Telsze

Telsze
Telšiai
Herb	Flaga
Państwo	Litwa
Okręg	telszański
Burmistrz	Valdemaras Ramšas
Populacja (2007); • liczba ludności; • gęstość	; 30 170; 1862 os./km²
Nr kierunkowy	444
Kod pocztowy	LT-87133
	Położenie na mapie Litwy Telsze
	55°59′N 22°15′E/55,983333 22,250000
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa

Telsze (lit. Telšiai, żmudz. Telšē) – miasto na Wysoczyźnie Żmudzkiej w północno-zachodniej Litwie położone na zachód od Szawli. Siedziba władz okręgu telszańskiego. Miejsce urodzin Gabriela Narutowicza i Rolandasa Paksasa. W mieście rozwinął się przemysł skórzany oraz dziewiarski^[1].

Historia

Telsze były stolicą jednego z traktów (powiatów) Księstwa Żmudzkiego. Pierwszy kościół drewniany ufundował w 1612 król Zygmunt III Waza (inne źródła podają datę 1547). Natomiast w roku 1626 dzierżawca królewszczyzny Paweł Sapieha, ufundował klasztor bernardynów, który władze carskie zamknęły w 1832. W czasie powstania listopadowego silny ośrodek partyzantki polskiej dowodzonej przez Józefa Jana Giedroycia^[2]

Od 1926 kościół jest katedrą. Na jej dziedzińcu znajdują się groby księży rozstrzelanych przez Kozaków za udział w powstaniu styczniowym. W 1926 utworzona została diecezja telszańska; powołano też seminarium diecezjalne, zamknięte w 1946 i ponownie otwarte w 1989. W pobliżu katedry położony jest pałac biskupów z lat trzydziestych XX wieku. W 1932 powstało w Telszach muzeum z cennymi zbiorami malarstwa, mebli i sprzętu z siedzib ziemiańskich.

W 1940 roku Telsze wraz z całą Litwą znalazły się pod sowiecką okupacją. 25 czerwca 1941 roku, kilka dni po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, funkcjonariusze NKWD i żołnierze Armii Czerwonej zabrali z miejscowego więzienia 76 więźniów, których następnie zamordowali w lesie Rainiai^[3]. W lipcu tegoż roku kolaborujący z Niemcami litewscy nacjonaliści zamordowali około 700 telszańskich Żydów^[4].

W 1982 otwarto skansen budownictwa żmudzkiego.

Urodzeni

W Telszach urodzili się:

Gabriel Narutowicz w 1865, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
Michał Wojnicz, odkrywca słynnego manuskryptu,
Władysław Tryliński w 1878 – polski inżynier komunikacji, wynalazca, twórca „trylinki”, współtwórca mostu w Maurzycach.

Zabytki

klasztor bernardynów z XVII w.
katedra z XVIII w.

Sport

Džiugas Telsze – klub piłkarski.

Galeria

Telsze nocą
Telsze o zachodzie słońca
Katedra i klasztor
Kościół

Miasta partnerskie

Zobacz też

Synagoga w Telszach

Przypisy

↑ Telsze, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-22] .
↑ Wacław Schmitt, Józef Giedroyć, w: Polski Słownik Biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 429.
↑ Agnė Šiušaitė, Vytautas Landsbergis (red.): Forgotten Soviet War Crime. Rainiai in Lithuania, 24-25th June, 1941. Vilnius: UAB „Baltijos kopija”, 2007, s. 21–28. ISBN 9955-567-21-6. (ang.).
↑ Ruta Vanagaitė, Efraim Zuroff: Nasi. Podróżując z wrogiem. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2017, s. 170–176. ISBN 978-83-8015-426-1.

Linki zewnętrzne

Telsiai.info (lit.)
Telsze, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 285 .
Archiwalne widoki miasta w bibliotece Polona

[PWN-1] Telsze, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-22] .

[2] Wacław Schmitt, Józef Giedroyć, w: Polski Słownik Biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 429.

[3] Agnė Šiušaitė, Vytautas Landsbergis (red.): Forgotten Soviet War Crime. Rainiai in Lithuania, 24-25th June, 1941. Vilnius: UAB „Baltijos kopija”, 2007, s. 21–28. ISBN 9955-567-21-6. (ang.).

[4] Ruta Vanagaitė, Efraim Zuroff: Nasi. Podróżując z wrogiem. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2017, s. 170–176. ISBN 978-83-8015-426-1.

[1]

[2]

[3]

[4]