Teodor Cieszkowski

Teodor Leon Cieszkowski
Ilustracja
Herb rodowy
Dołęga
Data i miejsce urodzenia

30 marca 1833
Ochnówka

Data i miejsce śmierci

10 kwietnia 1863
Leśniaki

Ród

Cieszkowscy herbu Dołęga

Rodzice

Stanisław
hr.Henryka z Krasickich herbu Rogala

Wojny i bitwy

Powstanie styczniowe:
Bitwa o Sosnowiec (7 lutego 1863)
Bitwa pod Pankami (26 lutego 1863)
Bitwa pod Mrzygłodem (1 marca 1863)
Bitwa pod Radoszewicami i Kiełczygłowem (27 marca 1863)
Bitwa pod Broszęcinem (10 kwietnia 1863)

Multimedia w Wikimedia Commons

Teodor Leon Cieszkowski (ur. 30 marca 1833 w Ochnówce, zm. 10 kwietnia 1863 w Leśniakach)[1] – polski pułkownik, powstaniec styczniowy.

Biografia

Urodził się w dziedzicznym majątku Ochnówka, w powiecie włodzimierskim na Wołyniu, z ojca Stanisława Cieszkowskiego herbu Dołęga i matki Henryki z hr. Krasickich herbu Rogala[2]. Studiował medycynę na Uniwersytecie kijowskim, skąd został relegowany wyrokiem sądu koleżeńskiego. Wówczas udał się do Włoch i wstąpił w 1861 roku do założonej przez gen. Ludwika Mierosławskiego Polskiej Szkoły Wojskowej w Cuneo.

Po wybuchu powstania styczniowego przybył do Krakowa i wstąpił do formującego się w Ojcowie oddziału Apolinarego Kurowskiego. Mianowany został oficerem. Dowodził oddziałem powstańczym w rejonie Olkusza. 7 lutego 1863 walczył wraz z innymi oddziałami o Sosnowiec. Za męstwo w boju został awansowany na pułkownika. Został ranny i po krótkim leczeniu w majątku Potockich w Krzeszowicach udał się na czele oddziału w Kaliskie, gdzie 26 lutego stoczył walkę pod Pankami, a 1 marca rozbił Rosjan pod Mrzygłodem. Następnie połączył się pod Pieskową Skałą z oddziałem gen. Mariana Langiewicza, który wyznaczył mu zadanie sformowania partii w okolicach Piotrkowa. 14 marca wszedł z oddziałem do Radomska, skonfiskował 6000 tys. rubli, kilka koni i rozbroił 8 piechurów. Zniszczył trzy mosty kolejowe między Łazami a Zawierciem. Ścigany przez wojska rosyjskie z garnizonów w Piotrkowie i Częstochowie stoczył niepomyślną bitwę pod Kuźnicą Masłowską (22 marca 1863)[3], w której jego oddział poniósł niewielkie straty. Następnie udał się w Wieluńskie, podążając w kierunku Radoszewic zniszczył mosty na Warcie w Działoszynie i w Lisowicach.

W dniu 27 marca 1863 był goszczony przez Ludwika Niemojowskiego w dworze w Radoszewicach. Jego oddział liczył ok. 500 ludzi, w tym ok. 100 na koniach. Tutaj dopadła go rosyjska grupa pościgowa (2 roty piechoty i sotnia kozaków) dowodzona przez płka Pisankę. Doszło do zaciętej walki, powstańcy wycofali się w kierunku Kiełczygłowa, skąd po gwałtownym kontrataku Rosjanie zostali odrzuceni do Rząśni[4].

10 kwietnia pod Broszęcinem doszło do walki, w czasie której Cieszkowski został trafiony kulą w pierś. Wyniesiony z pola walki przez dwóch powstańców Peka i Szankowskiego został dobity w dworze Kozłowskich, w Leśniakach Chabielskich przez oficera rosyjskiego z garnizonu wieluńskiego kpt. Rafałowicza. Razem z nim polegli Hipolit Kozłowski (syn dziedzica), Józef Bykowski i Tomasz Witkowski. Rosjanie spalili dwór po uprzednim jego obrabowaniu. Opis śmierci Cieszkowskiego został zamieszczony w krakowskiej gazecie Czas z 29 kwietnia 1863[5]:

(...) Podamy wam tylko jedno nazwisko, nazwisko firmowe towarzystwa wszelkich okrucieństw (...) kapitana konsystującego w Wieluniu pułku, Rafałowicza. (...) Ten to człowiek do leżącego w łóżku Cieszkowskiego trzy razy o dwa kroki wystrzelił a rozbiwszy mu czaszkę, wziął mózg w rękę i rzucił w twarz starcowi u którego Cieszkowski leżał, on tegoż starca wypoliczkował i syna zabić kazał.

W pobliskim Stanisławowie kozacy zabili majora Polikarpa Krąkowskiego, Stefana Szymańskiego i Jan Imielnickiego[6]. Pułkownik Teodor Cieszkowski i jego towarzysze zostali pochowani 13 kwietnia na cmentarzu parafialnym w Chabielicach[7].

21 stycznia 1933 prezydenta RP Ignacy Mościcki nadał Krzyż Niepodległości z mieczami „poległym i zmarłym Powstańcom 1863 r., jako symbol uznania ich zasług w walce o niepodległość Polski”[8].

Upamiętnienie

28 lutego 2013 r. skwerowi w miejscu bitwy pod Mrzygłodem nadano imię płk. Teodora Cieszkowskiego[9].

Galeria

  • Tableau z napisem: „Zasłużeni Ojczyźnie / Polacy/ 1863”
    Tableau z napisem: „Zasłużeni Ojczyźnie / Polacy/ 1863”
  • Teodor Cieszkowski
    Teodor Cieszkowski

Przypisy

  1. ↑ Sokulski Justyn, Polski Słownik Biograficzny, t. IV, Kraków 1938, s. 68
  2. ↑ Maria Minakowska, Wielka Genealogia Minakowskiej [online], wielcy.pl [dostęp 2025-08-18].
  3. ↑ Stanisław Zieliński, Bitwy i potyczki 1863–1864, Rapperswil 1913, s.166
  4. ↑ Tamże, s. 195.
  5. ↑ Krzysztof Wiśniewski, Teodor Cieszkowski – krótki opis działalności w kaliskiem. Walka i śmierć [w:] Gloria victis 1863 r. Studia i szkice z dziejów Powstania Styczniowego, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, Warszawa-Piotrków Trybunalski 2013, s.166.
  6. ↑ Księgi Metrykalne gminy i parafii Chabielice, 1863
  7. ↑ Krzysztof Wiśniewski, Teodor Cieszkowski – krótki opis działalności w kaliskiem. Walka i śmierć [w:] Gloria victis 1863 r. Studia i szkice z dziejów Powstania Styczniowego, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, Warszawa-Piotrków Trybunalski 2013, s.165-166.
  8. ↑ M.P. z 1933 r. Nr 24, poz. 32
  9. ↑ {{{tytuł}}} [online], powstanie1863.zsi.kielce.pl [dostęp 2026-03-30].

Bibliografia

Zobacz też

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya