Teodor Kulik

Teodor Kulik

Bogdan

kapitan
Data i miejsce urodzenia	6 listopada 1895 Chrząszczyce
Data i miejsce śmierci	16 grudnia 1975 Katowice
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Cesarstwa Niemieckiego Wojsko Polskie
Jednostki	7 Strzelecki Pułk Piechoty 73 Pułk Piechoty (II RP)
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa II powstanie śląskie III powstanie śląskie II wojna światowa kampania wrześniowa
Późniejsza praca	Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Katowicach Biuro Sejmu Śląskiego Generalna Dyrekcja Kopalń Pszczyńskich
Odznaczenia

Teodor Kulik, pseud. Bogdan (ur. 6 listopada 1895 w Chrząszczycach, zm. 16 grudnia 1975 w Katowicach) – dowódca powstańczy, działacz narodowy i społeczny.

Urodził się w Chrząszczycach w rodzinie małorolnego chłopa, jako syn Franciszka i Joanny z domu Janecko. Jego ojciec oprócz uprawy roli trudnił się murarstwem w celu poprawy trudnej sytuacji finansowej rodziny.
W domu Kulików panowała atmosfera patriotyczna i społecznikowska. Ojciec rodu Franciszek Kulik utrzymywał ścisłe kontakty z redaktorem i wydawcą „Gazety Opolskiej” - Bronisławem Koraszewskim, angażując się w upowszechnianie słowa polskiego na wsi śląskiej. Pod wpływem ks. Leopolda Jędrzejczyka członka Kółka Polskiego we Wrocławiu i ks. Teodora Kulki nakłaniał parafian, aby prenumerowali czasopisma „Chleb św. Antoniego”, wydawnictwa św. Wojciecha w Poznaniu lub „Królowa Apostołów”, wydawane przez księży Pallotynów w Wadowicach. Czasopisma te były wysyłane na adres Franciszka Kulika, a następnie wraz z innymi gazetami i książkami polskimi sprowadzanymi konspiracyjnie głównie z zaboru austriackiego, kolportowane przez jego dzieci, w tym Teodora, do poszczególnych abonentów^[1].

W 1901 r. rozpoczął naukę w niemieckiej szkole ludowej w Chrząszczycach, oprócz niej uczęszczał do sąsiednich Boguszyc na naukę do ks. proboszcza L. Jędrzejczyka, który gromadził wokół siebie szczególnie młodzież i uczył ją czytać i pisać po polsku, a także zapoznawał z poezją narodowych wieszczów polskich. Najzdolniejszych uczniów przygotowywał do dalszej nauki w szkołach średnich.
Po ukończeniu miejscowej szkoły powszechnej w 1908 r. i przygotowaniu wstępnym przez ks. L. Jędrzejczyka, został przyjęty do II klasy gimnazjum humanistycznego misjonarzy Werbistów w Nysie^[1].

Po ukończeniu gimnazjum w Opolu studiował teologię na uniwersytecie we Wrocławiu. Członek Związku Młodzieży Polskiej „Zet”. 1 kwietnia 1914 roku został wcielony do armii niemieckiej, 23 października 1916 r. mianowany podoficerem, a 15 września 1917 r. aspirantem oficerskim. 5 lutego 1918 r. jako podporucznik objął dowództwo 10 kompanii w 330. Pułku Piechoty.

Od stycznia 1919 roku w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, początkowo na stanowisku komendanta powiatu opolskiego. 6 czerwca 1919 r. aresztowany i więziony do 27 lipca. 15 października 1919 r, zgłosił się do dyspozycji władz wojskowych w Poznaniu, skąd został przydzielony do Oddziału Dowództwa Okręgu Generalnego Poznań.

16 lutego 1920 r. został skierowany na Górny Śląsk, gdzie do sierpnia pełnił funkcję zastępcy szefa Wydziału Wywiadowczego Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Uczestnik II powstania śląskiego.

Po utworzeniu 24 sierpnia 1920 r. Policji Górnego Śląska (niem. Polizei Oberschlesien lub Abstimmungspolizei-APO) porucznik Teodor Kulik został awansowany do stopnia kapitana i skierowany przez Polski Komisariat Plebiscytowy do służby w tej Policji. Organizował oddziały (sotnie) Policji Górnośląskiej kolejno w powiatach: Olesno, Tarnowskie Góry, Strzelce Opolskie, Prudnik, Głogówek, Koźle i Głubczyce. Jednocześnie utrzymywał w tych powiatach konspiracyjne kontakty z grupami powstańców śląskich, członkami POW - Górnego Śląska. Z uwagi na dobrą znajomość języka francuskiego i częściowo angielskiego (poza tym znał biegle język niemiecki) oraz z uwagi na wyróżniającą się służbę - w marcu 1921, został powołany na stanowisko adiutanta przy Głównej Komendzie Policji Plebiscytowej w Opolu, której szefem był francuski generał Georges Bonnet. Wykorzystując swoje dobre relacje na tym stanowisku pozyskiwał tajne informacje o zamiarach aliantów oraz dysponował wieloma danymi dotyczącymi planów taktycznych, oraz rozmieszczenia głównych sił niemieckich na terenie plebiscytowym. W przededniu wybuchu III powstania śląskiego, po przeprowadzeniu przez Grupę „Wawelberga” akcji niszczenia mostów i środków łączności pomiędzy Śląskiem a Rzeszą Niemiecką, został oskarżony przez niemieckich przedstawicieli w Komendzie Głównej Policji Plebiscytowej o pomoc w przygotowaniu tej akcji dywersyjnej. Przy poparciu Anglików i Włochów żądano jego aresztowania. Gdy groźba aresztowania stała się realna, popierający Kulika dyplomaci francuscy przerzucili go potajemnie swoim samochodem do kwatery wojsk powstańczych w Szopienicach. Tymczasem Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa zawiesiła Teodora Kulika w wykonywaniu obowiązków służbowych podając oficjalnie jako przyczynę tej decyzji, iż jest podejrzany o organizowanie kadr powstańczych^[1].

Z chwilą wybuchu III powstania śląskiego Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych skierowała kpt. Teodora Kulika do Grupy Operacyjnej - „Północ”, obejmującej swym zasięgiem działania ważne strategicznie rejony od Olesna, przez Lubliniec, Tworóg, Tarnowskie Góry, Strzelce Opolskie, Gogolin, Ozimek wraz z Górą Św. Anny^[1].

Jego przybycie do Grupy Operacyjnej - „Północ” zbiegło się w czasie z zatargiem pomiędzy zamierzającymi zająć Strzelce Opolskie powstańcami a stacjonującymi w mieście żołnierzami włoskimi. Dowódca Podgrupy „Harden” - kpt. Krzysztof Konwerski ps. „Harden”, w wyniku nieudanych, osobistych negocjacji z dowódcą włoskiego garnizonu płk. Satellim, został aresztowany. W tej sytuacji kpt. Teodor Kulik otrzymał nominację na wakujące stanowisko dowódcze po „Hardenie”. Objął to dowództwo 6 maja 1921 r., pod Strzelcami Opolskimi, a kierowana przez niego grupa powstańcza przyjęła nazwę - Podgrupa „Bogdan” od pseudonimu Kulika^[1].

Pozycja militarna Podgrupy „Bogdan” miała kluczowy charakter ze względów strategicznych. Operowała ona na lewym skrzydle Grupy „Północ”, które opierało się o Górę Św. Anny i ryglowało przejście w pasie Kotliny Kłodnickiej do górnośląskiego okręgu przemysłowego. Na opanowaniu tego odcinka szczególnie zależało wojskom niemieckim - był to ich główny cel strategiczny. Bataliony kpt. Kulika wyróżniły się zwłaszcza w zwycięskiej bitwie o Górę Św. Anny, a następnie w jej obronie. Dowodzone przez niego oddziały znajdowały się, aż do zakończenia działań bojowych III powstania, nieustannie na pierwszej linii frontu, w najbardziej zaciekle atakowanych przez Selbstschutz Oberschlesien jego rejonach^[1].

Podczas likwidacji III powstania szef Oddziału IV Sztabu Grupy "Północ".

Od 1 sierpnia 1921 r. do 1 marca 1922 r. kierownik Wydziału Politycznego Naczelnej Rady Ludowej na Górnym Śląsku.

Z początkiem 1922 r. ponownie wstąpił do zawodowej służby wojskowej i został odkomenderowany do 24 Pułku Piechoty w Łucku, a następnie przeniesiony do 73 Pułku Piechoty w Katowicach. We wrześniu 1923 r. na własną prośbę został zdemobilizowany i przeszedł do rezerwy. W kwietniu 1924 r. rozpoczął pracę jako urzędnik w Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach. W latach 1929-1934 pracował jako kierownik Oddziału Rachunkowo-Gospodarczego w Biurze Sejmu Śląskiego. Był osobą bezpartyjną lecz jednocześnie zwolennikiem Wojciecha Korfantego i chadecji - w efekcie, w trakcie odbywania ćwiczeń wojskowych, na które został powołany na wiosnę 1934 r., został zaocznie zwolniony z pracy w Biurze Sejmu Śląskiego^[1].

W październiku 1934 r. wstąpił w związek małżeński z nauczycielką Marią Stachurską^[1].

W kwietniu 1935 r. rozpoczął pracę na stanowisku kierownika Rewizji Wydziału Finansowego w Zarządzie Przymusowym Generalnej Dyrekcji Kopalń Pszczyńskich. Funkcję tę sprawował do wybuchu II wojny światowej^[1].

Od chwili założenia w 1935 r., Teodor Kulik działał aktywnie w Związku Powstańców Śląskich, opiekując się szczególnie powstańcami pochodzącymi z Opolszczyzny, pośrednicząc w załatwianiu im pracy, zasiłków socjalnych, mieszkań itp. Działał także aktywnie w Związku Obrony Kresów Zachodnich (przekształconym następnie w Polski Związek Zachodni). Był również działaczem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”^[1].

Podczas przygotowań obronnych w 1939 r. wchodził w skład Komendy Głównej Ochotniczych Oddziałów Powstańczych (tworzonych przez Związek Powstańców Śląskich) jako oficer do zadań specjalnych. W chwili wybuchu II wojny światowej, został szefem ewakuacji w swoim zakładzie pracy, pomagając w tej akcji, która odbywała się przez Mysłowice dalej na wschód. Następnie brał udział w walkach frontowych 73 Pułku Piechoty, a z początkiem października 1939 r. powrócił do Katowic. Tutaj przy pomocy zaufanych znajomych (m.in. Jasiński, Kozłowicz, Lemon) wraz z bratem Franciszkiem próbował zorganizować konspiracyjną grupę bojową. Ostrzeżony w porę, iż jest poszukiwany przez gestapo, musiał się ukrywać^[1].

Od 11 października 1939 r. przebywał na emigracji.

W 1947 r. wrócił do kraju, gdzie pracował na stanowiskach kierowniczych w przemyśle węglowym.

Odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Niepodległości z Mieczami^[2] oraz Krzyżem Walecznych. Autor wielu prac wspomnieniowych z okresu powstań i plebiscytu.

• Encyklopedia Powstań Śląskich - Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 262.