Tomás Gargallo

'Tomás Gargallo, Tomás Gargal (1536 – 10 czerwca 1614) – hiszpański prałat rzymskokatolicki, który piastował godność biskupa Malty w latach 1578–1614^[1].

Urodził się w 1536 w Collbató, małej wiosce niedaleko Montserrat, w Katalonii, Hiszpania^[2].

Zanim objął władzę w Kościele na Malcie, Tomás Gargallo spędził kilka lat jako wikariusz generalny swojego poprzednika, biskupa Martina Royasa. W 1578 Tomás Gargallo był już wicekanclerzem Zakonu św. Jana na Malcie^[2][3].

Po śmierci biskupa Royasa w 1577 wielki mistrz La Cassière wskazał Gargalla – członka Zakonu św. Jana – jako jednego z kandydatów na stanowisko biskupa^[4]. 11 sierpnia 1578 jego wybór na biskupa Malty został zatwierdzony przez papieża Grzegorza XIII. Sakrę biskupią przyjął w Palermo^[2].

Porywczy i kłótliwy charakter biskupa doprowadził do wielu konfliktów. Nie dogadywał się z wielkimi mistrzami Zakonu, którego był członkiem. Miał problemy z jury uniwersyteckim, lokalnym samorządem Mdiny, z kapitułą tamtejszej katedry, i z inkwizytorem^[2], a także z papieżem, któremu odważył się sprzeciwić^[4]. W pażdzierniku 1584 Gargallo odmówił dopłacania z prywatnych dochodów do wynagrodzenia ówczesnemu inkwizytorowi Federico Cefalotto. Eskalacja dalszych działań podjętych kolejno przez inkwizytora, dziekana katedry w Mdinie, biskupa Gargallo oraz jego wikariusza generalnego doprowadziła do śmierci wikariusza kapitulnego oraz jednego z kanoników, czego skutkiem było zawieszenie przez papieża biskupa Gargallo w pełnieniu funkcji kapłańskich oraz wydalenie go z Malty na dwa lata^[2][4]. Nałożona została na niego również grzywna w wysokości 600 skudów tytułem odszkodowania dla rodzin zmarłych duchownych^[4]. Pragnąc okazać skruchę, po powrocie na Maltę Gargallo ufundował kaplice pod wezwaniem Matki Bożej z Montserrat – jedną w Rzymie, a drugą w kościele św. Wawrzyńca w Birgu. Sfinansował także budowę kolejnej kaplicy w kościele Jezuitów w Valletcie, gdzie później został pochowany^[4]. Kolejny spór Gargallo miał miejsce w 1604 z arcybiskupem Palermo, którego prymatu jako metropolity nie chciał uznać; zaś kolejny, w latach 1610–1611, dotyczył kwestii jurysdykcji inkwizytora^[5].

Podczas swojej posługi biskupiej Tomás Gargallo zwołał w 1591 synod diecezjalny, który ustalił najwcześniejsze szczegółowe lokalne zasady dotyczące edukacji na Malcie. Nauczycielom, znanym jako Ludi Magistri, polecono nie tylko uczyć gramatyki i innych przedmiotów, ale także zapewniać uczniom solidne podstawy doktryny chrześcijańskiej^[6]. Wówczas też biskup zakazał używania wszelkich książek dotyczących astrologii , nekromancji, chiromancji i innych form wróżenia, oraz potępił osoby praktykujące magię^[7]. Jednocześnie, zgodnie z życzeniem papieża Klemensa VIII, Gargallo zapewnił miejsce budowy kolegium jezuickiego i miał przekazać jezuitom, których pierwsi przedstawiciele przybyli na Maltę w listopadzie 1592, dochody przeznaczone przez lokalny synod w 1591 na nowe seminarium duchowne w Valletcie^{[6][8][9][10]}.

Biskup Gargallo w czasie swojej posługi erygował nowe parafie, m.in. w Valletcie – Świętego Pawła Rozbitka (1585)^[2] i Matki Bożej z Damaszku (1587)^[2][11], a także w Attard (1575)^[12], Senglei (1581)^[2][13], Bormli (1584-86)^[2][14], Kirkop (1592)^[15], Tarxien (1592)^[16], Lii (1594)^[2][17], Mqabbie (1598)^[2][18], Safi (1598)^[2][19], Moście (1608)^[2][20], Għargħur (1610)^[2][21].

W trakcie synodu diecezjalnego w 1610 biskup Gargallo ogłosił św. Publiusza patronem Malty^[2][22].

Prawdopodobnie najbardziej pamiętnym wydarzeniem, w którym biskup Tomás Gargallo odegrał kluczową rolę było sprowadzeniu praktycznie nowego zakonu na Maltę – zakonu jezuitów – w 1592. Jezuici, przed przybyciem na Maltę, podpisali kontrakt na założenie kolegium nauczycielskiego w Valletcie, niedaleko dzisiejszego kościoła jezuitów. Biskup Gargallo bardzo pragnął otworzyć seminarium dla maltańskiego duchowieństwa, zgodnie z naukami soboru trydenckiego, które nakazał mons. Dusina, ale nie był w stanie tego zrobić; przekazał więc posiadane środki finansowe na rzecz wspomnianego kolegium^[2]. Uniwersytet Maltański wywodzi swoje korzenie z tego kolegium^[2][23].

Związek biskupa Gargallo z jezuitami na tym się nie skończył. Wyraził on życzenie, aby po śmierci został pochowany w ich kościele w Valletcie^[2]

Mimo wielu konfliktów i zawirowań Gargallo pozostał biskupem – funkcję tę pełnił aż do śmierci w 1614^[6].

Gargallo zmarł w swoim domu na wzgórzu Santa Margerita w Bormli^[2] 10 czerwca 1614, po 36 latach sprawowania posługi biskupiej^[1][24]. Jego szczątki przewieziono do Valletty i pochowano w kościele jezuitów. Jednak nawet jego śmierć miała spowodować pewne problemy, ponieważ kapituła katedralna uznała, że jako biskup Malty powinien zostać pochowany w Mdinie, obok innych biskupów. Wielki mistrz Alof de Wignacourt zajął się pogrzebem Gargallo, i odbył się on zgodnie z jego wolą. Chociaż ciało pochowano w kościele jezuitów w Valletcie, serce pozostawiono w Birgu^[2].

• Fabrizio D'Avenia: Partiti, clientele, diplomazia: la nomina dei vescovi di Malta dalla donazione di Carlo V alla fine del viceregno spagnolo (1530-1713). Giuffrida, 2011. (wł.).
• Tony Terribile: Teżori fil-Knejjes Maltin / Treasures in Maltin Churches (Valletta I). Pietà: Pubblikazzjonijiet Indipendenza, 2002. ISBN 99932-41-19-9. (malt. • ang.).