Trakt Diory

Trakt Diory

Mapa trasy
Dane szlaku
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Początek	Stare Miasto w Dzierżoniowie
Koniec	Dzierżoniów
Długość	2 km
Etapy	11
Typ	szlak pieszy
Multimedia w Wikimedia Commons

Trakt Diory – miejska trasa turystyczno-edukacyjna w Dzierżoniowie (woj. dolnośląskie), poświęcona historii Zakładów Radiowych Diora oraz rozwojowi polskiego przemysłu radiofonicznego. Została otwarta w maju 2018 roku i prowadzi przez historyczne centrum miasta^[1][2].

Na trasie rozmieszczono jedenaście mosiężnych odlewów radioodbiorników produkowanych przez Diorę, wykonanych w skali 1:1^[3].

Celem przedsięwzięcia jest upamiętnienie dziedzictwa przemysłowego Dzierżoniowa oraz popularyzacja historii jednego z najważniejszych polskich producentów sprzętu radiowego^[4].

Trakt Diory powstał w ramach projektu „Diora–Tesla – polsko-czeska historia elektrotechniki”, realizowanego we współpracy polsko-czeskiej i finansowanego ze środków Programu Interreg V-A Republika Czeska – Polska 2014–2020 oraz Funduszu Mikroprojektów Euroregionu Glacensis^[5].

Trasa została udostępniona zwiedzającym w maju 2018 roku^[6].

Szlak ma długość około 2 kilometrów i prowadzi przez rynek oraz przyległe ulice Dzierżoniowa^[3].

Przejście całej trasy zajmuje około 30 minut^[3].

Początek szlaku znajduje się przy ratuszu, gdzie ustawiono model radioodbiornika Pionier – pierwszego polskiego powojennego odbiornika radiowego produkowanego seryjnie^[3][7].

Na Trakcie Diory znajduje się jedenaście modeli radioodbiorników związanych z historią zakładów Diora, wraz z następującymi opisami^[3]:

• Pionier (pomnik rozpoczynający trasę) – pierwszy powojenny polski odbiornik radiowy. Jego nazwa pochodzi od pierwszych założycieli fabryki, a także pierwszych osadników ziem zachodnich. Opracowany przez inż. Wilhelma Rotkiewicza w Państwowej Fabryce Odbiorników Radiowych w Dzierżoniowie – późniejsza Diora. Trzeciego sierpnia 1948 ruszyła jego seryjna produkcja. Kierował nią inż. Bohdan Bańkowski. Wytwarzany był w różnych odmianach, był przez kolejnych dziesięć lat sztandarowym produktem firmowym zakładu. Liczba wyprodukowanych egzemplarzy przekroczyła 1,5 mln szt.
• Ewa (1969) – odbiornik turystyczno samochodowy. Jeden z pierwszych radioodbiorników przenośnych z zakresem UKF. Od samego początku „Ewa” cieszyła się tak dużym popytem, że sprzedawano ją spod lady. W 1971 r. uznana za jeden z najlepszych produktów rynkowych. Jej kolejne modyfikacje wyszły w 1972 i 1974 roku.
• Promyk (1957) – unowocześniona wersja „Pioniera”, w której m.in. zmieniono skalę zegarową na poziomą. Całość montowano w bakelitowej skrzynce. W 1958 roku powstał „Promyk 20402", który był najdłużej produkowanym w Polsce radioodbiornikiem na lampach uniwersalnych (do 1968). W 1958 cena promyka wynosiła 810 zł.
• DML-301 (1970) – pierwszy z licznej rodziny radioodbiorników, których powstało aż 7 modeli. Różniły się m.in. maskownicą głośnika, kolorem skali i wbudowanym gramofonem. Do 1973 r. wyprodukowano łącznie 65 466 sztuk.
• Pionier U3 (1952) – odbiornik lampowy produkowany w dwóch rodzajach drewnianych skrzynek. W takich samych montowano także „Mazura”. Litera „U” przy nazwie oznacza odbiornik uniwersalny, przystosowany do sieci prądu stałego i zmiennego. W tamtym czasie istniały jeszcze w Polsce regiony zasilane wyłącznie siecią prądu stałego. Produkcję zakończono w 1956 roku.
• Ramona (1961) – powstała według pomysłu Jana Kowalczyka, absolwenta Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu. Podczas międzynarodowych targów poznańskich w 1961 r. uznana za najbardziej efektowny model polskiej kolekcji. Produkowana w czterech odmianach, była przedmiotem eksportu m.in. do Wielkiej Brytanii i Kanady. Przez swój niekonwencjonalny kształt nazywana potocznie „świnką”. Do 1965 wyprodukowano 44 456 sztuk.
• Rytm (1966) – jeden z pierwszych domowych odbiorników tranzystorowych produkowanych w Diorze. Ciekawy wzorniczo, montowany w obudowie z tworzywa sztucznego w kilku wersjach kolorystycznych. Występował także pod nazwą „Rytmus”. Zasilany dwoma płaskimi bateriami o napięciu 4,5 V.
• Sonatina (1957) – była ulepszoną wersją „Promyka”, w której obrotowy przełącznik zakresów zmieniono na klawiszowy. Produkowana w politurowanej drewnianej skrzynce ozdobionej jasną wkładką z melaminy, co dawało jej niepowtarzalny wygląd. Miała możliwość zasilania z sieci prądu stałego i zmiennego. W ciągu 6 lat wyprodukowano blisko 200 tys. sztuk. Jej cena w 1957 r. wynosiła 1250 zł.
• Podhale (1957) – jeden z największych i najcięższych aparatów radiowych wyprodukowanych w „Diorze”. Przez zastosowanie superreakcyjnej przystawki „Podhale” było pierwszym radioodbiornikiem w Polsce z zakresem fal ultrakrótkich. Odbiornik posiadał siedmioklawiszowy przełącznik zakresów, w tym m.in. podwójne fale średnie i krótkie oraz dodatkowy klawisz stacji lokalnej. Prócz tego włącznik gramofonu i wyłącznik odbiornika. Dostrojenie stacji odbywało się za pomocą magicznego oka.
• Polonez (1955) – jeden z kamieni milowych w historii „Diory”. Pierwszy powojenny radioodbiornik z gramofonem elektrycznym Typu GE-53 produkowanym w łódzkim zakładzie „Fonica”. Odbiornik wytwarzano w dwóch wersjach: „Polonez I" w latach 1955–1957 w liczbie ok. 4970 sztuk i „Polonez II” z napisem „Radiola” na skali w latach 1956–1957 w liczbie ok. 19 500 sztuk.
• Kos (1960) – mały odbiornik w futurystycznej obudowie z tworzywa sztucznego wytwarzanego w różnych kolorach. Pierwszy produkt „Diory”, w którym zrezygnowano z montażu na szkielecie metalowym, wprowadzając technologię montażu na płycie drukowanej. Po dwóch latach wycofany z produkcji. W 1961 r. kosztował 850 zł.

Trakt Diory stanowi element promocji przemysłowego dziedzictwa Dzierżoniowa, którego rozwój po II wojnie światowej był ściśle związany z działalnością Zakładów Radiowych Diora^[8].

Przez wiele dekad przedsiębiorstwo należało do największych producentów odbiorników radiowych i sprzętu elektronicznego w Polsce^[9].

Trasa pełni funkcję edukacyjną i turystyczną, przybliżając historię lokalnego przemysłu oraz rozwój polskiej elektroniki użytkowej^[3].