Urtyn duu

Urtyn duu (mong. уртын дуу, wym. /ʊrtʰiŋ tʊː/, dosł. „długa pieśń”; chiń. trad. 長調; pinyin zhǎng diào) – tradycyjna, liryczna pieśń mongolska, o szerokiej skali – obejmująca trzy oktawy, charakteryzująca się długą, ciągłą linią melodyczną, ozdobioną rytmicznymi wariacjami, licznymi melizmatami i swobodną formą kompozycyjną. Śpiewana w zachodniej Mongolii przy akompaniamencie chordofonu morin chuur lub fletu limb, a we wschodniej a capella lub przy akompaniamencie igilu. Wykonywana podczas ważnych uroczystości i świąt, z okazji ślubów, otwarcia nowego domu, narodzin dziecka czy znakowania źrebiąt, oraz podczas festiwalu naadam.

W 2005 roku urtyn duu została proklamowana arcydziełem ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości, a w 2008 roku wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Opis

W tradycyjnej muzyce mongolskiej wyróżnia się dwie charakterystyczne formy pieśni: urtyn duu – pieśń długą i bogin duu – pieśń krótką[1.1].

Urtyn duu znane jest od dwóch tysięcy lat, a pierwsze wzmianki pisemne o tej pieśni pojawiły się w dokumentach z XIII wieku[2]. Urtyn duu wykonywana podczas ważnych uroczystości i świąt, z okazji ślubów, otwarcia nowego domu, narodzin dziecka czy znakowania źrebiąt, oraz podczas festiwalu naadam[2]. Teksty urtyn duu przekazują treści filozoficzne i religijne, wychwalają przyrodę lub opowiadają historie lokalnych herosów[3]. Pieśni bogin duu są wykonywane przy okazjach nieformalnych, a teksty są improwizowane i dostosowywane w zależności od okoliczności[1.2]. Według Mongołów długość i charakter pieśni odzwierciedla topografię terenu, na którym żyją poszczególne grupy etniczne[3].

Urtyn duu ma trzy formy: przedłużoną (ajdzam), ogólną (tügeemel) i skróconą (besreg)[1.1]:

  • Pieśń przedłużona (ajdzam urtyn duu) – popularna wśród grup zamieszkujących wschodnią Mongolię, m.in. Chałchasów, charakteryzuje się bogatym zdobnictwem, zastosowaniem falsetu (szuranchaj), wolnym rytmem, szczególnie długim przeciąganiem fraz muzycznych i dźwięków na sylabach[1.1]. Przy wykonywaniu pieśni przedłużonej bogata forma z licznymi melizmatami góruje nad treścią, a śpiewacy często uciekają się do starej wymowy, która pozwala na interpolację sylab, by zachować płynność melodii[1.1]. Śpiewacy stosują również aliterację pierwszego wersu charakterystyczną dla poezji mongolskiej[1.1]. Podczas śpiewania ruchy ciała i mimika są ograniczone[1.1]. Pieśń przedłużona śpiewana jest przy akompaniamencie chordofonu morin chuur[1.3].
  • Pieśń ogólna (tügeemel urtyn duu) – forma pośrednia pomiędzy pieśnią przedłużoną a skróconą, wykonywana przy okazjach nieformalnych, np. podczas pędzenia bydła po stepie[1.4].
  • Pieśń skrócona (besreg urtyn duu) – popularna wśród grup zamieszkujących zachodnią Mongolię i Mongołów w autonomicznym regionie Sinciang w północnych Chinach, charakteryzuje się ograniczoną ornamentyką i prostszą strukturą, przez co tekst pieśni jest lepiej słyszalny zastosowaniem[1.4]. Śpiewacy stosują puste sylaby i wykrzykniki[1.4]. Pieśń skrócona śpiewana jest z reguły a capella[1.3].

Poszczególne grupy etniczne wypracowały własny styl urtyn duu i własny, charakterystyczny repertuar[1.4]. W okresie socjalizmu władze wypromowały styl Chałchasów jako narodowy[1.5], przejmując chałchaskie urtyn duu na określenie wystandaryzowanej formy narodowej[3]. Derbeci z ajmaku uwskiego mają „Niebieska Księgę Pieśni Derbetów” (Dörwöd Dyyny Chöch Dewter) – zbiór 360 pieśni[1.4]. Nauka śpiewu urtyn duu odbywa się przez naśladowanie. Dzieci przysłuchują się śpiewającym rodzicom i krewnym, przy czym muszą zademonstrować swój talent samodzielnie wykonując pieśń, np. wśród Chałchasów pieśń gijngoo dziecięcych dżokejów w wyścigach konnych[1.6]. Tak zaczynała m.in. śpiewaczka urtyn duu Namdżilyn Norowbandzad[1.6]. Tradycyjnie, w pre-socjalistycznej Mongolii, kobietom zabraniano śpiewu chöömej, ale mogły wykonywać urtyn duu, lecz tylko te o mniejszym znaczeniu[1.7].

Współcześnie urbanizacja i industrializacja wypierają tradycyjny koczowniczy styl życia, prowadząc do zamierania wielu tradycji i zwyczajów z nim związanych[2]. Repertuar urtyn duu kurczy się[2]. W 2005 roku urtyn duu została proklamowana Arcydziełem Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości, a w 2008 roku wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO[2].

Przypisy

  1. ↑ Carole Pegg: Mongolian Music, Dance, & Oral Narrative: Performing Diverse Identities. University of Washington Press, 2001. ISBN 978-0-295-98112-3. [dostęp 2015-01-03].
    1. ↑ a b c d e f S. 43–44.
    2. ↑ S. 49.
    3. ↑ a b S. 13.
    4. ↑ a b c d e S. 47.
    5. ↑ S. 259.
    6. ↑ a b S. 48.
    7. ↑ S. 172.
  2. ↑ a b c d e UNESCO ICH: Urtiin Duu, traditional folk long song. [dostęp 2015-01-03]. (ang.).
  3. ↑ a b c Ellen Koskoff: The Concise Garland Encyclopedia of World Music: The Middle East, South Asia, East Asia, Southeast Asia. Routledge, 2008, s. 1234. ISBN 978-0-415-99404-0. [dostęp 2015-01-03].

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya