Wikipedysta:Dexbot/test

Katedra Najświętszej Marii Panny
we Fryburgu Bryzgowijskim

Widok ogólny katedry od strony południowo wschodniej
Państwo	brak flagi
brak państwa
Miejscowość	BŁĄD
Wyznanie	rzymskokatolickie
Rodzaj	katedra
Wezwanie	Najświętszej Maryi Panny
Historia
Data budowy	1200–1513
Dane świątyni
Architekt	Erwin von Steinbach, Johann von Gmünd, Hans Niesenberg
Budulec	ciosy z piaskowca
Stan obecny	3 funkcje: katedra archidiecezji fryburskiej (Die Kathedrale der Erzdiözese Freiburg), kościół parafialny parafii katedralnej NMP (Pfarrkirche der Dompfarrei "Unserer Lieben Frau"), rzymskokatolicki kościół miejski we Fryburgu (Die römisch-katholische Stadtkirche in Freiburg)
Położenie na mapie brak Katedra Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim
Położenie na mapie świata Katedra Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim
47,9956°N 7,8522°E/47,995556 7,852222
Multimedia w Wikimedia Commons

Katedra Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim (niem. Münster Unserer Lieben Frau lub Freiburger Münster) – kościół rzymskokatolicki położony we Fryburgu Bryzgowijskim (Freiburg im Breisgau) w Niemczech w Badenii-Wirtembergii, w centrum Starego Miasta.

Kościół został zbudowany w stylu romańskim, a w latach od ok. 1200 do 1513 przebudowany i rozbudowany w stylu gotyckim. Kiedy Fryburg został w 1827 stolicą archidiecezji fryburskiej, kościół stał się katedrą, jednak zgodnie z tradycją jest nadal nazywany münster, która to nazwa została użyta w stosunku do niego po raz pierwszy w 1356.

Znany szwajcarski historyk sztuki Jacob Burckhardt powiedział w 1869 w trakcie jednego ze swych wykładów o 116-metrowej wieży katedralnej, porównując ją z Bazyleą i Strasburgiem:

Und Freiburg wird wohl der schönste Turm auf Erden bleiben (pol.: Fryburg z pewnością ma najpiękniejszą wieżę na ziemi)^[1][2]

Stąd zapewne pochodzi często słyszane powiedzenie – niezbyt dosłowny cytat – o "najpiękniejszej wieży [kościelnej] świata chrześcijańskiego"^[3].

Katedrę ominęły zniszczenia drugiej wojny światowej, chociaż jej otoczenie mocno ucierpiało w wyniku bombardowań w nocy z 27 na 28 listopada 1944 (ang. Operation Tigerfish^[4]) przeprowadzonych przez lotnictwo brytyjskie^[5][6].

W katedrze zachowały się oryginalne gotyckie okna, które przed bombardowaniami udało się wymontować, zabezpieczyć i przechować do końca wojny.

Pierwsza budowla kościelna Fryburga, konradowski kościół farny, nazwany tak od imienia księcia Konrada I z rodu Zähringen, pochodzi z okresu założenia miasta ok. 1120; w tym właśnie roku Fryburg otrzymał od księcia Konrada i jego brata Bertholda III von Zäringen przywilej targowy i prawo miejskie. Z tego właśnie względu obaj bracia nazwani zostali „założycielami miasta“. Z tej pierwszej budowli zachowały się jedynie resztki fundamentów. Książę Berthold V von Zäringen (zm. 1218) chciał stworzyć dla siebie odpowiednie miejsce pochówku i jednocześnie zastąpić dotychczasową, konradowską budowlę, która stała się za mała dla wzrastającej ludności miasta, inną. Budowa nowej świątyni w stylu późnoromańskim rozpoczęła się na początku 1200 według wzorca architektonicznego zaczerpniętego z katedry w Bazylei. Zachowały się fragmenty tej romańskiej budowli, zwłaszcza transept i dolne partie wież zwanych kurkowymi).

Ze względu na bliskość Francji dość wcześnie zawitał do Fryburga styl gotycki. To według jego założeń rozpoczął ok. 1230 budowę nawy głównej nieznany z imienia i nazwiska mistrz budowlany. Popisem jego kunsztu są maswerki w oknach oraz kapitele. W budowli widać inspirację katedrą w Strasburgu, z którego być może wywodził się budowniczy świątyni fryburskiej. Zdecydował się on na jedną wieżę w fasadzie zachodniej – typowe rozwiązanie dla kościołów romańskich w regionie Fryburga. W efekcie powstało doskonale dzieło w duchu gotyku, filigranowe i kunsztowne w formie, zwieńczone piętrzącymi się maswerkami rozpiętymi między elementami konstrukcyjnymi spiczastego hełmu^[7]. Wieża została ukończona ok. 1330 i z tego względu jest ona jedyną w Niemczech, ukończoną jeszcze w średniowieczu, wielką wieżą kościelną. Rada miasta zdecydowała następnie o zastąpieniu późnoromańskiego prezbiterium nowym i o dodaniu dużego wieńca kaplic i zleciła wykonanie tego zadania kolejnemu budowniczemu - Johannesowi z Gmünd z rodziny Parlerów, architektów, których prace są znane m.in. w Kolonii, Pradze, Brnie i Wiedniu^[7]. Johannes z Gmünd rozpoczął budowę prezbiterium w 1354. O położeniu pierwszego kamienia 24 marca 1354 informuje wyryty dłutem średniowieczny tekst: „von gottes geburt mcccliiii jar an unser frowen abent in der uasten leit man den ersten stein an disen kor“. Dzieło Johannesa z Gmünd kontynuował Hans Niesenberg z Grazu^[7]. Po przerwaniu budowy na ok. 100 lat ukończono ok. 1510 sklepienia prezbiterium (data widnieje na sklepieniu): „Ludwigck horneck von hornberg hat den lesten stein im gewölb vermauret, got syß gelobt“^[8][9]. Nowowybudowane, późnogotyckie prezbiterium zostało następnie połączone z korpusem kościoła^[10]. Cesarz Maksymilian I ufundował, dla upamiętnienia samego siebie, witraże do okien prezbiterium^[11]. Budowa dobiegła końca w 1513. W tym też roku w grudniu biskup Konstancji poświęcił prezbiterium.

Po oficjalnym zakończeniu budowy dobudowywano jeszcze okazjonalnie rozmaite przybudówki; w XVI w. do południowej fasady romańskiego transeptu dostawiono renesansowy przedsionek. W zewnętrznej architekturze na uwagę zasługuje zwłaszcza rząd dziwacznych w formie rzygaczy. Tylko kilka gotyckich kościołów zachowało rzygacze podobne do nich.

Podczas gdy budowla w jednym z łacińskich dokumentów z 27 maja 1298 została wymieniona jeszcze jako kościół parafialny („ecclesia parochialis“), to 24 grudnia 1356 pojawiło się po raz pierwszy w stosunku do niej określenie „Münster“. Widnieje ono w jednym z dokumentów hrabiny Klary von Tübingen, córki zmarłego 9 listopada 1356 hrabiego Friedricha von Freiburg: „zuo Friburg in dem münster“. W ten sposób zaczęto stosować ten pochodzący od wielkich kościołów termin na określenie noworozbudowanej, gotyckiej świątyni we Fryburgu.

Dom to jest przyjęte w jęz. niemieckim określenie dla katedry lub kościoła biskupiego, np. katedra w Kolonii (Kölner Dom) lub bazylika św. Piotra w Rzymie (St. Petri Dom), choć ta ostatnia, jakkolwiek jest siedzibą biskupa Rzymu, nie ma formalnego statusu katedry. Termin dom pochodzi od łacińskiego słowa domus i oznacza dom. Pierwotnie termin ten oznaczał domową kaplicę biskupią a dopiero po okresie średniowiecza zaczął oznaczać kościół biskupi. Stąd też niektóre istniejące dziś świątynie określane są terminem dom, choć nigdy w przeszłości nie były katedrami (Altenberger Dom, Braunschweiger Dom czy Goslarer Dom).

Kościół we Fryburgu Bryzgowijskim nie był do 1827 katedrą, ponieważ siedziba biskupa znajdowała się w Konstancji. Przedtem był zwykłym kościołem farnym lub parafialnym. Dopiero po założeniu w 1827 biskupstwa kościół we Freiburgu uzyskał formalne prawo do używania tytułu dom, określany jest jednak nadal jako münster.

Określenie münster natomiast to wczesne, niemieckie zapożyczenie łac./gr. słowa monasterium = klasztor. Pierwotnie terminem tym określano kościoły, które były budowane jako kościoły klasztorne lub kolegiackie. W okresie średniowiecza nastąpiło, zwłaszcza w południowych Niemczech, rozszerzenie terminu münster również na kościoły biskupie (Strasburg, Bazylea, Konstancja) i poszczególne duże, miejskie kościoły farne. Pojęcie to jednakże nie ma nic wspólnego z architekturą.

Tak więc obecnie, chociaż pojęcie i zakres znaczeniowy terminów dom i münster są nieco mylące, oba terminy są stosowane wymiennie dla oznaczenia zarówno kościołów biskupich jak i znaczących, zwykłych kościołów, zarówno katolickich jak i protestanckich: Ulmer Münster, Überlinger Münster, Freiburger Münster czy wspomniane wyżej: Altenberger Dom, Braunschweiger Dom, Goslarer Dom^[12].

Jeśli chodzi o sytuację prawną katedry to stanowi ona osobliwość, bowiem katedra nigdy nie była własnością kościoła^[13]. Kiedy książęta von Zäringen rozpoczęli ok. 1200 budowę dzisiejszej katedry, była ona ich własnością jako tzw. „ecclesia propria“ („kościół prywatny“); książęta sami sfinansowali większa część budowy świątyni. Od poł. XIII w. mieszczaństwo Fryburga przejęło odpowiedzialność za budowę i ustanowiło w tym celu wiele fundacji. W 1295 pojawia się po raz pierwszy wzmianka o funduszu katedralnym przekształconym w 1314 w tzw. „fabrica ecclesiae“ (niem Kirchenfabrik)^[14]. Ta średniowieczna instytucja prawna obejmowała budowę katedry a także poszczególne fundusze przeznaczone dla jej utrzymania. Wszystkie te „fabricae ecclesiae“ podlegały radzie miasta; mianowała ona w tym celu specjalnych zarządców katedralnych, których zadaniem było, razem z licznymi współpracownikami, zabezpieczenie organizacyjno-finansowe nowych prace budowlanych, przebudów jak i bieżących remontów budowli.

W 1464 parafia katedralna została zaanektowana przez Uniwersytet we Fryburgu, założony w 1457 przez Habsburgów. Nie oznaczało to jednak zajęcia majątku „fabrica ecclesiae“; ten pozostał niezależny i służył dalej celom, do których został powołany.

Ustawa sekularyzacyjna (Reichsdeputationshauptschluss) z 1802 i przejście miasta Fryburg pod zwierzchność Wielkiego Ksiestwa Badenii w 1805 stworzyło samo przez się nową sytuację prawną. Wszystkie majątki kościelne znalazły się pod zarządem państwa. W 1813 został zniesiony patronat uniwersytetu.

Po założeniu arcybiskupstwa we Fryburgu na przestrzeni lat 1821–1927 i podniesieniu dotychczasowego kościoła do rangi katedry – siedziby arcybiskupa powstała z prawnego punktu widzenia nowa sytuacja. Obok istniejącej dotychczas kościelnej „fabrica ecclesiae“ pojawiła się taka sama instytucja o randze katedralnej, której głównym zadaniem było zaspokojenie bieżących potrzeb katedry w zakresie nabożeństw. Choć dokładny podział kompetencji pomiędzy obu instytucjami nie był jasny, nie dochodziło między nimi do sytuacji konfliktowych.

Zagadnienie własności katedry zostało ostatecznie uregulowane w 1901 w umowie pomiędzy miastem Fryburg, ordynariatem arcybiskupim a Radą Katolickiej Fundacji Parafii Katedralnej (Katholischer Stiftungsrat der Münsterpfarrei). Na podstawie tej umowy katedra miała podlegać funduszowi Münsterfabrikfonds (następcy „fabrica ecclesiae“), który przejął również zobowiązania budowlane. Miastu przyznano pewne prawa odnośnie użytkowania wieży (np. używanie dzwonów w Nowy Rok itp.) i placu przykościelnego.

Z powodu nie cierpiących zwłoki potrzeb remontowych powołano w 1890 do życia związek budowlany katedry (Münsterbauverein). Ma on siedzibę w budynku Münsterbauhütte i jest odpowiedzialny za utrzymywanie w należytym stanie wyglądu zewnętrznego katedry. Nie ma on jednak prawa własności do budowli. Za wnętrze katedry, kruchtę, dzwony i organy odpowiedzialny jest fundusz Münsterfabrikfonds lub Domfabrikfonds. Taki podział zadań został zapisany w 1891 w zarządzeniu ordynariatu arcybiskupiego i trwa do dnia dzisiejszego ku pożytkowi katedry.

Pod koniec XIX w. oczywisty stał się dla miasta Fryburga i jego mieszkańców zły stan budowli katedralnej, równocześnie jednak osobiste zaangażowanie na rzecz katedry i finansowe wsparcie osiągnęło rekordowo niski poziom. W 1889 komisja ekspercka oficjalnie ustaliła szkody budowlane katedry.

Ponieważ ówczesny formalny właściciel katedry – Münsterfabrik, fundacja o średniowiecznej proweniencji – nie była w stanie zebrać niezbędnych środków finansowych, nadburmistrz Otto Winterer w płomiennym apelu wezwał obywateli miasta do założenia stowarzyszenia na rzecz ratowania katedry. Wzmocnionemu apelowi do czynników kościelnych i organów administracji publicznej o wsparcie finansowanie dla utrzymania budowli przedstawił Winterer ideę organizacji zajmującej się pozyskiwaniem funduszy od osób indywidualnych, firm, fundacji dobroczynnych lub instytucji rządowych. W taki sposób dla utrzymania katedry powołano w 1890 stowarzyszenie Freiburger Münsterbauverein, mające charakter związku użyteczności publicznej. Musi on dostarczyć rocznie kilka milionów euro dla zabezpieczenia i utrzymania katedry. Od 2005 stanowisko inwestora katedralnego sprawuje architektka Yvonne Faller a funkcje pierwszego przewodniczącego pełni każdorazowy przewodniczący Rejencji Fryburg.

Do budowy katedry użyto podobnego kamienia jak w przypadku katedry w Strasburgu – piaskowca o czerwonawym zabarwieniu, wydobywanego w średniowieczu głównie w Lorettoberg. Świątynia ma tak wewnątrz jak i zewnątrz bogatą dekorację rzeźbiarską. Katedra ma 124 m długości wewnętrznej, 127 m długości zewnętrznej i 30 m szerokości.

Imponująca wieża katedralna, określona niegdyś przez szwajcarskiego historyka sztuki Jacoba Burckhardta jako „najpiękniejsza wieża na ziemi“ ma wysokość 116 m^[15], w tym trzon wieży 70 m (można wspiąć się na znajdującą się na jego wierzchołku platformę widokową po schodach) i 46 m – ażurowy hełm.

Na projektanta kościoła we Fryburgu wskazuje zapisek franciszkańskiego zakonnika Malachiasa Tschamsera w jego Chronik von Thann^[16] (1724) z 1275:

„Und soll Ervinus von Steinbach der diß Jahr das Münster zu Straßburg fertig gemacht, den Riß zu dißem (i.e. Thann) auch gemacht haben wie auch zu Freyburg.“^[17][18].

Dotychczas podważana była wiarygodność tego zapisku; wychodzono z założenia, że wieża jest dziełem dwóch budowniczych, nieznanych z nazwiska. W grudniu 2009 okazało się jednak, że Instytut Historii Budownictwa w Forschungszentrum Karlsruhe po zakrojonych na szeroką skalę badaniach porównawczych zachowanych gotyckich szkiców Katedry w Strasburgu, kościoła we Fryburgu Bryzgowijskim, kolegiaty św. Ubalda w Thann i kościoła św. Stefana w Breisach am Rhein (wszystkie one określane były terminem Münster) wykazał, że strasburski budowniczy kościołów Erwin von Steinbach rzeczywiście zaprojektował również wieżę kościoła we Fryburgu^[19].

W konstrukcji wieży można wyróżnić trzy niemal równe części składowe: zbliżone do kwadratu przyziemie, część środkową na planie ośmiokąta i część górną, którą stanowi ażurowy hełm.

• Wieża została wzniesiona na planie niemal kwadratu; jej mury są masywne i prawie bez wyrw. Wysoka na ok. 30 m, masywna część dolna została wzniesiona z wielkich ciosów piaskowca. Znajduje się w niej portal i maswerkowe okna kaplicy św. Michała. Fasada zachodnia wieży jest podparta potężnymi przyporami, ozdobionymi w górnej części figurami po baldachimem. Portal na parterze prowadzi do kruchty, udekorowanej dużą ilością rzeźb, sklepionej krzyżowo. Na pierwszym piętrze znajduje się kaplica św. Michała, również sklepiona krzyżowo i otwierająca się na zewnątrz trzema oknami maswerkowymi a wewnątrz poprzez sklepienie krzyżowe połączona z nawą środkową. Na drugim piętrze, o wysokości ok. 7 m, znajduje się mechanizm zegarowy z cyferblatem, na którym w 1972 zrekonstruowano zachowane resztki dekoracji malarskiej z ok. 1500. Nad tym piętrem wznosi się dzwonnica wypełniona konstrukcją, na której są zawieszone dzwony, wysoka na 18 m. Konstrukcja dzwonna z 1291 została wykonana w 1291 z drewna jodłowego i oparta na podmurowaniu. Jest podzielona na cztery części i zawiera łącznie 16 dzwonów, z których najstarszy, Hosanna, pochodzi z 1258.

Wyrazem kunsztu architektonicznego jest przejście z kwadratowej części dolnej do oktagonalnej części środkowej. Przejście to opiera się na rzucie dwunastokąta, zaakcentowanego na zewnątrz kamienną galerią z motywem gwiazd i maswerkowym parapetem.

• Powyżej tej galerii wieża przechodzi w ośmiobok. Wysoka na ok. 40 m część oktagonalna wieży prezentuje całkowicie odmienny styl. Na tej wysokości konstrukcja wieży jest już całkowicie ażurowa; osiem wysokich, wyniosłych filarów i osiem potężnych, ostrołukowych, maswerkowych okien wykończonych krabami prezentuje typ architektury otwartej. Znajduje się tu platforma widokowa, na którą można wejść po schodach i z której rozciąga się niczym nie zmącony widok na zewnątrz. Jest ona bogato dekorowana rzeźbą figuralną i pinaklami. Od strony północno-wschodniej znajduje się dobudowana filigranowa wieżyczka, w której umieszczone są schody prowadzące na platformę widokową.

• Ponad częścią oktagonalną wznosi się filigranowy, ażurowy, wysoki na 46 m hełm wieży, zbudowany na planie ośmiokąta i wypełniony maswerkiem. Każdy z ośmiu wydłużonych trójkątów hełmu, zbiegających się u szczytu, ma własny wzór geometryczny, który w miarę zbliżania się do szczytu iglicy staje się coraz prostszy^[20]. Siłę wyrazu osiąga wieża jako całość poprzez skończone architektonicznie, kokieteryjne przejścia od planu kwadratu poprzez dwunastokąt do ośmiokątnej podstawy hełmu aż do kwiaton na samym wierzchołku. Ażurowa konstrukcja hełmu wieży nie zabezpiecza zupełnie przed deszczem czy śniegiem, lecz jest wyłącznie pnącą się ponad 100 m w górę dekoracją^[21][22]

Wieża katedralna jest jedyną tego rodzaju kościelną wieżą w Niemczech, która została ukończona jeszcze w średniowieczu (ok. 1330) i od tego czasu przetrwała cudem wszystkie zawieruchy dziejowe, w tym również atak bombowy z 27 listopada 1944, który zniszczył doszczętnie domy położone w okolicach katedry. Budowla ucierpiała jednak od wstrząsów wywołanych wybuchami. Filigranowy hełm wieży wprawdzie wytrzymał wstrząsy, niezbędne jednak okazało się wzmocnienie go ołowianymi kotwiami aby w ten sposób utrzymać wzajemne powiązania poszczególnych jego elementów. Okna zostały wymontowane, zabezpieczone i przechowane do końca wojny.

W przyziemiu wieży, na lewo od pierwszego łukowo sklepionego portalu została wyryta dłutem średniowieczna miara długości określana w jęz. niem. jako die Freiburger Elle (XIII w.), oznaczająca długość 54 cm^[23] Przymocowanie jej do muru kościelnego wymagało specjalnej legitymizacji. Inskrypcja wyryta na południowym filarze przedsionka wieży zawiera również informację o terminach obu jarmarkach organizowanych w mieście^[24]. Na wieży znajduje się również wielki i piękny zegar wieżowy, dzieło Jean-Baptiste Schwilgué z 1851. Pomieszczenie, w którym znajduje się mechanizm zegara, jest udostępnione do zwiedzania. Zegar jeszcze chodzi, ale już nie porusza wskazówki na wielkim cyferblacie i nie wybija godzin. Schwilgué zbudował dla wieży katedralnej również zegar kontrolny, zainstalowany siedem lat później dla potrzeb strażnika wieżowego.

Hełm wieży stał się w XIX w. przykładem dla innych, podobnych rozwiązań architektonicznych, z których najsłynniejsze to wieże katedry w Kolonii oraz katedry w niedalekim Ulm^[20]. Inne przykłady to mierząca 97 m wieża ewangelickiego kościoła św. Szczepana w Miluzie czy 96-metrowa wieża kościoła św. Lamberta w Münster. Do wieży katedralnej nawiązuje również wieża kościoła ewangelicko-reformowanego w Warszawie, zbudowanego w latach 1866–80 przez A. A. Loewe.

Równolegle z budową wieży w latach 1270–1330 różne zespoły rzeźbiarskie stworzyły różnorakie rzeźby. Długi czas powstawania jest zauważalny w stylu tych rzeźb, pozostających pod wyraźnym wpływem przykładów z katedr w Paryżu, Chartres, Reims czy Strasburga.

Gotycki portal i kruchta zostały poddane renowacji w listopadzie 2004. Od wewnątrz w tympanonie portalu ukazane jest wyobrażenie Sadu Ostatecznego, poszerzonego o sceny z życia Jezusa (Narodzenie i Pasja). W centrum części górnej widnieje Chrystus jako Sędzia Sprawiedliwy. Figury w archiwoltach wyobrażają Stare Przymierze Boga z człowiekiem i wskazują na związek pomiędzy Starym a Nowym Przymierzem. Węgar portalu przedstawia cykl Maryjny, którego centralny punkt stanowi wspaniała, pełnoplastyczna rzeźba Maryi, umieszczona na trumeau podtrzymującym tympanon. Cykl bogato opracowanych postaci z przełomu XIII i XIV w., wyobrażający Panny Mądre i Panny Głupie, zdobiący kruchtę katedry jest bliski stylistycznie i ikonograficznie temu z katedry w Strasburgu^[25]. Uzupełnieniem cyklu jest wyobrażenie Księcia Świata, przedstawionego jako kusiciel ku przestrodze wychodzących z kościoła wiernych. Podczas renowacji i oczyszczania figur świadomie przywrócono stan z poprzedniej renowacji, dokonanej w latach 90. XIX w. pod nadzorem konserwatora i malarza Fritza Geigesa.

Na zewnątrz portal zwieńczony jest wysokim na ok. 13 m tympanonem, którego centralny motyw dekoracyjny stanowi Koronacja Maryi, otoczonej przez dwa anioły i dwie święte (św. Katarzynę z Aleksandrii i św. Małgorzatę). Płaskorzeźby Maryi, patronki fryburskiej katedry oraz Jezusa umieszczone są naprzeciwko siebie w pozycji siedzącej w ostrołukowej niszy. Syn błogosławi Matkę, mającą tak jak on koronę niebios na głowie. Matka przyjmuje błogosławieństwo Syna w pokorze, ze złożonymi dłońmi. Anioły ponad nimi okadzają ich kadzielnicami i podtrzymują jeszcze jedną koronę – symbol życia wiecznego. Ten pochodzący z ok. 1280 relief nawiązuje swym programem ikonograficznym do podobnych motywów z portali katedr francuskich w Reims i Paryżu.

Z tego samego warsztatu rzeźbiarskiego pochodzą cztery wysokie na ok. 2 m posagi świętych umieszczonych w specjalnych tabernakulach na filarach przyporowych. Posągi te przedstawiają patrona Fryburga, św. Jerzego, oraz królów Oswalda, Luciusa oraz Sebastiana (patrząc od południa w kierunku północnym).

W tabernakulach kondygnacji zegarowej umieszczonych jest siedem figur przedstawiających świętych. Są one wysokie na ok. 3 m i zostały wykute ok. roku 1300 w dwóch różnych warsztatach kamieniarskich. Rzeźby przedstawiają kolejno (od południa w kierunku północy): Archanioła Michała z włócznią, walczącego ze smokiem, św. Katarzynę z Aleksandrii z symbolami jej męki (koło i liść palmowy), cesarza Henryka III (donatora katedry) z insygniami władzy cesarskiej, berłem i jabłkiem, figurę biskupa, króla Burgundii Zygmunta, zakonnika cysterskiego Bernarda z Clairvaux z pastorałem oraz figurę nieznanego świętego z otwartą księgą. Niewielka figura Madonny, pochodząca z XIV w., została dodana później.

W części środkowej wieży (oktagonalnej), na wysokości ok. 50 m znajduje się 10 figur starotestamentowych proroków ze zwojami pism lub księgami w rękach, umieszczonych w tabernakulach posadowionych na wysokich, sześciokątnych postumentach. Jedna z figur, przedstawiająca postać z rogiem w ręku, da się zidentyfikować jako Mojżesz, druga z uwagi na koronę jako król Dawid. Niedawno teolog Emil Spath podjął się identyfikacji pozostałych figur proroków.

Wysokie na 3 m posągi, wykute ok. 1330 z dwóch bloków kamiennych stanowią dzieła o dużej wartości artystycznej, ukształtowane indywidualnie z uwzględnieniem szczegółów odwzorowywanych postaci, reprezentują całkowicie nowy styl, wykazując pewne podobieństwo do zbliżonych stylistycznie figur z transeptu katedry w Rouen.

Pod figurami proroków w narożnikach filarów znajdują się cztery rzygacze przedstawiające lwa, orła i dwie postacie ludzkie. Lew i postać kobiety pochodzą z czasów średniowiecza, natomiast dwa pozostałe: lew i postać mężczyzny w birecie na głowie powstały w latach 50. i 60. XX w.

Pomiędzy trójkątnymi szczytami okien części oktagonalnej wieży wyróżniają się pozbawione rynien rzygacze, przedstawiające przywary ludzkie, siedem grzechów głównych: nieczystość (naga kobieta), gniew (człowiek-lew), pychę (jeździec), chciwość (mężczyzna z naczyniem), nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu (świnia). Wyobrażenia zazdrości i lenistwa zaginęły i zostały zastąpione rzeźbami bez treściowych odniesień do pozostałych, jak np. portretem budowniczego katedralnego Friedricha Kempfa (zm. 1932)^[26].

Katedra posiada aktualnie 19 czynnych dzwonów kościelnych, z których najstarszy – Hosanna, pochodzący z 1258 – należy do najstarszych, zachowanych dzwonów tej wielkości. Dzwoni on obecnie według rozporządzenia fundacji w następujące dni:

• w czwartki wieczorem na Angelus Domini – na pamiątkę cierpienia Chrystusa w Ogrójcu,
• w piątki o godz. 11:00 – na pamiątkę Ukrzyżowania Chrystusa (w języku ludowym bywał z tego powodu nazywany również Knöpflesglocke (dzwon zacierkowy) – czas jego piątkowego dzwonienia był podobno porą nastawienia wody do gotowania zacierek),
• w sobotnie popołudnia – na modlitwę za zmarłych w ciągu tygodnia,
• corocznie 27 listopada – na pamiątkę zbombardowania miasta tego właśnie dnia w 1944.

W przeszłości dzwon dzwonił również na wypadek pożaru i burzy oraz w celu zwołania posiedzenia sądu miejskiego.

Dzwon Hosanna opatrzony jest następującą inskrypcją:

„ANNO DOMINI M C C L VII XV KLAS AVGVSUI STRVCTA EST CAMPANA – O REX GLORIE VENI CVM PACE – ME RESONANTE PIA POPVLO SVCVRRE MARIA“ („18 LIPCA 1258 DZWON ZOSTAŁ ODLANY – O KRÓLU CHWAŁY, PRZYJDŹ W POKOJU – OBYM DZWONIŁ POBOŻNIE, WSPOMÓŻ TWÓJ LUD, MARYJO“)

Dzwon Hosanna wisi w wieży katedralnej razem z pozostałymi 15 dzwonami, które zostały odlane w 1959 w ludwisarni Friedricha Wilhelma Schillinga w Heidelbergu. W wieży wiszą również dwa inne dzwony: odlany w 1606 Vesperglöckchen i Silberglöckchen z XIII w. Oba zostały przywrócone do użytku dzięki restauracji.

W sygnaturce na południowym ramieniu transeptu wisi 19. Dzwon – Taufglocke.

Przed 1959 w wieży wisiał zestaw dzwonów odlanych w latach 1841–1843 w ludwisarni Rosenlächer w Konstancji. Dzwony te miały następujące wysokości tonu: b⁰, d¹, f¹, fis¹, a¹, b¹, cis², d², f² i b². Zgodnie z gustem panującym w tamtych czasach dzwoniły tylko dzwony harmoniczne. Dzwony świąteczne miały wysokości tonu: b⁰, d¹, f¹, g¹ i b¹ (g¹ dopiero od 1950). Od 1842 dzwon Hosanna dzwonił tylko okazyjnie, ponieważ w przeciwieństwie do stroju pozostałych dzwonów jego ćwierćton brzmiał zbyt nisko.

Po 2002 przeprowadzono remont zabytkowej konstrukcji nośnej dzwonów. Jej najstarsze drewniane belki pochodzą z lat 1290/1291. Remont zakończył się w poł. 2008 zawieszeniem na nowo wszystkich dzwonów. Dzwon Hosanna, którego 750. rocznicę świętowano właśnie w 2008, mógł zabrzmieć wspólnie z pozostałymi dzwonami, co przedtem nie było możliwe z powodu jego zawieszenia.

Zakres tonacji dzwonów katedralnych wynoszący ponad dwie i pół oktawy i ich łączna waga wynosząca ok. 25 ton sprawiają, iż należą one do największych katedralnych zestawów dzwonnych w Niemczech^[27][28].

Pod wieżą na posadzce katedry są zamocowane dwa mosiężne punkty. Punkt większy (geometryczny) oznacza rzut pionowy wierzchołka wieży na posadzkę. Punkt mały (fizyczny) natomiast oznacza miejsce upadku przedmiotu upuszczonego w dól z wierzchołka wieży. Niezgodność pomiędzy punktem geometrycznym a punktem upadku, wynosząca ok. 3,2 cm, spowodowana jest przez ruch obrotowy Ziemi i tzw. efekt Coriolisa.

Najcenniejszymi elementami wyposażenia katedry są: ołtarz główny, dzieło Hansa Baldunga Griena, ucznia Albrechta Dürera i ołtarz Hansa Holbeina młodszego w jednej z kaplic prezbiterium.

Ołtarz główny, namalowany w latach 1512–1516, reprezentuje typ ołtarza szafkowego. Część przednia ołtarza przedstawia w wersji otwartej Koronację Najświętszej Marii Panny, patronki katedry. Kolorystyka obrazu jest utrzymana w tonacji zielonej, ulubionej barwie artysty, co wyjaśnia nadany mu przydomek (niem. grün – zielony)^[7]. Na obu bocznych skrzydłach przedstawione jest Zesłanie Ducha Świętego na apostołów. W okresie Adwent i Bożego Narodzenia oltarz jest zamknięty i wówczas przedstawia temat Bożego Narodzenia ujęty w czterech obrazach: Zwiastowanie, Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny, Boże Narodzenie i Ucieczkę do Egiptu. Część tylna ołtarza, widoczna jedynie od strony kaplic prezbiterium, przedstawia Ukrzyżowanie Chrystusa. Tu Hans Baldung sportretował samego siebie jako giermka.

Od listopada 2009 w łuku tęczowym wisi, monumentalny, późnoromański krucyfiks triumfalny, wykonany ze srebra ok. 1200. Jest to najstarsze dzieło sztuki spośród wszystkich znajdujących się w katedrze. Wzmianka o krucyfiksie pojawia się w przekazach po raz pierwszy w 1588. Jego fundatorem był przypuszczalnie książę Bertold V Zähringen, pierwszy inwestor katedry.

Krucyfiks ma 2,63 w wysokości i 1,45 m szerokości. Grubość dębowej belki krzyża wynosi 4 cm a wysokość figury Chrystusa 107 cm. Figura wykonana jest ze srebrnej blachy, pokrytej złotem. Ciało jest przybite do krzyża czterema gwoździami, ramiona rozciągnięte szeroko, niemal poziomo, stopy natomiast oparte są na okrągłej tarczy. Głowa jest lekko pochylona w lewo, oblicze nieruchome, okolone brodą i długimi, sięgającymi do piersi włosami. Oczy są wpółprzymknięte. Realistycznie wymodelowany tors odznacza się wystającymi żebrami i lekko napiętą skórą. Lędźwie spowija sięgająca do kolan, pofałdowana płachta, zawiązana w gruby węzeł na lewym biodrze. Krawędzie krzyża oraz sama figura ozdobione są drogimi kamieniami. Nic nie wskazuje na straszliwe zmaganie się konającego Mistrza ze śmiercią – ukrzyżowany Chrystus jest nieruchomy i pogrążony w spokoju. Nie cierpiący lecz triumfujący na śmiercią. Tym samym krucyfiks wskazuje na jego zmartwychwstanie, wniebowstąpienie i powtórne przyjście.

Pod stopami Ukrzyżowanego umieszczona jest duża, okrągła, okolona bluszczem tarcza z umieszczonym na niej reliefem przedstawiającym Baranka Bożego z krzyżem lub sztandarem zwycięstwa, symbolem jego triumfu nad śmiercią i zmartwychwstania. Nad głową Chrystusa umieszczone są dwa szczególnie subtelnie opracowane reliefy: dolny ukazuje Maryję w otoczeniu apostołów spoglądających ku górze zaś górny przedstawia kroczącego Jezusa z chorągwią zwycięstwa w ręku, odzianego w zwiewne szaty. Owalny kryształ górski nad głową Maryi symbolizuje Ducha Świętego. Przedstawienie postaci wskazuje na mistrzostwo warsztatu nieznanego twórcy krucyfiksu.

W ramionach krucyfiksu znalazły się wyobrażenia trzech siedzących ewangelistów: św. Mateusza, św. Łukasza i św. Jana i lwa – symbolu czwartego z nich, św. Marka^[29].

Od 2003 w prezbiterium jest ponownie rozwieszana na czas Wielkiego Postu tzw. zasłona wielkopostna, pochodząca z 1612, przesłaniająca znajdujący się za nią ołtarz główny. Dzieło to, mające wymiary 10,14 x 12,25 m i ważące ponad tonę, jest największym tego rodzaju, zachowanym do naszych czasów malowidłem w Europie. Zostało ono odrestaurowane i wzmocnione specjalnym materiałem.

W prezbiterium znajduje sie grobowiec habsburskiego generała von Rodta, wykonany w latach 1743–1745 przez rzeźbiarza Johanna Christiana Wentzingera. Pomiędzy prezbiterium a obejściem w niszach zwieńczonych oślim łukiem znajdują się cztery portrety książąt Zähringen, dzieło Franza Xavera Hausera^[30].

W grudniu 2006 rzeźbiarz Franz Gutmann zakończył przebudowę przestrzeni wokółołtarzowej (ołtarz, ambona, tron biskupi, stalle) nadając jej nowy wygląd. Rezultat został uznany za dyskusyjny. Protesty zarówno wśród części wiernych jak i zwykłych ludzi odwiedzających katedrę wzbudził nowy, skromny kształt przestrzeni wokółołtarzowej a zwłaszcza zaplanowane usunięcie ołtarzy św. Anny i Trzech Króli i nowa lokalizacja tronu biskupiego. W niedzielę 10 grudnia 2006 arcybiskup Fryburga Robert Zollitsch dokonał poświęcenia dzieła Gutmanna.

Wokół prezbiterium znajduje się wieniec dziesięciu kaplic, których nazwy pochodzą przeważnie od nazwisk ich fundatorów. Część kaplic zawiera dzieła sztuki wysokiej klasy.

Wykaz kaplic z dziełami sztuki:

1. Stürtzelkapelle – chrzcielnica, dzieło Josepha Hörra i Antona Xavera Hausera według projektu lub modelu von Wentzingera (1768) ^[31][32],
2. Universitätskapelle – ołtarz tablicowy Hansa Holbeina młodszego z 1521,
3. Lichtenfels-Krozingen-Kapelle – ołtarz Mariacki przedstawiający Zwiastowanie, z 1615,
4. Schnewlin-Kapelle,
5. pierwsza kaplica Cesarska (Kaiserkapelle) i
6. druga kaplica Cesarska (Kaiserkapelle) znajdują się w centralnej czesci prezbiterium; to z nich widać tylną część ołtarza głównego z Ukrzyżowaniem Hansa Baldunga. W drugiej z tych kaplic znajduje się ołtarz Mariacki z rzeźbiarskimi detalami Hansa Wydyza i obrazem Hansa Baldunga z 1515 po stronie wewnętrznej,
7. Villinger-Böcklin-Kapelle – romański krzyż z ok. 1200, pochodzący z nieznanego warsztatu nadreńskiego,
8. Sotherkapelle – ołtarz z ok. 1500,
9. Locherer-Kapelle – ołtarz Hansa Sixta von Staufen (1521–1524), przedstawiający Madonnę-Matkę Miłosierdzia, oraz
10. Blumenegg-Kapelle.

Wewnątrz i na zewnątrz katedry oraz na placu katedralnym, w muzeach i archiwach miejskich znajduje się wiele przedstawień patronów miasta w formie graficznej lub rzeźbiarskiej. Są to: św. Jerzy, biskup-męczennik Lambert z Maastricht i męczennik Aleksander. Godna uwagi jest nie tylko roznorodność tych przedstawien (rzeźby, prace jubilerskie, obrazy, witraże, snycerka, miedzioryty) ale również fakt, iż poszczegolne dzieła wyszły spod ręki wybitnych artystów, m.in. Hansa Baldunga (św. Jerzy na tylnej części ołtarza głównego), Hansa Holbeina mlodszego, Gregoriusa Sickingera i prawdopodobnie również Wentzingera (posąg św. Jerzego na koniu umieszczony na jednej z przypór południowej ściany prezbiterium).

Okna witrażowe pochodzą ze wszystkich etapów budowy katedry. W północnej ścianie romańskiego transeptu znajdują się okna z tego właśnie okresu budowy (ok. 1220). Gotyckie okna naw zostały ufundowane głownie przez organizacje cechowe, których symbole, jak precel (cech piekarzy), but (cech szewców) i in. są wplecione w dekoracje malarskie okien (ok. 1330).

Cesarz Maksymilian I ufundował tzw. okno cesarskie (Kaiserfenster) w prezbiterium. Po okresie dominacji gotyku część średniowiecznych okien usunięto, ponieważ uważano – zgodnie z duchem czasu – iż w świątyni potrzeba więcej światła. Z tego powodu niektóre cenne witraże bezpowrotnie przepadły. Ok. 1900 malarz i konserwator witraży Fritz Geiges dokonał renowacji okien katedry. Osiągnął jednak dość wątpliwy – z dzisiejszego punktu widzenia – rezultat, ponieważ posługiwał się techniką imitacji w celu stworzenia jednolitości stylistycznej konserwowanych okien. Obok dobrych kopii, które zastąpiły oryginały (znajdujące się m.in. w muzeum), uzupełnił on istniejące okna nowymi, stylizowanymi kompozycjami malarskimi. Geiges zbudował także nowe okna w historyzującym stylu swojej epoki i zaopatrzył je w sztuczną patynę aby w ten sposób osiągnąć wrażenie ich autentyczności.

Z XX w. pochodzi m.in. okno zachodnie w kaplicy św. Michała i południowa rozeta, dzieło witrażysty i konserwatora Valentina Petera Feuersteina.

Pochodzący z Freiburga artysta-rzeźbiarz Hans-Günther van Look zbudował na początku XXI w. okno przedstawiające św. Edytę Stein. Ma ono 4 m² powierzchni i jest pierwszym w Niemczech oknem przedstawiającym tą świętą. Przygotowanie okna zajęło van Lookowi cztery tygodnie i wymagało specjalnych zabiegów technologicznych, żeby osiągnąć zamierzony efekt artystyczny. M. in. w celu trwałego połączenia farby ze szkłem musiał wypalać je w temperaturze 600 °C. Wielokrotnie też poprawiał dzieło, żeby osiągnąć zamierzony efekt co do rysów twarzy przedstawianej postaci, co nastąpiło dopiero po trzech wypaleniach. Gotowe dzieło wzbudziło uznanie samego kardynała Karla Lehmanna, który określił je jako: „einmaliges Geschenk an die Kirche in unserem Land“ (pol.: „wyjątkowy prezent dla kościoła w naszym kraju“)^[33].

Van Look wstawił również w okrągłe okna południowego ramienia transeptu sześć medalionów, przedstawiających święte kościoła katolickiego. Medaliony te korespondują z położonymi naprzeciwko tzw. oknami miłosierdzia, pochodzącymi z okresu średniowiecza.

Katedra we Fryburgu jest szeroko znana ze swego zespołu organów. Na zespół składają się cztery instrumenty:

• organy Mariackie w północnym ramieniu transeptu (mające status organów głównych),
• organy nawy głównej (zwane też organami na „jaskółczym gniezdzie“)^[34],
• organy św. Michała (mające status organów głównych), usytuowane na emporze w wieży zachodniej,
• organy w prezbiterium.

Zespół ma łącznie 144 głosy podzielone na 4 manuały i pedał i należy do największych organów w Niemczech i na świecie. Organy pochodzą z rożnych zakładów organmistrzowskich (Rieger Orgelbau, Marcussen & Søn, Hartwig Späth i Fischer & Krämer) z lat 1964–1966. W 1990 i 2001 były częściowo remontowane i przebudowywane. Pod koniec 2008 organy św. Michała zastąpił nowy instrument zbudowany przez zakład organmistrzowski Metzler z Dietikon k/Zurychu.

Z XV w. pochodzą pierwsze przekazy o istnieniu organów zlokalizowanych przy północnej ścianie nawy głównej. W latach 1545–1548 pojawiły się w tym miejscu nowe organy, zbudowane przez Jörga Eberta z Ravensburga. Obudowa i część zestawu piszczałek z tych organów istniała do 1929.

W lektorium, które oddzielało nawę główną od prezbiterium stał pozytyw. Pod koniec XVI w. potwierdzona jest obecność organów w prezbiterium, przebudowanych w latach 1708 i 1813 oraz 1881 przez zakład organmistrzowski E.F. Walcker z Ludwigsburga. Instrument ten usunięto w latach 60. XX w.^[35].

Podczas obchodów tradycyjnych niemieckich Dni Katolika (Katholikentag) w 1929 zamontowano duże organy gruntownie przebudowując i powiększając w tym celu istniejącą obudowę w nawie głównej. Obudowa ta zajęła znaczną część nawy. W 1936 przebudowano organy powracając do koncepcji sprzed 1929.

W lektorium po stronie północnej zamontowano nowy instrument o randze organów głównych za prospektem składającym się z samych piszczałek. Zbędne piszczałki przeniesiono do organów w prezbiterium i organów św. Michała. Wszystkie organy zintegrowano w jeden zespół ze wspólnym stołem gry, ustawionym w prezbiterium. Nie udało się jednak zapobiec opóźnieniom w transmisji dźwięków, co prowadziło do ich nieklarowności i dysonansów brzmieniowych.

W wyniku wojennych uszkodzeń cały zespół działał coraz bardziej wadliwie. Na początku lat 60. podjęto więc decyzję o budowie nowych instrumentów. Miały to być cztery instrumenty ustawione w tych częściach katedry, w których znajdowali się ich poprzednicy i połączone, jak dotychczas, wspólnym stołem gry.

Przy budowie organów nawy głównej nawiązano do starych szkiców i usytuowania organów Eberta z 1545. Organy, zbudowane przez zakład organmistrzowski Marcussen & Søn, otrzymały mechaniczną trakturę gry i brzmienie wzorowane na tym, które istniało w epoce baroku. Organy ustawiono w miejscu uważanym tradycyjnie za najbardziej korzystne pod względem akustycznym. W prezbiterium przy ścianie północnej wstawiono organy bez mechanicznego stolu gry. Podczas renowacji w 1990 zostały one przeniesione na znajdującą się naprzeciwko emporę i umieszczone w nowej obudowie, zbudowanej przez zakład organmistrzowski Fischer & Krämer z Endingen. W kaplicy św. Michała zakład organmistrzowski Hartwig Späth z Ennetach/Freiburg za istniejacym prospektem zbudowal nowy instrument. W 2008 zakład organmistrzowski Metzler-Orgelbau zbudował nowy instrument, przy czym zachowano częsci zabytkowego prospektu z 1929 i włączono je do nowej konstrukcji^[36].

Organy Mariackie znajdują się na styku północnej nawy bocznej i północnego ramienia transeptu. zostały zbudowane w 1965 przez zakład organmistrzowski Rieger Orgelbau (Schwarzach, Austria). Mechaniczne urządzenie do gry znajduje się w środku instrumentu. Organy mają 62 głosy podzielone na 4 manuały i pedał.

Po zbudowaniu organów w prezbiterium, bardzo dobrze przyjętych, zlecono zakładowi Rieger Orgelbau również zbudowanie organów głównych (Mariackich). Projekt i wystrój plastyczny prospektu powierzono Jacobowi Schmidtowi; zbudowaniem instrumentu zajął się Joseph von Glatter-Götz. Głosy umieszczono w 9 wieżach wykonanych z drewna dębowego, grupujących poszczególne zespoły piszczałek. Organy Mariackie maja w środku zamontowane mechaniczne urządzenie gry. Na organach można również grać za pośrednictwem elektrycznego, zintegrowanego stołu gry, znajdującego się w prezbiterium. Rozmieszczenie poszczególnych części składowych klawiatury wewnątrz obudowy jest następujące: w czterech wieżach pod mechanicznym urządzeniem gry, na samym dole znajduje się pierwszy manuał (Pozytyw), nad nim drugi manuał (Hauptwerk), zaraz nad nim jest nisza z czwartym manuałem (Brustwerk), nad nim 3 wieże z trzecim manuałem (Schwellwerk) a na lewo 2 wieże klawiatury pedałowej.

Podczas procesu oczyszczania i technicznej renowacji organów na przełomie 2000/2001 wymontowano 3 głosy w celu naprawy ich uszkodzonych części. Wymontowano tez piszczałki głosu Grand Bourdon 32’ a na wierzchu prospektu zainstalowano carillon. Prace te wykonał zakład organmistrzowski Caspar Glatter-Götz z Owingen natomiast nastrojeniem instrumentu zajął się zakład Beat Grenacher z Lucerny (Szwajcaria).

W 2008 przerobiono piszczałki głosu Grand Bourdon 32’, umieszczono je w nowej wiatrownicy, nastrojono i wmontowano do zestawu głosowego organów św. Michała.

Organy mają następującą dyspozycję zgodnie z pisownią na poszczególnych segmentach stołu gry^[37]:

Manual I (Positiv) C-g3	Manual II (Hauptwerk) C-g3	Manual III (Schwellwerk) C-g3	Manual IV (Brustwerk) C-g3	Pedalwerk C-f1
Prinzipal 8' Metallgedackt 8' Prinzipal 4' Rohrflöte 4' Gemshorn 2' Gemsquinte 11/3′ Sesquialter II 22/3′ Scharff IV-VI 1' Dulzian 16' Cromorne 8' Tremolo	Prinzipal 16' Oktave 8' Rohrflöte 8' Spitzflöte 4' Oktave 4' Spitzquinte 22/3′ Oktave 2' Mixtur V 2' Cymbel III1/2′ Kornett V 8' Trompete 16' Trompete 8' Klarine 4'	Gedacktpommer 16' Holzprinzipal 8' Spillpfeife 8' Gamba 8' Voix céleste 8' Oktave 4' Querflöte 4' Viola 4' Nasat 22/3′ Flautino 2' Terz 13/5′ Mixtur IV 11/3′ Fagott 16' Trompete 8' Hautbois 8' Klarine 4' Glockenspiel c1-d3 Tremolo	Holzgedackt 8' Blockflöte 4' Prinzipal 2' Gedacktflöte 2' Terzian 13/5′ + 11/3′ Oktave 1' Glockenzymbel II 1/2′ Vox humana 8' Cembalo-Regal 4' Tremolo	Prinzipalbaß 16' Subbaß 16' Oktav 8' Gedackt 8' Quinte 51/3′ Oktave 4' Koppelflöte 4' Nachthorn 2' Mixtur VI 22/3′ Contrafagott 32' Trompete 16' Posaune 8' Zink 4' Tremolo Kleinpedal

• połączenia klawiatur: Manual I/ Manual II, Manual III/ Manual II, Manual II/Pedal, Manual I/Pedal
• setzer – 6 mechanicznych kombinacji
• mechaniczne wiatrownice zasuwowe, uruchamiane również elektrycznie ze wspólnego stołu gry.

Organy św. Michała znajdują się na emporze zachodniej, w kaplicy św. Michała. Mają status organów głównych w tylnej części katedry.

Pierwsze organy św. Michała zbudowano w 1936 z części prospektu i piszczałek organów nawy głównej, po tym jak uznano, że ich akustyka stała się niezadowalająca. Organy te uległy uszkodzeniu w czasie drugiej wojny światowej.

W 1965 zakład organmistrzowski Hartwig Späth z Ennetach/Freiburg zbudował nowe, 28-głosowe organy wykorzystując części przedwojennego prospektu. Organy te z czasem przestały spełniać wymogi techniczno-akustyczne stawiane instrumentom tej klasy. Miały one poza tym wady konstrukcyjne, których nie dało się usunąć w trakcie renowacji.

W 2008 zakład organmistrzowski Metzler Orgelbau AG (Dietikon, Schwajcaria) zbudował nowe organy. Mają one 36 głosów podzielonych na 3 manuały i pedał (dodatkowo 4 transmisje i 1 cięgło rejestrowe), mechaniczną trakturę gry oraz elektryczną trakturę rejestrową i elektryczne połączenia. Organy św. Michała mogą brzmieć razem z innymi organami katedry dzięki zintegrowanemu stołowi gry, znajdującemu się w prezbiterium. Organy miały początkowo masywną obudowę z niewykończonego dębu. Istniejąca snycerka i figury aniołów zostały pieczołowicie odrestaurowane i ponownie zamontowane na prospekcie.

I Hauptwerk C-g3	II Recit C-g3[group= 1]	II Solo C-g3[adn. 1]	Pedalwerk C-f1
Montre 16' Principal 8'[adn. 2] Violoncello 8' Flûte harmonique 8' Bourdon 8' Octave 4'[adn. 3] Spitzflöte 4' Superoctave 2' Cornet III 22/3′ Plein jeu V 2' Trompete 16' Trompete 8'	Quintatön 16' Gambe 8' Doppelflöte 8' Rohrflöte 8' Flûte octaviante 4' Viola 4' Octavin 2' Basson 16' Trompette harm. 8' Basson-hautbois 8' Clairon harm. 4' Tremulant	Bourdon 16' Diapason 8' Viola d' orchestra 8'[adn. 4] Coro Viole I-IV 8' Flûte 4' Voix humaine 8' Tremulant Tuba magna 8'[adn. 5] Campane[adn. 6][adn. 5]	Grand Bourdon 32'[adn. 7] Flûte 16' Subbaß 16'[adn. 8] Grosse Quinte 102/3′ Diapason 8'[adn. 8] Cello 8'[adn. 8] Flûte 4'[adn. 8] Bombarde 16' Trompette 8' Clairon 4'

• mechaniczna traktura gry
• elektryczna traktura rejestrowa i połączenia

Adnotacje:

Organy nawy głównej umieszczone są na emporze bocznej (tzw. „jaskółcze gniazdo“) na północnej ścianie nawy głównej. Zostały zbudowane w 1965 przez zakład organmistrzowski Marcussen & Søn (Apenrade/Dania). Mają 21 głosów podzielonych na 2 manuały i pedał.

II Hauptwerk C-g3	I Rückpositiv C-g3	Pedalwerk C-f1
Prinzipal 8' Rohrflöte 8' Oktave 4' Blockflöte 4' Oktave 2' Mixtur V-VII 11/3′ Trompete 8'	Gedackt 8' Prinzipal 4' Rohrflöte 4' Gemshorn 2' Sifflöte 11/3′ Sesquialter II 22/3′ Scharff IV-VI 2/3′ Dulzian 8' Tremolo	Prinzipal 16' Oktav 8' Oktav 4' Hintersatz V 22/3′ Fagott 16' Schalmay 4' Rohraffe

• połączenia mechanicznych urządzeń gry: I/II, II/P, I/P, I/P 4'
• mechaniczne wiatrownice zasuwowe, możliwość gry ze wspólnego stołu gry (elektrycznie).

Organy znajdują się na bocznej emporze na południowej ścianie prezbiterium. Zostały zbudowane w 1990 przez zakład organmistrzowski Fischer & Krämer z Endingen z wykorzystaniem piszczałek i wiatrownic pochodzących z organów Riegera z 1964. Organy mają 25 głosów podzielonych na 2 manuały i pedał.

I Hauptwerk C-g3	II Positiv C-g3[adn. 1]	Pedalwerk C-f1
Gedecktpommer 16' Principal 8' Hohlflöte 8' Octave 4' Spitzgedeckt 4' Waldflöte 2' Sesquialter II 22/3′ Mixtur IV 11/3′ Trompete 8'	Bleigedeckt 8' Salicional 8' Principal 4' Koppelflöte 4' Octavin 2' Terz 13/5′ Quinte 11/3′ Zimbel III 1' Musette 8'	Subbaß 16' Octavbaß 8' Gedecktbaß 8' Choralbaß 4' Hintersatz III 22/3′ Bombarde 16' Trompete 8'

• połączenia: II/I, II/P, I/P - elektryczne
• mechaniczne wiatrownice zasuwowe; ponieważ organy nie mają własnego mechanizmu gry, można grać na nich jedynie ze wspólnego stołu gry (elektrycznie).

Adnotacje:

Na wszystkich organach, oprócz tych w prezbiterium, można grać indywidualnie oraz zespołowo ze wspólnego, elektrycznego stołu gry.

Podział manuałów na wspólnym stole gry:

• organy Mariackie: I. Hauptwerk, II. Positiv, III. Schwellwerk, IV. Brustwerk
• organy nawy głównej: II. Hauptwerk, III. Rückpositiv
• organy w prezbiterium: I. Hauptwerk, II. Positiv
• organy św. Michała: II. Hauptwerk, III. Récit, IV. Solo

• połączenia: IV/III, IV/II, IV/I, IV/P, III/II, III/I, III/P, II/I, II/P, I/P (+ organy św. Michała: II-16'/I, III-16'/I)
• walec crescendo z 4 możliwymi do zaprogramowania crescendi; tutti poszczególnych organów, tutti wspólne
• szafa ekspresyjna: ogólna, organy Mariackie, organy w prezbiterium, organy św. Michała
• setzer: 99 x 64 kombinacji
• cały zespół organowy: 144 czynne głosy, 4 transmisje, 1 cięgło pojedyncze na czwartym manuale i pedale

1. Ingeborg Krummer-Schroth: Glasmalereien aus dem Freiburger Münster. Freiburg: 1967. (niem.).
2. Volker Osteneck: Die romanischen Bauteile des Freiburger Münsters und ihre stilgeschichtlichen Voraussetzungen. Köln: 1973. (niem.).
3. Adam Ernst: Das Freiburger Münster. Wyd. 3. Stuttgart: 1981. (niem.).
4. Wolfgang Hug: Das Freiburger Münster, Kunst-Geschichte-Glaubenswelt. Wyd. 4. Freiburg: 1990. (niem.).
5. Die Schrein- und Flügelgemälde des Schnewlin-Altares im Freiburger Münster. Studien zur Baldung-Werkstatt und zu Hans Leu d. J.. W: Sibylle Groß: Zeitschrift des Deutschen Vereins für Kunstwissenschaft (Berlin), 45 (1991) Nr. 1/2. Freiburg: 1967, s. 88-130. (niem.).
6. Hermann Gombert: Das Münster zu Freiburg im Breisgau. Wyd. 5. Regensburg: 1997. (niem.).
7. Heike Köster: Die Wasserspeier am Freiburger Münster. Lindenberg: 1997. (niem.).
8. Elisabeth Cruwys, Beau Riffenburgh, Rattay: Najpiękniejsze katedry świata (oryg. Cathedras of the World). Wyd. drugie. Warszawa: Penta, 1999. ISBN 83-85440-52-6. (pol.).Sprawdź autora:3.
9. Wolf Hart: Das Freiburger Münster. Wyd. 2. Freiburg: 1999. (niem.).
10. Wolf Hart: Die Skulpturen des Freiburger Münsters. Wyd. 3. Freiburg: 1999. (niem.).
11. Wolf Hart: Die künstlerische Ausstattung des Freiburger Münsters. Wyd. 2. Freiburg: 1999. (niem.).
12. Heike Mittmann: Das Münster zu Freiburg im Breisgau. Lindenberg: 2000. (niem.).
13. Thomas Flum: Der spätgotische Chor des Freiburger Münsters. Baugeschichte und Baugestalt. Berlin: Dt. Verl. für Kunstwiss., 2001. (niem.).
14. Rolf Schneider: Szczyt gotyku. W: Rolf Schneider, Anne Benthues, Arno Rattay: 100 katedr świata (oryg. Die 100 schönsten Kathedralen der Welt). Warszawa: Elipsa, 2003, s. 86-87. ISBN 83-7265-052-7. (pol.).
15. Die Turmvorhalle des Freiburger Münsters – Untersuchung und Konservierung der Polychromie. Stuttgart: Landesdenkmalamt Baden-Württemberg, 2004. (niem.).
16. Markus Aronica: Vom Teufelchen zum Weltenrichter – Eine Einführung in das Bildprogramm der Portalhalle im Freiburger Münsterturm. Freiburg: 2004. (niem.).
17. Wolfgang Hug: Schöne Frauen des Freiburger Münsters. Freiburg: 2004. (niem.).
18. Heike Mittmann: Die Glasfenster des Freiburger Münsters. Regensburg: 2005. (niem.).
19. Peter Kalchthaler: Freiburg und seine Bauten. Ein kunsthistorischer Stadtrundgang. Wyd. 4. Freiburg: 2006. (niem.).
20. Konrad Kunze: Himmel in Stein. Das Freiburger Münster. Vom Sinn mittelalterlicher Kirchenbauten. Wyd. 13. Freiburg: 2007. (niem.).
21. Hans Georg Wehrens: Die Stadtpatrone von Freiburg im Breisgau. Freiburg: 2007. (niem.).
22. Identität im Wandel – Die Neugestaltung des Altarraums im Münster Unserer Lieben Frau zu Freiburg. Lindenberg: Domkapitel und Dompfarrei Freiburg, 2007. (niem.).
23. Konrad Kunze: Himmel in Stein. Das Freiburger Münster. Vom Sinn mittelalterlicher Kirchenbauten. Freiburg: 2007. (niem.).
24. Kurt Kramer: Die Hosanna und das Geläut des Freiburger Münsters. Geschichte und Geschichten. Kevelaer: 2008. (niem.).

• Parafia i katedra Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim: strona oficjalna. www.freiburgermuenster.info. [dostęp 2010-07-06]. (niem.).
• Freiburg-Schwarzwald.de: Freiburger Münster (wyczerpujące informacje o katedrze). www.freiburg-schwarzwald.de. [dostęp 2010-08-04]. (niem.).
• Gerhard Brückel dla: Kathedralen.net: Das Freiburger Münster (fotoalbum. www.kathedralen.net. [dostęp 2010-08-04]. (niem.).
• Michael Seeger: Glasfenster im Freiburger Münster (witraże w katedrze). www.michaelseeger.de. [dostęp 2010-08-04]. (niem.).
• Arte TV: Virtueller Besuch im Freiburger Münster (wirtualne zwiedzanie katedry). archives.arte.tv. [dostęp 2010-08-04]. (niem.).

Katedra Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny
Błąd w przypisach: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „group=”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="group="/>