Wikipedysta:Dodsosk/Corner

Kącik na różne materiały:

54°49′30,281″N 32°03′26,600″E/54,825078 32,057389

Brzoza smoleńska (zwana również pancerną brzozą^[1][2] lub brzozą p. Bodina^[3]) – umowne określenie brzozy rosnącej w 2010 roku w pobliżu rosyjskiego lotniska wojskowego Smoleńsk-Siewiernyj, na której pniu według raportów końcowych Międzypaństwowego Komitetu Lotniczego (ros. Межгосударственный авиационный комитет (MAK)) oraz polskiej Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP), w dniu 10 kwietnia 2010 roku miał utracić część skrzydła polski samolot Tu-154M nr boczny 101 w trakcie katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Możliwość utraty skrzydła przez samolot Tu-154M wskutek zderzenia z brzozą została zakwestionowana na podstawie badań naukowych i sprawa ta wzbudziła kontrowersje. Brzoza smoleńska stała się sławna w Polsce^[1][4], zyskała miano „pancernej”^[1][2] i wywołała długie dyskusje^[5].

Wizerunek brzozy smoleńskiej zaczęto wykorzystywać na monetach i w sztukach plastycznych. Pod drzewem odbywają się uroczystości upamiętniające ofiary katastrofy.

W 2010 roku brzoza smoleńska rosła na śmietnisku ok. 855 m na wschód od progu drogi startowej lotniska wojskowego Smoleńsk-Siewiernyj, na lewo od osi pasa. Według raportu końcowego Międzypaństwowego Komitetu Lotniczego (MAK) znajdowała się w odległości 856 metrów od progu pasa, 61 m na lewo od jego osi, w punkcie o współrzędnych geograficznych 54°49.494′ szerokości północnej i 32°03.422′ długości wschodniej, a według raportu końcowego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP) w odległości 855 metrów od progu pasa, 63 m na lewo od jego osi, w punkcie o współrzędnych geograficznych 54°49′30.01″ szerokości północnej i 32°3′25.51″ długości wschodniej. Według raportu końcowego MAK rosła na wysokości 248 m n.p.m., natomiast według raportu końcowego KBWLLP na wysokości 250 m n.p.m. Zgodnie z ustaleniami MAK i KBWLLP średnica pnia drzewa wynosiła 30-40 cm.

Według raportów MAK i KBWLLP w ostatniej fazie lotu samolot Tu-154M nr 101 uderzył w pień brzozy lewym skrzydłem, co miało doprowadzić do utraty części skrzydła i spowodować wejście maszyny w niekontrolowany obrót w lewą stronę. Według raportu MAK zderzenie z brzozą nastąpiło o godz. 8:41:00 UTC+2, a według raportu KBWLLP o godz. 8:41:02,8 UTC+2. Według raportu MAK po zderzeniu z brzozą samolot utracił fragment skrzydła o długości 6,5 m, natomiast według raportu KBWLLP o długości 6,1 m. Zgodnie z ustaleniami MAK i KBWLLP uderzenie skrzydła w brzozę nastąpiło na wysokości ok. 5 m nad powierzchnią gruntu. Według raportu końcowego KBWLLP w chwili zderzenia z brzozą zarejestrowano następujące parametry lotu maszyny:

• kąt natarcia: 15,78°;
• kąt pochylenia: 12,8°;
• kąt przechylenia: –2,5° (w lewo);
• wysokość lotu nad terenem: 5,1 m;
• wysokość radiowa: 6,2 m;
• prędkość przyrządowa: 269 km/h.

Według raportu końcowego MAK w chwili kolizji z brzozą w jej pień wbiły się drobne fragmenty odłamanego skrzydła; w raporcie MAK zamieszczono fotografię przełamu drzewa z wbitymi metalowymi częściami. Zdjęcia złamanej brzozy smoleńskiej opublikowano również w raporcie końcowym KBWLLP. Po katastrofie w rejonie lotniska Siewiernyj dokonano masowej wycinki drzew mogących stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa lotów^[6], jednak brzozę smoleńską pozostawiono na miejscu^[7].

W grudniu 2011 roku dwaj eksperci lotniczy i wykwalifikowany geodeta zbadali na lotnisku Siewiernyj brzozę smoleńską na zlecenie Wojskowej Prokuratury Okręgowej w Warszawie^[7]. Ekipa pod kierunkiem ppłk. Karola Kopczyka pod nadzorem funkcjonariuszy Komitetu Śledczego Federacji Rosyjskiej poświęciła na oględziny drzewa kilka godzin, mierząc je ze wszystkich stron i pod różnymi kątami^[7]. Wyników pomiarów nie podano do publicznej wiadomości^[8].

Kwestia zderzenia skrzydła samolotu Tu-154 z brzozą zainteresowała naukowców zajmujących się wytrzymałością materiałów i modelowaniem matematycznym dynamicznych zjawisk kontaktowych, a także aerodynamiką.

W 2011 roku polski uczony Wiesław Binienda, pracujący w Stanach Zjednoczonych, przeprowadził symulację komputerową zderzenia skrzydła samolotu Tu-154M z brzozą^[9] i opublikował wyniki swoich badań w Internecie na stronach University of Akron^[10]. Wiesław Binienda zwrócił uwagę, że w oficjalnych raportach komisji na temat przyczyn katastrofy nie podano wyników analizy numerycznej kolizji skrzydła z brzozą; stwierdził, że wyniki wykonanej przez niego symulacji przy użyciu programu symulacyjnego LS-DYNA wskazują, że skrzydło nie mogło odpaść – w razie zderzenia ze skrzydłem pień drzewa musiałby zostać przecięty^[9]. Ponieważ wyniki uzyskane przez Wiesława Biniendę były sprzeczne z ustaleniami Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP), zaprosił on polskich naukowców do odniesienia się do jego analiz^[11]. W listopadzie 2011 roku Wiesław Binienda stwierdził, że fragment skrzydła samolotu Tu-154M nie mógł się urwać na brzozie i zostać znaleziony 111 metrów dalej (jak to miało miejsce), gdyż według innej symulacji komputerowej urwany fragment skrzydła upadłby na ziemię w odległości od 10 do 12 metrów od brzozy^[12]. W grudniu 2011 roku dr inż. Maciej Lasek, zastępca przewodniczącego podkomisji lotniczej Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP), poinformował, że komisja ta nie prowadziła symulacji numerycznych przebiegu katastrofy^[13]. W 2012 roku analiza Wiesława Biniendy została włączona do materiału dowodowego śledztwa w sprawie katastrofy prowadzonego przez polską Wojskową Prokuraturę Okręgową w Warszawie^[14].

W 2011 roku wyniki uzyskane przez Wiesława Biniendę stały się przedmiotem seminarium naukowego prof. Marka Czachora z Katedry Fizyki Teoretycznej i Informatyki Kwantowej Politechniki Gdańskiej^[15]. 28 marca 2012 roku Wiesław Binienda brał udział w publicznym wysłuchaniu w sprawie śledztwa smoleńskiego w Parlamencie Europejskim w Brukseli, prezentując wyniki swoich badań przyczyn katastrofy^[16], a 18 kwietnia 2012 roku symulacja dotycząca zderzenia z skrzydła samolotu Tu-154M z brzozą została przez niego zaprezentowana podczas konferencji naukowej Earth and Space 2012 – Engineering for Extreme Environments w Pasadenie w Kalifornii^[17].

W maju 2012 roku odwiedził Polskę i przedstawiał swoje ustalenia m.in. na spotkaniu klubu „Gazety Polskiej”^[18], wykładzie dla studentów Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie^[19], podczas Francusko-Polskiego Seminarium Mechaniki w Instytucie Podstaw Budowy Maszyn Politechniki Warszawskiej^[20] i podczas seminarium zorganizowanego przez Zakład Teorii Względności i Astrofizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego^[21].

29 maja 2012 roku w Kazimierzu Dolnym odbyła się sesja naukowa Mechanika w lotnictwie zorganizowana przez Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej, podczas której dyskutowano m.in. o wynikach badań zderzenia skrzydła z brzozą uzyskanych przez Wiesława Biniendę, jednak nie został on zaproszony do uczestnictwa w sesji i nie poinformowano go o jej organizacji^[22].

Na 22 października 2012 roku zaplanowano w Warszawie konferencję naukową poświęconą wynikom prac badawczych nad katastrofą smoleńską; do dnia 19 maja 2012 roku deklarację poparcia dla konferencji złożyło 80 samodzielnych pracowników naukowych^[23]. Jednym z tematów konferencji mają być modele zderzenia skrzydła Tu-154M z brzozą i analiza wyników uzyskanych przez Wiesława Biniendę^[23].

Badania Wiesława Biniendy wzbudziły zainteresowanie polskich uczonych i w 2012 roku kilku z nich udzieliło wywiadów, w których odnieśli się do wyników jego badań katastrofy w Smoleńsku. W lutym 2012 roku w „Gazecie Wyborczej” ukazał się wywiad z prof. Pawłem Artymowiczem, polskim astrofizykiem i fizykiem teoretycznym z University of Toronto^[24], w którym skrytykował on wyniki uzyskane przez Wiesława Biniendę, nazywając jego symulację „złą metodologicznie” i „łamiącą zasady dynamiki Newtona”^[25].

W marcu 2012 roku w tygodniku „Niedziela” ukazał się wywiad z prof. Lucjanem Pielą z Zakładu Chemii Teoretycznej i Krystalografii Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, w którym stwierdził on, że jego zdaniem jest oczywiste, że „aby się na temat obliczeń prof. Biniendy wypowiedzieć kompetentnie, a zwłaszcza zanegować wyniki takich obliczeń, trzeba, jak to zawsze się robi w takich przypadkach, przeanalizować ich metodologię (także w bezpośredniej dyskusji) albo wykonać własne obliczenia”^[26]. W kwietniu 2012 roku w „Naszym Dzienniku” opublikowano wywiad z prof. Tadeuszem Niezgodą, kierownikiem Katedry Mechaniki i Informatyki Stosowanej Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, który zadeklarował, że jego uczelnia byłaby w stanie dokonać symulacji komputerowej zderzenia skrzydła samolotu Tu-154M z brzozą^[27].

W maju 2012 roku „Nasz Dziennik” zamieścił wywiad z prof. Edwardem Malcem, kierownikiem Zakładu Teorii Względności i Astrofizyki Instytutu Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego; oświadczył on, że uczestnicy seminarium naukowego w Krakowie uznali, że Wiesław Binienda „przeprowadził badania uczciwie i otrzymał uczciwe wyniki”^[21]. W czerwcu 2012 roku w „Naszym Dzienniku” ukazał się wywiad z prof. Jackiem Rońdą z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, specjalistą w zakresie symulacji komputerowych; po przeanalizowaniu metodologii wykonanych obliczeń stwierdził on, że Wiesław Binienda „przedstawił wyniki, które są poprawne i które wskazują na to, że zjawisko kontaktowe zostało poprawnie zamodelowane”^[1]. Według prof. Rońdy wynikało to z prawidłowego wyboru modeli materiałów, zastosowania w symulacji elementów powłokowych lotniczych, przeprowadzenia analizy wrażliwości rozwiązania na zmianę warunków brzegowych w modelu zadania kontaktowego, a także uwzględnienia w symulacji tzw. efektu darcia poszycia skrzydła^[1].

W maju 2012 roku opublikowano raport australijskiego naukowca dr. inż. Grzegorza Szuladzińskiego przygotowany dla Zespołu parlamentarnego ds. zbadania przyczyn katastrofy działającego w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, poświęcony niektórym aspektom technicznym katastrofy. Grzegorz Szuladziński odniósł się w nim m.in. do kwestii zderzenia skrzydła samolotu z brzozą i stwierdził, że typowa kolizja „na krzyż” dwóch smukłych obiektów kończy się złamaniem lub ścięciem tylko jednego z nich i że jest nikła szansa, by oba obiekty zostały złamane, co oznacza, że jeśli drzewo zostało ścięte, to skrzydło ocalało (z powierzchniowymi uszkodzeniami) i na odwrót^[5]. W ocenie Grzegorza Szuladzińskiego rola brzozy powinna być zupełnie usunięta z rozważań na temat przyczyn katastrofy^[5].

29 maja 2012 roku w Kazimierzu Dolnym podczas sesji naukowej Mechanika w lotnictwie prof. Paweł Artymowicz zaprezentował referat prezentujący obliczenia aerodynamiczne ostatnich sekund lotu samolotu Tu-154M nr 101^[3]. W konkluzji referatu, potwierdzającego wnioski MAK i KBWLLP na temat trajektorii maszyny, stwierdzono, że końcówka skrzydła, która w niekwestionowany sposób oderwała się od niego przed zderzeniem z terenem, nie mogła uczynić tego dalej niż 10–20 metrów przed lub za brzozą^[3]. Według referatu średnica brzozy smoleńskiej, nazwanej „brzozą p. Bodina”, wynosiła 44 cm^[3].

Motyw brzozy smoleńskiej wykorzystano na srebrnej monecie okolicznościowej o nominale 20 złotych upamiętniającej ofiary katastrofy w Smoleńsku, wyemitowanej w 2011 roku przez Narodowy Bank Polski^[28], a także na niektórych pomnikach poświęconych ofiarom katastrofy, w tym w projekcie pomnika, który ma stanąć w miejscu katastrofy^[29]. Stała się ona tematem rysunku Andrzeja Krauzego, opatrzonego podpisem: Prokuratura wzywa brzozę smoleńską do złożenia zeznań, opublikowanego w 2012 roku w dzienniku „Rzeczpospolita”^[30].

W październiku 2010 roku, pół roku po katastrofie, do Smoleńska przyjechało 170 członków rodzin i przyjaciół osób, które zginęły w katastrofie^[31]. Wspólnie z żonami prezydentów Rosji i Polski Anną Komorowską i Swietłaną Miedwiediewą uczcili pamięć ofiar katastrofy i w czasie pobytu na lotnisku Siewiernyj przeszli pod brzozę smoleńską^[31].

9 kwietnia 2011 roku, w ramach obchodów pierwszej rocznicy katastrofy, pod brzozą smoleńską zebrały się 103 osoby reprezentujące ponad 30 rodzin ofiar, które przybyły do Smoleńska wraz z polską pierwszą damą Anną Komorowską^[32].

10 kwietnia 2012 roku, w drugą rocznicę katastrofy, pod brzozę smoleńską udali się krewni ofiar, którzy przybyli do Smoleńska wraz z polską delegacją pod przewodnictwem ministra kultury Bogdana Zdrojewskiego, by oddać hołd ofiarom katastrofy^[33].

• Międzypaństwowy Komitet Lotniczy (MAK): Final Report on the accident on 10 April 2010, on Smolensk „Severny” airdrome, to the Tupolev Tu-154M tail number 101 of the Republic of Poland, s. 13, 74–76, 87–88, 104, 168, 180 (ang.), 12 stycznia 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Raport końcowy w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn katastrofy samolotu TU-154M Nr 101 pod Smoleńskiem, s. 17, 66, 216, 27 lipca 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Protokół badania zdarzenia lotniczego nr 192/2010/11 przez KBWLLP. Załącznik nr 4. Technika lotnicza i eksploatacja, s. 30, 33, 5 września 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Protokół badania zdarzenia lotniczego nr 192/2010/11 przez KBWLLP. Załącznik nr 4.7. Geometria zderzenia samolotu, s. 277–283, 5 września 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Protokół badania zdarzenia lotniczego nr 192/2010/11 przez KBWLLP. Załącznik nr 4.10.5.1. Profil podejścia do lądowania samolotu Tu-154M nr 101 na lotnisko Smoleńsk Północny w dniu 10.04.2010 r. (od 3500 m) według czasu UTC, s. 694, 5 września 2011
• Wiesław Binienda: Analysis of the Presidential Plane Crash in Smolensk, Russia, on April 10, 2010 (ang.), 2011
• Gregory Szuladzinski: Raport No. 456: Niektóre aspekty techniczno-konstrukcyjne smoleńskiej katastrofy, s. 5, 21–22, Analytical Service Pty Ltd, maj 2012

• Fotografia brzozy smoleńskiej i otaczającego ją śmietniska smolensk.ws [dostęp 2012-06-19]
• Fotografia brzozy smoleńskiej po uporządkowaniu terenu rp.pl [dostęp 2012-06-16]
• Fotografia miejsca przełamu w zbliżeniu imageshack.us [dostęp 2012-06-16]
• Fotografie przełamu brzozy smoleńskiej w dniach 7 grudnia 2011 roku i 10 kwietnia 2012 roku naszdziennik.pl [dostęp 2012-06-16]

54°49′30,281″N 32°03′26,600″E/54,825078 32,057389

Brzoza smoleńska (zwana również pancerną brzozą^[1][2] lub brzozą p. Bodina^[3]) – umowne określenie brzozy rosnącej w 2010 roku w pobliżu rosyjskiego lotniska wojskowego Smoleńsk-Siewiernyj, na której pniu według raportów końcowych Międzypaństwowego Komitetu Lotniczego (ros. Межгосударственный авиационный комитет (MAK)) oraz polskiej Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP), w dniu 10 kwietnia 2010 roku miał utracić część skrzydła polski samolot Tu-154M nr boczny 101 w trakcie katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Możliwość utraty skrzydła przez samolot Tu-154M wskutek zderzenia z brzozą została zakwestionowana przez badania naukowe naukowców współpracujących z Zespołem parlamentarnym ds. wyjaśnienia przyczyn katastrofy Tu-154 działającym w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej^[4][5] i wywołała długie dyskusje^[5]. Powstałe w następstwie tego liczne kontrowersje spowodowały, że brzoza smoleńska stała się sławna w Polsce^[1][6]. Wśród przeciwników wniosków oficjalnych raportów KBWLLP i MAK zyskała miano „pancernej”^[2]; stała się również tematem publicystyki w polskich środkach masowego przekazu^[7].

Wizerunek brzozy smoleńskiej zaczęto wykorzystywać na monetach i w sztukach plastycznych. Pod drzewem odbywają się uroczystości upamiętniające ofiary katastrofy.

W 2010 roku brzoza smoleńska rosła na śmietnisku ok. 855 m na wschód od progu drogi startowej lotniska wojskowego Smoleńsk-Siewiernyj, na lewo od osi pasa. Według raportu końcowego Międzypaństwowego Komitetu Lotniczego (MAK) znajdowała się w odległości 856 metrów od progu pasa, 61 m na lewo od jego osi, w punkcie o współrzędnych geograficznych 54°49.494′ szerokości północnej i 32°03.422′ długości wschodniej, a według raportu końcowego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP) w odległości 855 metrów od progu pasa, 63 m na lewo od jego osi, w punkcie o współrzędnych geograficznych 54°49′30.01″ szerokości północnej i 32°3′25.51″ długości wschodniej. Według raportu końcowego MAK rosła na wysokości 248 m n.p.m., natomiast według raportu końcowego KBWLLP na wysokości 250 m n.p.m. Zgodnie z ustaleniami MAK i KBWLLP średnica pnia drzewa wynosiła 30-40 cm.

Według raportów MAK i KBWLLP w ostatniej fazie lotu samolot Tu-154M nr 101 uderzył w pień brzozy lewym skrzydłem, co miało doprowadzić do utraty części skrzydła i spowodować wejście maszyny w niekontrolowany obrót w lewą stronę. Według raportu MAK zderzenie z brzozą nastąpiło o godz. 8:41:00 UTC+2, a według raportu KBWLLP o godz. 8:41:02,8 UTC+2. Według raportu MAK po zderzeniu z brzozą samolot utracił fragment skrzydła o długości 6,5 m, natomiast według raportu KBWLLP o długości 6,1 m. Zgodnie z ustaleniami MAK i KBWLLP uderzenie skrzydła w brzozę nastąpiło na wysokości ok. 5 m nad powierzchnią gruntu. Według raportu końcowego KBWLLP w chwili zderzenia z brzozą zarejestrowano następujące parametry lotu maszyny:

• kąt natarcia: 15,78°;
• kąt pochylenia: 12,8°;
• kąt przechylenia: –2,5° (w lewo);
• wysokość lotu nad terenem: 5,1 m;
• wysokość radiowa: 6,2 m;
• prędkość przyrządowa: 269 km/h.

Według raportu końcowego MAK w chwili kolizji z brzozą w jej pień wbiły się drobne fragmenty odłamanego skrzydła; w raporcie MAK zamieszczono fotografię przełamu drzewa z wbitymi metalowymi częściami. Zdjęcia złamanej brzozy smoleńskiej opublikowano również w raporcie końcowym KBWLLP. Po katastrofie w rejonie lotniska Siewiernyj dokonano masowej wycinki drzew mogących stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa lotów^[8], jednak brzozę smoleńską pozostawiono na miejscu^[9].

W grudniu 2011 roku dwaj eksperci lotniczy i wykwalifikowany geodeta zbadali na lotnisku Siewiernyj brzozę smoleńską na zlecenie Wojskowej Prokuratury Okręgowej w Warszawie^[9]. Ekipa pod kierunkiem ppłk. Karola Kopczyka pod nadzorem funkcjonariuszy Komitetu Śledczego Federacji Rosyjskiej poświęciła na oględziny drzewa kilka godzin, mierząc je ze wszystkich stron i pod różnymi kątami^[9]. Wyników pomiarów nie podano do publicznej wiadomości^[10], jednak na konferencji prokuratury wojskowej poinformowano, że śledczy dysponują dokładnymi badaniami brzozy, w którą miał uderzyć samolot Tu-154M^[11].

W 2012 roku Wojskowa Prokuratura Okręgowa w Warszawie powołała zespół złożony z 17 biegłych ekspertów do zbadania przebiegu ostatnich chwil lotu samolotu Tu-154M^[12]. Przedmiotem badań zespołu stała się również kwestia uderzenia skrzydła maszyny w brzozę^[12].

Kwestia zderzenia skrzydła samolotu Tu-154 z brzozą zainteresowała naukowców zajmujących się wytrzymałością materiałów i modelowaniem matematycznym dynamicznych zjawisk kontaktowych, a także aerodynamiką. W 2011 roku stała się przedmiotem badań polskiego uczonego Wiesława Biniendy, pracującego w Stanach Zjednoczonych^[4], a w 2012 roku Pawła Artymowicza, polskiego uczonego pracującego w Kanadzie^[3]. Według publikacji Pawła Artymowicza z maja 2012 roku średnica brzozy smoleńskiej, nazwanej „brzozą p. Bodina”, wynosiła 44 cm^[3].

Na 22 października 2012 roku zaplanowano w Warszawie konferencję naukową poświęconą wynikom prac badawczych nad katastrofą smoleńską; do dnia 19 maja 2012 roku deklarację poparcia dla konferencji złożyło 80 samodzielnych pracowników naukowych^[13]. Jednym z tematów konferencji mają być modele zderzenia skrzydła Tu-154M z brzozą^[13]. W 2012 roku w imieniu naukowców o udostępnienie badań brzozy ze smoleńskiego lotniska, jakie mieli przeprowadzić polscy śledczy, zaapelował do prokuratury prowadzącej śledztwo Marek Czachor, fizyk z Politechniki Gdańskiej^[11], członek komitetu naukowego konferencji^[13].

Motyw brzozy smoleńskiej wykorzystano na srebrnej monecie okolicznościowej o nominale 20 złotych upamiętniającej ofiary katastrofy w Smoleńsku, wyemitowanej w 2011 roku przez Narodowy Bank Polski^[14], a także na niektórych pomnikach poświęconych ofiarom katastrofy, w tym w projekcie pomnika, który ma stanąć w miejscu katastrofy^[15]. Stała się ona tematem rysunku Andrzeja Krauzego, opatrzonego podpisem: Prokuratura wzywa brzozę smoleńską do złożenia zeznań, opublikowanego w 2012 roku w dzienniku „Rzeczpospolita”^[16].

W październiku 2010 roku, pół roku po katastrofie, do Smoleńska przyjechało 170 członków rodzin i przyjaciół osób, które zginęły w katastrofie^[17]. Wspólnie z żonami prezydentów Rosji i Polski Anną Komorowską i Swietłaną Miedwiediewą uczcili pamięć ofiar katastrofy i w czasie pobytu na lotnisku Siewiernyj przeszli pod brzozę smoleńską^[17].

9 kwietnia 2011 roku, w ramach obchodów pierwszej rocznicy katastrofy, pod brzozą smoleńską zebrały się 103 osoby reprezentujące ponad 30 rodzin ofiar, które przybyły do Smoleńska wraz z polską pierwszą damą Anną Komorowską^[18].

10 kwietnia 2012 roku, w drugą rocznicę katastrofy, pod brzozę smoleńską udali się krewni ofiar, którzy przybyli do Smoleńska wraz z polską delegacją pod przewodnictwem ministra kultury Bogdana Zdrojewskiego, by oddać hołd ofiarom katastrofy^[19].

• Międzypaństwowy Komitet Lotniczy (MAK): Final Report on the accident on 10 April 2010, on Smolensk „Severny” airdrome, to the Tupolev Tu-154M tail number 101 of the Republic of Poland, s. 13, 74–76, 87–88, 104, 168, 180 (ang.), 12 stycznia 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Raport końcowy w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn katastrofy samolotu TU-154M Nr 101 pod Smoleńskiem, s. 17, 66, 216, 27 lipca 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Protokół badania zdarzenia lotniczego nr 192/2010/11 przez KBWLLP. Załącznik nr 4. Technika lotnicza i eksploatacja, s. 30, 33, 5 września 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Protokół badania zdarzenia lotniczego nr 192/2010/11 przez KBWLLP. Załącznik nr 4.7. Geometria zderzenia samolotu, s. 277–283, 5 września 2011
• Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP): Protokół badania zdarzenia lotniczego nr 192/2010/11 przez KBWLLP. Załącznik nr 4.10.5.1. Profil podejścia do lądowania samolotu Tu-154M nr 101 na lotnisko Smoleńsk Północny w dniu 10.04.2010 r. (od 3500 m) według czasu UTC, s. 694, 5 września 2011
• Wiesław Binienda: Analysis of the Presidential Plane Crash in Smolensk, Russia, on April 10, 2010 (ang.), 2011
• Gregory Szuladzinski: Raport No. 456: Niektóre aspekty techniczno-konstrukcyjne smoleńskiej katastrofy, s. 5, 21–22, Analytical Service Pty Ltd, maj 2012

• Fotografia brzozy smoleńskiej i otaczającego ją śmietniska smolensk.ws [dostęp 2012-06-19]
• Fotografia brzozy smoleńskiej po uporządkowaniu terenu rp.pl [dostęp 2012-06-16]
• Fotografia miejsca przełamu w zbliżeniu imageshack.us [dostęp 2012-06-16]
• Fotografie przełamu brzozy smoleńskiej w dniach 7 grudnia 2011 roku i 10 kwietnia 2012 roku naszdziennik.pl [dostęp 2012-06-16]

Zobaczyłem zjednoczony naród

Gatunek	dokument
Rok produkcji	2011
Data premiery	29 kwietnia 2011
Kraj produkcji	Polska
Język	polski
Czas trwania	46 min.[1]
Reżyseria	Anna Ferens[1]
Scenariusz	Anna Ferens[1]
Zdjęcia	Piotr Wąsowski[1]
Montaż	Aleksandra Gruziel[1]
Produkcja	Robert Kaczmarek[1]
Wytwórnia	Film Open Group[1]
Dystrybucja	Gazeta Polska

{{Film infobox}} Nieoczekiwana grafika: "kraj produkcji".

Zobaczyłem zjednoczony naród – film dokumentalny zrealizowany przez Annę Ferens, ukazujący obraz Polski po katastrofie smoleńskiej, widziany oczami zagranicznych korespondentów. Premierowy pokaz filmu odbył się 29 kwietnia 2011 w warszawskim klubie Hybrydy^[2]. Wcześniej, 17 kwietnia 2011, film był emitowany na antenie telewizji Polsat News^[3].

Reżyser oddaje głos zagranicznym dziennikarzom, którym pozwala się swobodnie wypowiadać. W ich relacjach powraca tytułowe zadziwienie tym, że Polacy potrafią się tak zjednoczyć. Zwracają oni też uwagę na swoisty paradoks – pod Pałacem Prezydenckim w Warszawie stali ludzie, którzy nie lubili zmarłego prezydenta Lecha Kaczyńskiego, którzy przyznają, że na niego nie głosowali. Zwracają również uwagę na zmianę wizerunku prezydenta w polskich mediach – serdecznego, uśmiechniętego, bez specjalnie wyłapywanych grymasów i niekorzystnych ujęć^[4].

Film był rozpowszechniany jako dodatek do nru 18 (926) Gazety Polskiej z 4 maja 2011 roku w nakładzie 141 200 egzemplarzy (na płycie DVD, razem z filmem "List z Polski")^[5].

• Zwiastun filmu
• Zobaczyłem zjednoczony naród w bazie Filmweb

Kategoria:Filmy z 2011 roku Kategoria:Polskie filmy dokumentalne Kategoria:Filmy o katastrofie polskiego Tu-154 w Smoleńsku

Poniższa lista przedstawia miejsca nazwane imionami ofiar katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Lista zawiera tylko nazwy, które zostały przyjęte np. przez rady miasta.

• ulica Lecha i Marii Kaczyńskiej w Batumi (gruz.: ლეხ და მარია კაჩინსკების ქუჩა – Lech da Maria Kaczinskebis Kucza; ang. Lekh and Maria Kaczinsky Street)^[1]
• ulica Lecha Kaczyńskiego w Tbilisi (gruz. ლეხ კაჩინსკის ქუჩა – Lech Kaczinskis Kucza; ang. Lech Kaczynski Street)^[2]

• ulica Lecha Kaczyńskiego w Kielcach^[3]
• rondo Macieja Płażyńskiego w Sopocie^[4]
• rondo Lecha Kaczyńskiego w Sieradzu^[3]
• rondo Ofiar Katastrofy Smoleńskiej w Szczecinie^[5]

• ulica Lecha Kaczyńskiego w Mukaczewie (ukr. вулиця Леха Качинського)^[6]
• ulica Lecha Kaczyńskiego w Odessie (ukr. вулиця Леха Качинського; nazwę nadano fragmentowi ul. Polskiej)^[7]

• most Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Bydgoszczy (w budowie)^[8]

• park adm. Andrzeja Karwety na Oksywiu w Gdyni^[9]
• skwer Lecha Kaczyńskiego w Ostrołęce^[10]
• park Lecha i Marii Kaczyńskich w Sopocie^[4]
• skwer Arkadiusza Rybickiego w Sopocie^[4]
• skwer Lecha Kaczyńskiego w Świdnicy^[11]

Kategoria:Nazwy geograficzne Kategoria:Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku

Poniższa lista przedstawia miejsca nazwane imionami ofiar katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Lista zawiera tylko nazwy, które zostały oficjalnie przyjęte jako urzędowe (np. uchwałami rady miast).

• ulica Lecha i Marii Kaczyńskiej w Batumi (gruz. ლეხ და მარია კაჩინსკების ქუჩა – Lech da Maria Kaczinskebis Kucza; ang. Lekh and Maria Kachinsky Street)^[1]
• ulica Lecha Kaczyńskiego w Tbilisi (gruz. ლეხ კაჩინსკის ქუჩა – Lech Kaczinskis Kucza; ang. Lech Kaczynski Street)^[2]

• ulica Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Kielcach^[3]
• rondo Marszałka Sejmu RP Macieja Płażyńskiego w Sopocie^[4]
• rondo Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Sieradzu^[5]
• rondo Ofiar Katastrofy Smoleńskiej w Szczecinie^[6]

• ulica Lecha Kaczyńskiego w Mukaczewie (ukr. вулиця Леха Качинського – wułycia Lecha Kaczynśkoho)^[7]
• ulica Lecha Kaczyńskiego w Odessie (ukr. вулиця Леха Качинського – wułycia Lecha Kaczynśkoho; nazwę nadano fragmentowi ul. Polskiej)^[8]

• most im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Bydgoszczy (w budowie)^[9]

• park Admirała Floty Andrzeja Karwety na Oksywiu w Gdyni^[10]
• skwer Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Ostrołęce^[11]
• park Marii i Lecha Kaczyńskich – Prezydenta RP z Małżonką w Sopocie (nazwa nadana części parku Południowego)^[12]
• skwer Arkadiusza Rybickiego w Sopocie^[13]
• skwer Lecha Kaczyńskiego w Świdnicy^[14]

Kontrowersje wokół śledztwa nad katastrofą Tu-154 w Smoleńsku
W dniu 10 kwietnia 2010r. miała miejsce katastrofa polskiego samolotu rządowego Tu-154, w wyniku której ponieśli śmierć prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński z małżonką oraz 94. inne osoby, wśród nich prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski, przedstawiciele różnych partii politycznych, najwyżsi rangą przedstawiciele polskiej armii, krewni żołnierzy poległych w Katyniu, załoga samolotu i inni.

Natychmiast po katastrofie rządy Polski i Rosji podjęły czynności mające na celu wyjaśnienie jej przyczyn, jednak sposób prowadzenia śledztw, zarówno przez stronę rosyjską jak i polską wywołuje liczne kontrowersje i podlega częstej krytyce^[15]. Podnoszone są am.in. argumenty potwierdzające niedbałość i niechlujność w prowadzeniu śledztwa ^[16], kwestionowana jest nadto wiarygodność komitetu MAK jako instytutu współprowadzącego śledztwo^[17].

Już od dnia katastrofy liczne kontrowersje wzbudzał sposób zabezpieczenia miejsca katastrofy samolotu TU-154 oraz czynności wykonywanych w jej obrębie. Już w kilka godzin po katastrofie doszło do pierwszych incydentów, gdzie członkowie rosyjskich służb mundurowych dokonywali nieokreślonych prac przy oświetleniu lotniska oraz doprowadzali do niego zasilanie. ^[18]

Dziennikarze przebywający na miejscu wkrótce po katastrofie opisywali, iż to miejsce jest niezabezpieczone i dostęp do bezpośredniego miejsca tragedii mają ludzie postronni, m.in. wycieczki z Polski. ^[19] Pomimo wypowiedzi członków rządu, mających miejsce wkrótce po katastrofie, informujących o należytym zabezpieczeniu terenu katastrofy (m.in. Min. Kopacz ^{[20] [21]}) wiele dni później opisywane były liczne przypadki znalezienia na miejscu tragedii elementów wyposażenia samolotu, najróżniejszych przedmiotów prywatnych należących do jego pasażerów jak również szczątków ciał samych ofiar. Polscy dziennikarze obok blaszanych elementów pokrycia samolotu oraz elementów podłogi znaleźli np. kontroler wysunięcia podwozia samolotu czy tarczę ciśnieniomierza. Przebywający na miejscu znaleźli ponadto fragment ciała ludzkiego, fragment czaszki, zęby ludzkie^[21] oraz polskie banknoty, paszport ofiary katastrofy Gabrieli Zych oraz liczne części garderoby i przedmiotów prywatnych innych ofiar, mogącymi zostać uznane za dowody rzeczowe istotne w sprawie. Raportowany był nadto handel elementami poszycia samolotu przez okoliczną ludność.^{[22] [23] [24] [25]} Wkrótce po katastrofie opublikowane zostały zdjęcia maszyn do robót ziemnych pracujących na miejscu katastrofy, nastąpiła również wycinka drzew uszkodzonych w wyniku przelotu polskiego samolotu rządowego (zdj.). Niepokój tutaj wywołuje fakt, że miejsce katastrofy nie zostało zbadane przez polskich biegłych i archeologów, którzy wobec protestu prokuratury rosyjskiej mają zbadać teren wydarzenia dopiero w jesieni 2010r. (stan na 17-08-2010r)^[26].

Kontrowersje budzi również brak zabezpieczenia samego wraku samolotu Tu-154, który pomimo, iż jest dowodem rzeczowym w sprawie, to przez przynajmniej 4 miesiące po katastrofie leżał pod gołym niebem w obrębie lotniska Siewiernyj (stan na 16/08/2010), będąc narażony na działanie czynników atmosferycznych oraz możliwy dostęp osób niepowołanych.^[27][28].

Na początku czerwca 2010r. polska prasa opublikowała informacje na temat kradzieży pieniędzy wypłacanych przy użyciu kart płatniczych ofiary katastrofy Andrzeja Przewoźnika. Komentujący tą sprawę rzecznik rządu Paweł Graś, oświadczył, iż kradzieży dokonali funkcjonariusze specjalnego oddziału rosyjskiej milicji - OMON ^[29]. W odpowiedzi rosyjskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych określiło tą wypowiedź jako „bluźnierczą” i „cyniczną” ^[30]. Wkrótce ogłoszono, że w dniach 10–12 kwietnia to nie grupa milicjantów lecz czterech żołnierzy rosyjskich Sił Powietrznych z lotniska Siewiernyj dokonała kradzieży pieniędzy z konta Andrzeja Przewoźnika, posługując się jego kartami bankowymi znalezionymi na miejscu katastrofy^[31]. Zostali oni postawieni w stan oskarżenia i przyznali się do winy; odrębne śledztwa w tej sprawie prowadziły prokuratura polska i rosyjska przy współpracy polskiej Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego^[31]. Ponadto rodziny ofiar lub ich pełnomocnicy zgłaszali zaginięcie niektórych cennych przedmiotów. Rodzina Janusza Kochanowskiego zwróciła uwagę na zaginięcie telefonu komórkowego (oddano jej jednak inne przedmioty, np. wizytówki)^[32]. Pełnomocnik rodziny Szczygłów wskazał, że rodzinie nie zwrócono cennego zegarka Longines należącego do Aleksandra Szczygły (zachowały się natomiast m.in. paszport i klucze)^[33].

Wkrótce po katastrofie rządy Polski i Rosji porozumiały się co do porządku prawnego przy badaniu katastrofy i ustalono, że opierać się on będzie o tzw. Konwencję chicagowską z 1944 roku o lotnictwie cywilnym. Na tym gruncie powstały rozbieżne opinie prawne co do zasadności przyjętych ustaleń^[34], gdzie krytycy postanowienia rządów postulowali, iż prowadzenie śledztwa wspólnie przez właściwe organy polskie i rosyjskie było możliwe w oparciu o art. 11 Porozumienia między Ministerstwem Obrony RP a Ministerstwem Obrony Narodowej Federacji Rosyjskiej w sprawie zasad wzajemnego ruchu lotniczego wojskowych statków powietrznych RP i Federacji Rosyjskiej w przestrzeni powietrznej obu państw z 7 lipca 1993 roku^[35].

W wyniku zastrzeżeń co do sposobu prowadzenia śledztwa, które podniosło kilku organizacji społecznych (wśród nich Instytut Jagielloński, Fundacje Ius et Lex i Odpowiedzialność Obywatelska), został utworzony przez nie Ruch 10 Kwietnia^[36], domagający się m.in. powołania międzynarodowej komisji do zbadania przyczyn katastrofy^[37] zebrawszy uprzednio 51. tysięcy podpisów pod petycją o jej powołanie^[38].

25 maja 2010 roku grupa rosyjskich dysydentów, w tym Władimir Bukowski i Natalia Gorbaniewska, wyraziła zaniepokojenie przebiegiem śledztwa^[39]. 30 czerwca 2010 roku członek amerykańskiej Izby Reprezentantów z Nowego Jorku Peter T. King zgłosił projekt rezolucji wzywającej do przeprowadzenia niezależnego, międzynarodowego dochodzenia w sprawie katastrofy (111th Congress, H.RES.1489.IH)^[40].

Pomimo ustalonego już na początku śledztwa porządku prawnego co do zakresu współpracy polskich i rosyjskich organów oraz ich równorzędności postępowanie polskich śledczych jest utrudnione z uwagi na m.in. nieuzasadniane opóźnienia w przekazywaniu istotnych dowodów przez organa rosyjskie, zaś na wnioski o pomoc prawną udzielono jedynie fragmentarycznych odpowiedzi, żadnego nie realizując w całości (stan na 2010-08-17).^[41] Edmund Klich - przedstawiciel polskich organów badających śledztwo, skarżył się na utrudnienia w dostępie do dokumentów, do których - według postanowień konwencji chicagowskiej - powinien mieć nieograniczony dostęp. Jak powiedział: "Zaczęły się schody. Rosjanie nie chcą udostępniać materiałów". ^[42]W rezultacie licznych nacisków udostępniono mu dokument z którego wynikało, iż uszkodzony radar naprowadzający wskazywał położenie statków powietrznych z dokładnością do 300m. uniemożliwiając obsłudze lotniska ocenę faktycznej odległości samolotów do płyty lotniska^[42]

Prokurator generalny RP Andrzej Seremet w swoim wystąpieniu przed sejmową komisją sprawiedliwości oświadczył, iż polskie śledztwo nie może postępować z uwagi na oczekiwanie na elementarne dowody w sprawie, takie jak: zeznania kompletu obsługi naziemnej lotniska, raporty z oględzin samolotu, zeznań świadków czy raportów z sekcji zwłok wszystkich ofiar i inne (stan na 2010-17-08) ^[43]. Strona rosyjska niczym nie uzasadniała przyczyn tych opóźnień, całkowicie uzależniając od siebie postęp polskiego śledztwa. W wyniku takiego stanu rzeczy premier Tusk na początku sierpnia 2010r. wyraził kategoryczne oczekiwanie by strona rosyjska wyjaśniła przyczyny tego stanu rzeczy^[44].

Jedną z głównych instytucji prowadzących dochodzenie w sprawie katastrofy obok polskich i rosyjskich prokuratur jest Międzypaństwowy Komitet Lotniczy (skr. z ros. MAK) pracujący pod osobistym nadzorem premiera Rosji Putina. Wiele kontrowersji budzi sam fakt, iż śledztwo ws. katastrofy tak wysokiej rangi prowadzone jest przez organizację będącą wmieszaną w afery korupcyjne i gospodarcze^[17]. Największe zastrzeżenie co do udziału MAK-u w śledztwie to fakt, że komitet ten orzeka o przyczynach katastrof samolotów, które sam certyfikuje wcześniej jako bezpieczne do użytku - tak jak w przypadku polskiego Tu-154.^[17] Patologię tej sytuacji potwierdza fakt, iż MAK we wszystkich badanych przez siebie wypadkach lotniczych jako główną przyczynę ustalał błąd ludzki a nigdy wadliwość certyfikowanych przez siebie samolotów ^[45].

Bartosz Borowski

Imię i nazwisko urodzenia	Bartosz Franciszek Borowski
Data urodzenia	3 czerwca 1978
Data i miejsce śmierci	10 kwietnia 2010 Smoleńsk, Rosja
Przyczyna śmierci	Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku
Miejsce spoczynku	cmentarz komunalny w Gorzowie Wielkopolskim
Zawód, zajęcie	działacz społeczny
Edukacja	Akademia Rolnicza w Szczecinie
Małżeństwo	Ewelina Borowska
Krewni i powinowaci	Anna Maria Borowska (babka)
Odznaczenia

Bartosz Franciszek Borowski (ur. 3 czerwca 1978, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – jeden z przedstawicieli Rodzin Katyńskich wchodzący w skład polskiej delegacji na uroczystości rocznicowe w Katyniu w Rosji, który zginął 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie polskiego samolotu Tu-154 w Smoleńsku^[1].

Bartosz Borowski udawał się do Katynia wraz ze swoją babcią, Anną Marią Borowską^[2]. Był absolwentem studiów inżynierskich na Akademii Rolniczej w Szczecinie^[2]. Uczestniczył w działalności Gorzowskiej Rodziny Katyńskiej^[3] i miał ją reprezentować podczas uroczystości w Katyniu w dniu 10 kwietnia 2010 roku^[1]. Po katastrofie w Smoleńsku trumna z jego ciałem, zidentyfikowanym przez żonę, Ewelinę Borowską, po obrączce^[4], została sprowadzona do Polski w dniu 15 kwietnia 2010, gdy do Polski przewieziono trumny ze zwłokami 34 ofiar; w uroczystości powitania na lotnisku Okęcie w Warszawie wziął udział m.in. prezes Rady Ministrów Donald Tusk^[5].

16 kwietnia 2010 roku Bartosz Borowski został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski^[6]. 20 kwietnia 2010 roku pochowano go wraz z Anną Marią Borowską na cmentarzu komunalnym w Gorzowie Wielkopolskim^[7]. W pogrzebie, mającym charakter państwowy i odbywającym się zgodnie z ceremoniałem wojskowym, uczestniczyła m.in. reprezentująca rząd minister pracy i polityki społecznej Jolanta Fedak^[7]; poprzedziła go msza w Katedrze Wniebowzięcia NMP w Gorzowie, celebrowana przez biskupa ordynariusza diecezji zielonogórsko-gorzowskiej Stefana Regmunta^[8], który w wygłoszonej homilii przypomniał sylwetki zmarłych diecezjan^[4].

Bartosz Borowski był upamiętniany wraz z innymi ofiarami katastrofy w Smoleńsku; jego nazwisko znalazło się m.in. na tablicy pamiątkowej umieszczonej w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie, odsłoniętej 15 sierpnia 2010 roku przez prezydenta RP Bronisława Komorowskiego^[9], oraz na tablicy pamiątkowej, którą przygotowano w celu umieszczenia w krypcie bazyliki archikatedralnej św. Stanisława i św. Wacława na Wawelu w Krakowie^[10].

Paweł Janeczek

porucznik BOR
Data i miejsce urodzenia	16 kwietnia 1973 Zwoleń
Data i miejsce śmierci	10 kwietnia 2010 Smoleńsk
Przebieg służby
Lata służby	?–2010
Siły zbrojne	Biuro Ochrony Rządu
Stanowiska	dowódca zmiany ochrony, faktyczny szef ochrony prezydenta RP
Odznaczenia

Paweł Janeczek (ur. 16 kwietnia 1973 w Zwoleniu^[1], zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – porucznik Biura Ochrony Rządu, dowódca zmiany ochrony, faktyczny szef ochrony prezydenta RP^[2], jedna z ofiar katastrofy polskiego samolotu Tu-154 w Smoleńsku.

W 1993 roku ukończył technikum energetyczne i rozpoczął pracę w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Radomiu w jednostce antyterrorystycznej. Po kilku latach przeprowadził się do Warszawy, gdzie zaczął pracę w Biurze Ochrony Rządu. Ochraniał m.in. Ryszarda Kuklińskiego (1998), papieża Jana Pawła II (1999, w czasie wizyty apostolskiej), premiera Leszka Millera (2001), Marka Belkę (2003-2004, w Iraku). Wiosną 2004 roku rozpoczął pracę w ochronie prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego. Był dowódcą zmiany ochrony, faktycznym szefem ochrony prezydenta Lecha Kaczyńskiego^[2]. Brał też udział w operacjach w Afganistanie.

Zginął w katastrofie prezydenckiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku, wraz z polską delegacją lecącą na uroczystości związane z obchodami 70. rocznicy zbrodni katyńskiej. 20 kwietnia 2010 roku pochowano go z honorami wojskowymi na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie^[3]. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski ^[4] i odznaką honorową BOR^[5] oraz został awansowany na stopień kapitana^[5].

We wrześniu 2004 roku ożenił się z dziennikarką telewizyjną Joanną Racewicz, z którą poznał się na pokładzie rządowego samolotu. W 2008 roku na świat przyszedł ich synek – Igor. Biegał w maratonach, trenował judo, był ratownikiem WOPR, posiadał uprawnienia sternika motorowodnego^[2].