Awraham Stern

Zobacz też: Abraham Stern.
Awraham Stern
אברהם שטרן
Ja’ir
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

23 grudnia 1907
Suwałki, Królestwo Kongresowe

Data i miejsce śmierci

12 grudnia 1942
Tel Awiw, Mandat Palestyny

Przebieg służby
Formacja

Hagana
Irgun
Lechi

Główne wojny i bitwy

Arabskie powstanie w Palestynie (1936–1939)

Multimedia w Wikimedia Commons

Awraham Stern, Abraham Stern (hebr. אברהם שטרן), ps. Ja’ir (hebr. ‏יאיר‎) (ur. 23 grudnia 1907 w Suwałkach, zm. 12 grudnia 1942 w Tel Awiwie) – żydowski poeta, członek Hagany oraz Irgunu, założyciel i przywódca radykalnej żydowskiej, podziemnej, paramilitarnej organizacji stosującej metody terrorystyczne – Lechi, znanej również jako „Banda Sterna” lub „Gang Sterna” (ang. Stern Gang).

W Irgunie zaangażowany był w działalność szkoleniową, a także w nawiązywanie kontaktów z rządem II Rzeczypospolitej Polskiej w celu przeprowadzania szkoleń przez Wojsko Polskie i nabywania broni dla organizacji. Uważał Wielką Brytanię za wroga narodu żydowskiego i syjonizmu, uważał, że poparcia dla utworzenia państwa żydowskiego powinno szukać się wśród państw będących wrogami Brytyjczyków. Poglądy te doprowadziły do podziałów w Irgunie i ostatecznego wystąpienia Sterna z organizacji. Był inicjatorem rozmów z władzami III Rzeszy na temat potencjalnego sojuszu.

Został zastrzelony 12 grudnia 1942 roku w Tel Awiwie przez policję brytyjską.

Życiorys

Młodość

Urodził się 23 grudnia 1907 roku w Suwałkach w rodzinie Lei (z domu Groszkin) i Mordechaja Sternów. Miał młodszego brata Dawida. Ojciec był dentystą, a matka położną[1][2].

W 1915 roku po wkroczeniu do miasta Armii Cesarstwa Niemieckiego wszyscy Żydzi zostali wygnani z miasta. Ojciec Awrahama z racji tego, iż był chory, został wysłany do szpitala w Królewcu, a następnie wywieziony do obozu jenieckiego w Niemczech[2]. Lea wyjechała z dziećmi najpierw do rodziny swojego ojca do Wiłkomierza, a następnie wraz z siostrą w rejon Sarańska[2][3]. Awraham rozpoczął naukę w rosyjskim gimnazjum w Sarańsku i kontynuował ją mimo powrotu matki i brata do Suwałk w październiku 1918 roku. Latem 1921 roku, w wieku 14 lat, również powrócił do domu rodzinnego. Podjął naukę niemieckiego, hebrajskiego, łaciny i polskiego, co ułatwiło mu zdanie egzaminów wstępnych do lokalnego gimnazjum hebrajskiego[1][2][3]. Interesował się teatrem i poezją, a także zaangażował się w działalność komórki Ha-Szomer Ha-Ca’ir w Suwałkach[2]. W 1924 roku gimnazjum, w którym się uczył, zostało rozwiązane. Rodzice, chcąc, aby kontynuował naukę, zapisali go do gimnazjum hebrajskiego w Jerozolimie[1].

Nauka i wstąpienie do podziemia

Roni i Awraham w Warszawie (lata 30. XX w.)

W 1925 roku wyemigrował do Palestyny, gdzie najpierw ukończył z wyróżnieniem gimnazjum, a następnie podjął studia na Uniwersytecie Hebrajskim, specjalizując się w literaturze hebrajskiej, kulturach greckiej i rzymskiej oraz historii Żydów[2]. W trakcie studiów utrzymywał się z udzielania prywatnych korepetycji[1]. Wstąpił do powiązanej z ruchem rewizjonistycznym studenckiej organizacji El-Al, gdzie zaprzyjaźnił się z Dawidem Razi’elem, a także z grupą znajomych wydawał czasopismo „Ha-Mecuda” (hebr. המצודה, dosł. Twierdza). Na uniwersytecie poznał także swoją przyszłą żonę Roni Borsztejn[3].

Podczas rozruchów arabskich w 1929 roku wstąpił do jerozolimskiego oddziału Hagany i wraz z Razi’elem służył pod rozkazami Awrahama Tehomiego[3]. Po rozłamie w Haganie i powstaniu Hagany Bet dołączył do tej drugiej organizacji[2]. W 1932 roku ukończył kurs dla podporuczników[3].

Wiersz Chajalim almonim

W 1933 roku ukończył studia magisterskie z wyróżnieniem oraz uzyskał stypendium na rozpoczęcie studiów doktoranckich we Florencji. W tym samym roku wyjechał do Włoch z zamiarem napisania pracy pt. „Narzeczona w literaturze starożytnej Grecji”. Podczas studiów, w latach 1932–1934 napisał 45 wierszy. Wówczas też powstał jego najbardziej znany wiersz pt. Chajalim almonim (hebr. חיילים אלמונים, dosł. Anonimowi żołnierze lub Nieznani żołnierze), który później stał się hymnem Irgunu, a następnie Lechi[3][4], a także sygnałem nadawanego przez Lechi radia Głos Hebrajskiego Podziemia (hebr. קול המחתרת העברית, Kol ha-Machteret ha-Iwrit)[5]. W 1934 roku zrezygnował ze studiów na prośbę Tehomiego, który powierzył mu zadanie organizacji zakupu broni w Polsce i jej transportu do Palestyny[3].

31 stycznia 1936 roku poślubił Roni i zamieszkali w Tel Awiwie. W 1937 roku wydał razem z Razi’elem podręcznik szkolenia Ha-Ekdach (hebr. האקדח, dosł. Pistolet)[2]. W 1937 roku po rozłamie w Haganie Bet i powrocie Tehomiego do Hagany został mianowany sekretarzem w sztabie organizacji już pod nazwą Irgun[6]. Pełnił również funkcję tłumacza nowego dowódcy Ecelu Roberta Bitkera, który nie znał hebrajskiego[7].

Działalność w Polsce

W okresie od lutego 1938 roku do maja 1939 roku przebywał w Polsce w roli wysłannika dowództwa Irgunu. Jego zadaniem było uzyskanie pomocy wojskowej od polskiego rządu, która miała obejmować przede wszystkim zakup broni i organizację szkoleń dla członków Ecelu[8]. W maju 1938 roku podpisał z polskim Konsulem Generalnym RP w Jerozolimie Witoldem Hulanickim umowę dotyczącą przeszkolenia wojskowego bojowników Irgunu w Polsce[9]. W tym samym czasie podjął się organizacji komórek Ecelu w Polsce i przy pomocy Natana Jelina-Mora, Awrahama Ampera i Szemu’ela Merlina rekrutował w struktury organizacji młodych członków Bejtaru[8][10][11], co z czasem doprowadziło do sytuacji, w której każdy członek Bejtaru stawał się członkiem Ecelu[12]. Stanowiło to pogwałcenie ugody paryskiej, jaką zawarł z Razi’elem Ze’ew Żabotyński[a][3]. Wstępujący do Irgunu mieli przysięgać wierność jedynie organizacji, a nie przywódcy rewizjonistów[9]. Uważał, że wierność idei jest ważniejsza niż wierność liderowi politycznemu[13]. Z jego pobytem w Polsce związane jest rozpoczęcie wydawania dwóch gazet powiązanych z Ecelem w Polsce: wydawanej w jidysz „Di Tat” (jid. די טאט) oraz polskojęzycznej „Jerozolimy Wyzwolonej”[3][9][13]. Nawiązał również kontakty ze środowiskiem skupionym wokół Alicji i Henryka Strasmanów, którzy pomogli mu w negocjacjach z polskimi władzami[3].

6 marca 1939 roku zwołał w Warszawie konferencję prasową z udziałem Jelina-Mora, Merlina i Alicji Strasman, na której ogłoszono, że: arabskie powstanie w Palestynie powinno spotkać się z działaniami odwetowymi, należy zwiększać liczbę żydowskich imigrantów w Palestynie, z imigrantów trzeba utworzyć wyszkoloną rezerwę do walki w Palestynie, sojuszników dla państwa żydowskiego należy szukać wśród wszystkich państw, których interesy zbiegają się pośrednio lub bezpośrednio z calami Irgunu[14].

Po aresztowaniu Razi’ela 25 maja 1939 roku został wezwany przez Chanocha Kala’ia do powrotu do Palestyny i zajęcia miejsca w sztabie Ecelu[2][3]. 31 sierpnia, podczas specjalnego spotkania sztabu Irgunu w Tel Awiwie, został zatrzymany przez brytyjską policję wraz z pozostałymi członkami[15].

II wojna światowa i stosunek do Wielkiej Brytanii

Wraz z wybuchem II wojny światowej i kontynuacją agresji arabskiej w Palestynie uważał poparcie Żabotyńskiego i Razi’ela dla Brytyjczyków za bezzasadne. Według niego interesy Żydów i Brytyjczyków rozmijały się. Wielka Brytania walczyła w wojnie nie dla Żydów, a w obronie swojej pozycji na arenie międzynarodowej. Oskarżał Brytyjczyków o to, iż pomimo walki z III Rzeszą uniemożliwiają żydowskim imigrantom ucieczkę z Europy i dostanie się do Palestyny[16]. Nie zgadzał się z Razi’elem, że Brytyjczycy byli sojusznikiem strategicznym[17]. Uważał, że tak samo jak syjoniści zabiegali o wsparcie dla swoich idei w Niemczech i Turcji, tak w trakcie II wojny powinni nawiązać kontakty z państwami Osi. Brytyjczyków postrzegał jako przyszłe zagrożenie dla państwa żydowskiego i dlatego należało o tym zapewnić III Rzeszę, co mogłoby zmniejszyć straty wśród ludności żydowskiej w Europie[18]. Twierdził również, że Żydzi, jak i Niemcy, powinni całkowicie poświęcić się sprawie i walce o najwyższe cele. To według niego doprowadziło do zwycięstw armii niemieckiej w Europie[19].

Rozłam w Irgunie

Pierwsza strona listu wysłanego przez Abrahama Sterna do ambasady III Rzeszy w Bejrucie

Został wypuszczony z więzienia 18 czerwca 1940 roku wraz z innymi członkami sztabu na mocy porozumienia podpisanego przez Razi’ela z Brytyjczykami o wstrzymaniu ataków na siły brytyjskie, co doprowadziło do pogłębienia się konfliktu na tle personalnym i ideologicznym w Irgunie[20][21]. 19 czerwca Razi’el przekazał mu dowodzenie Irgunem, co z kolei doprowadziło do protestów ze strony działaczy Bejtaru i Unii Syjonistów Rewizjonistów[22]. 26 czerwca opublikował komunikat[b], w którym ogłosił, że celem Irgunu będzie utworzenie Królestwa Izraela poprzez użycie siły w jego historycznych granicach[23]. W związku z dalszymi protestami rewizjonistów Stern został zwolniony przez Żabotyńskiego ze stanowiska 28 lipca[24].

W tym samym roku wystąpił z Irgunu, tworząc organizację o nazwie Irgun Cwa’i Le’umi bi-Jisra’el (hebr. אירגון צבאי לאומי בישראל)[c], która dopiero po jego śmierci zmieniła nazwę na Lechi[25]. Brytyjczycy z kolei nazwali ją „Bandą Sterna” lub „Gangiem Sterna” (ang. Stern Gang)[16] ze względu na stosowanie metod terrorystycznych[26].

15 października 1940 roku zainicjował spotkanie z Jicchakiem Sade z Hagany w celu koordynacji działań w obliczu klęsk Aliantów, sukcesów zbrojnych III Rzeszy i przystąpienia Włoch do wojny po stronie niemieckiej. Propozycja ta została odrzucona[3]. W związku z tym w 1941 roku spróbował porozumieć się z rządem III Rzeszy. Zaoferował, że w zamian za skierowanie Żydów do Palestyny i uznanie postulatów żydowskiego ruchu narodowego weźmie udział w wojnie po stronie III Rzeszy[27]. Shindler podaje, że w tym czasie Stern postrzegał Adolfa Hitlera nie jako mordercę Żydów, a jedynie jako prześladowcę. Nie dostrzegał jednak, iż naziści byli wrogo nastawieni do Żydów per se[28]. Pod koniec 1941 roku, na fali postępów Afrika Korps w Afryce Północnej, podjął drugą próbę kontaktu z Niemcami. W obu przypadkach nie odnotowano żadnej odpowiedzi[29]. Jego antybrytyjskie nastawienie oraz fascynacja postępami militarnymi państw Osi sprawiły, że „Ha-Arec” okrzyknęła go mianem quislingowca[30].

12 grudnia 1942 podczas obławy organizowanej przez brytyjską policję w Tel Awiwie został zastrzelony[2].

Życie prywatne

Miał żonę Roni (z domu Borsztejn), która po jego śmierci urodziła syna Awrahama Ja’ira[31].

Upamiętnienie

W 1981 założono miasto Kochaw Ja’ir (hebr. ‏כוכב יאיר‎, dosł. Gwiazda Ja’ira), którego nazwa pochodzi od pseudonimu Sterna[2].

W Suwałkach na domu, w którym się urodził przy skrzyżowaniu ulic Kościuszki i Waryńskiego, znajduje się tablica upamiętniająca miejsce jego urodzenia[32].

Uwagi

  1. ↑ Ugoda stanowiła, że działania Irgunu poza Palestyną będą podlegać kontroli Unii Syjonistów Rewizjonistów i Bejtaru. Sam Irgun miał otrzymać autonomię jedynie w kwestiach zbierania funduszy i zakupu broni Heller 2017 ↓, s. 233–234.
  2. ↑ Komunikat nr 112 uważany jest przez byłych członków Lechi za początek rozłamu w organizacji powstanie Lechi Shindler 2015 ↓, s. 194.
  3. ↑ Nazwa ta była podobna do oficjalnej nazwy Irgunu, która brzmiała Irgun Cwa’i Le’umi ba-Erec-Jisra’el Lapidot 1996 ↓, s. 59.

Przypisy

  1. ↑ a b c d Tidhar 1947 ↓, s. 1014.
  2. ↑ a b c d e f g h i j k אברהם (יאיר) שטרן [online], Jizkor [dostęp 2025-01-02].
  3. ↑ a b c d e f g h i j k l Iwjanski ↓.
  4. ↑ חילים אלמונים, Biblioteka Narodowa Izraela, 1960 [dostęp 2025-01-03].
  5. ↑ Amior 2020 ↓.
  6. ↑ Ben-Jerucham 1975 ↓, s. 646.
  7. ↑ Ben-Jerucham 1975 ↓, s. 647.
  8. ↑ a b Heller 2017 ↓, s. 230–231.
  9. ↑ a b c Shindler 2015 ↓, s. 184.
  10. ↑ Ben-Jerucham 1975 ↓, s. 840–841.
  11. ↑ Heller 2004 ↓, s. 35.
  12. ↑ Ben-Jerucham 1975 ↓, s. 842.
  13. ↑ a b Tidhar 1947 ↓, s. 1015.
  14. ↑ Heller 2004 ↓, s. 44–45.
  15. ↑ Lapidot 1996 ↓, s. 53–54.
  16. ↑ a b Shindler 2015 ↓, s. 194.
  17. ↑ Lapidot 1996 ↓, s. 55.
  18. ↑ Heller 2004 ↓, s. 68.
  19. ↑ Heller 2004 ↓, s. 69–70.
  20. ↑ Shavit 1988 ↓, s. 228–229.
  21. ↑ Shindler 2015 ↓, s. 192.
  22. ↑ Lapidot 1996 ↓, s. 58.
  23. ↑ Heller 2004 ↓, s. 71.
  24. ↑ Shindler 2015 ↓, s. 190.
  25. ↑ Lapidot 1996 ↓, s. 59.
  26. ↑ Heller 2004 ↓, s. 97.
  27. ↑ Heller 2004 ↓, s. 86.
  28. ↑ Shindler 2015 ↓, s. 200.
  29. ↑ Heller 2004 ↓, s. 90–91.
  30. ↑ Shindler 2015 ↓, s. 201.
  31. ↑ Tidhar 1947 ↓, s. 1016.
  32. ↑ Suwałki – Tu urodził się Abraham Stern. 2020-07-12. [dostęp 2023-02-28].

Bibliografia

Syjonizm rewizjonistyczny
Organizacje i ruchy
Organizacje paramilitarne
Partie polityczne
Postacie
Olej ha-Gardom
Wydarzenia
Prasa
Sport
Powiązane

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya