Charles Pedersen

Charles Pedersen
Państwo działania	Stany Zjednoczone
Data i miejsce urodzenia	3 października 1904 ; Pusan
Data i miejsce śmierci	26 października 1989 ; Salem
	Specjalność: chemia
	Nagrody
	Nagroda Nobla w dziedzinie chemii
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wzór uzyskanego przez Pedersena eteru [2,8]dibenzo[18]korona[6]

Charles John Pedersen (ur. 3 października 1904 w Pusan, zm. 26 października 1989 w Salem) − amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla^[1].

Życiorys

Urodził się w Korei, jego matka była Japonką, a ojciec norweskim inżynierem, pracującym w amerykańskiej kopalni złota. Jako ośmiolatek został wysłany do Japonii, do szkoły z internatem w Nagasaki, a następnie w Jokohamie.

Za radą ojca wyjechał na studia do USA, początkowo studiował na Uniwersytecie w Dayton, a następnie w Massachusetts Institute of Technology. Po ukończeniu studiów zrezygnował z uzyskania stopnia doktora (nie chciał być wspomagany przez rodziców), ale podjął w 1927 pracę w laboratorium badawczym przedsiębiorstwa DuPont^[2]. Pracował tam przez 42 lata, publikując ok. 28 artykułów naukowych i uzyskując 65 patentów^[3].

W 1967 roku odkrył etery koronowe^[1]. Stało się to przypadkiem, gdy badał wpływ ligandów fenolowych na katalityczne właściwości tlenku wanadu(II) (VO). W jednej z reakcji powstała brązowawa maź, z której – z wydajnością 0,4% – wyekstrahował bezbarwne kryształy. Otrzymanym związkiem był pierwszy eter koronowy: 2,3,11,12-dibenzo-1,4,7,10,13,16-heksaoksacyklooktadeka-2,11-dien, czyli [2,8]dibenzo[18]korona[6]. Równocześnie Pedersen odkrył nieoczekiwaną właściwość uzyskanego związku: stawał się rozpuszczalny w metanolu w obecności kationu sodowego. Był to pierwszy przykład związku zdolnego do kompleksowania kationów metali alkalicznych^[4].

Układy tego typu szerzej zbadali Jean-Marie Lehn oraz Donald J. Cram. W 1987 wszyscy trzej zostali uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii za ich wkład w badania cząsteczek, które dzięki swej strukturze oddziałują w sposób wysoce selektywny z innymi cząsteczkami^[5].

Jest jednym z niewielu noblistów z dziedzin nauk ścisłych, którzy nie mieli stopnia doktora^{[potrzebny przypis]}.

Przypisy

↑ ^a ^b Charles J. Pedersen. Facts [online], NobelPrize.org [dostęp 2022-05-09] (ang.).
↑ Charles J. Pedersen. Biographical [online], NobelPrize.org [dostęp 2022-05-09] (ang.).
↑ Herman E.H.E. Schroeder Herman E.H.E., The Productive Scientific Career of Charles Pedersen (October 3, 1904–0ctober 26, 1989), [w:] R.M.R.M. Izatt, J.S.J.S. Bradshaw (red.), The Pedersen Memorial Issue, Dordrecht: Springer Netherlands, 1992, s. 11–21, DOI: 10.1007/978-94-011-2532-1_2, ISBN 978-94-010-5118-7 (ang.).
↑ Charles J.Ch.J. Pedersen Charles J.Ch.J., The Discovery of Crown Ethers, [w:] R.M.R.M. Izatt, J.S.J.S. Bradshaw (red.), The Pedersen Memorial Issue, Dordrecht: Springer Netherlands, 1992, s. 7–10, DOI: 10.1007/978-94-011-2532-1_1, ISBN 978-94-010-5118-7 (ang.).
↑ The Nobel Prize in Chemistry 1987 [online], NobelPrize.org [dostęp 2022-05-09] (ang.).

[Facts-1] Charles J. Pedersen. Facts [online], NobelPrize.org [dostęp 2022-05-09] (ang.).

[Biographical-2] Charles J. Pedersen. Biographical [online], NobelPrize.org [dostęp 2022-05-09] (ang.).

[Schroeder-3] Herman E.H.E. Schroeder Herman E.H.E., The Productive Scientific Career of Charles Pedersen (October 3, 1904–0ctober 26, 1989), [w:] R.M.R.M. Izatt, J.S.J.S. Bradshaw (red.), The Pedersen Memorial Issue, Dordrecht: Springer Netherlands, 1992, s. 11–21, DOI: 10.1007/978-94-011-2532-1_2, ISBN 978-94-010-5118-7 (ang.).

[Schroeder2-4] Charles J.Ch.J. Pedersen Charles J.Ch.J., The Discovery of Crown Ethers, [w:] R.M.R.M. Izatt, J.S.J.S. Bradshaw (red.), The Pedersen Memorial Issue, Dordrecht: Springer Netherlands, 1992, s. 7–10, DOI: 10.1007/978-94-011-2532-1_1, ISBN 978-94-010-5118-7 (ang.).

[NobelPrize-5] The Nobel Prize in Chemistry 1987 [online], NobelPrize.org [dostęp 2022-05-09] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Charles Pedersen

Życiorys

Przypisy

Content Disclaimer