George Stevens

George Stevens

George Stevens z Oscarem za film Olbrzym (1957)
Prawdziwe imię i nazwisko	George Cooper Stevens
Data i miejsce urodzenia	18 grudnia 1904 Oakland
Data i miejsce śmierci	8 marca 1975 Lancaster
Zawód	reżyser filmowy, scenarzysta, operator, producent filmowy
Współmałżonek	Yvonne Howell (1930–1947; rozwód) Joan McTavish (1968–1975; jego śmierć)
Lata aktywności	1915–1970
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

George Cooper Stevens (ur. 18 grudnia 1904 w Oakland, zm. 8 marca 1975 w Lancaster) – amerykański reżyser filmowy, scenarzysta, operator i producent filmowy^[1]. Dwukrotny laureat Oscara dla najlepszego reżysera za filmy Miejsce pod słońcem (1951) i Olbrzym (1956).

George Stevens zaczynał jako operator filmowy. W latach 20. i na początku lat 30. XX wieku był autorem zdjęć do ponad 30 filmów^[2][3]. Jako reżyser zadebiutował w 1930 filmem krótkometrażowym Ladies Last^[4]. W kolejnych latach kręcił następne filmy krótkometrażowe, a jego pierwszym filmem pełnometrażowym była komedia The Cohens and Kellis in Trouble (1933)^[5]. W jego filmie z 1935 – Mam 19 lat wystąpiła Katharine Hepburn, która nalegała, by wytwórnie filmowe zwróciły uwagę na tego reżysera^[6]. Za wielkie osiągnięcie sztuki filmowej lat 30. uważany jest Lekkoduch (1936), przedstawiający wydarzenia dziejące się za kulisami musicalu. W jego obsadzie znaleźli się m.in. Fred Astaire oraz Ginger Rogers^[7]. Trzy lata później nakręcił film Gunga Din, wysokobudżetową produkcję przygodową^[8].

W czasie II wojny światowej wstąpił do amerykańskiej armii, gdzie służył w United States Army Signal Corps i jako podpułkownik dowodził Special Coverage Unit, który był odpowiedzialny za dokumentację filmową działań aliantów w Europie Zachodniej w kolorze w tym lądowanie w Normandii, wyzwolenie Paryża i zdobycie Berlina^[9]. Jego czarno-biały film dokumentalny Nazi Concentration Camps (znany też jako Dokument nr 2430-PS) przedstawiał nazistowskie obozy koncentracyjne na terenie III Rzeszy i kręcony był tuż po ich wyzwoleniu przez wojska amerykańskie oraz brytyjskie w 1945^[10]. Film został wykorzystany jako dowód oskarżenia w procesach norymberskich oraz na późniejszym procesie Adolfa Eichmanna^{[10][11][12][13]}.

Ważnym filmem w twórczości Stevensa jest Miejsce pod słońcem (1951), adaptacja Tragedii amerykańskiej Theodore’a Dreisera wydanej w 1925. Realizacja tej naturalistycznej opowieści o walce klas nie była łatwym zadaniem, gdyż reżyser nie chciał, by wątki polityczne zdominowały film, więc uwypuklił wątek tragicznej miłości^[14].

Jeździec znikąd (1953) uchodzi za najbardziej klasyczny western, jaki powstał kiedykolwiek. Mimo pozornej konwencjalności film przedstawia realistyczny wizerunek Zachodu, gdzie nie brak brudu i kurzu, a śmierć jest okrutna i nie ma w sobie nic z patosu^[15]. Uważany jest za jeden z najbardziej widowiskowych filmów nakręconych przed epoką szerokiego ekranu i Dolby Stereo^[16].

Nakręcił także Olbrzyma (1956) – był to ostatni film, w którym wystąpił James Dean^[17]. Ostatnimi filmami Stevensa były: Pamiętnik Anny Frank (1959), Opowieść wszech czasów (1965) oraz Jedyna gra w mieście (1970)^[18].

Zasiadał w jury konkursu głównego na 10. MFF w Cannes (1957).

Zmarł na zawał serca na swoim ranczo w Kalifornii 8 marca 1975. Został pochowany w Forest Lawn Memorial Park znajdującym się w sąsiedztwie Hollywood Hills w Los Angeles.

Jego pierwszą żoną była aktorka Yvonne Howell (pobrali się w 1930, a w 1947 wzięli rozwód). Jego drugą żoną była Joan McTavish (od 1968 do jego śmierci). Jego syn George Stevens Jr. (ur. 1932) został producentem filmowym oraz dyrektorem American Film Institute (AFI)^[19].

Wybrane filmy pełnometrażowe, których był reżyserem^[2][20]:

• Lekkoduch (1936)
• Dziesięć lat życia (1937)
• Kłopoty małej pani (1937)
• Blond niebezpieczeństwo (1938) (producent)
• Gunga Din (1939) (producent)
• Kobieta roku (1942) (producent)
• Wesoły sublokator (1943) (producent)
• Nazi Concentration Camps (1945) (jako ppłk George C. Stevens)
• Miejsce pod słońcem (1951) (producent)
• Jeździec znikąd (1953) (producent)
• Olbrzym (1956) (producent; wraz z Henrym Ginsbergiem)
• Pamiętnik Anny Frank (1959)
• Opowieść wszech czasów (1965) (producent)
• Jedyna gra w mieście (1970)

W 1938 otrzymał specjalną rekomendację na festiwalu w Wenecji za film Blond niebezpieczeństwo. Jego filmy Miejsce pod słońcem (1951) oraz Pamiętnik Anny Frank (1959) otrzymały nominacje do Złotej Palmy na festiwalu w Cannes. Dwukrotnie, w latach 1952 i 1957, nagrodzony został Oscarem dla najlepszego reżysera i otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film za Miejsce pod słońcem i Olbrzyma (1956). W kategorii za najlepszą reżyserię zdobył także trzy nominacje do Nagrody Akademii Filmowej za filmy: Wesoły sublokator (1943), Jeździec znikąd (1953) i Pamiętnik Anny Frank. Trzykrotnie nominowany był do Złotego Globu dla najlepszego reżysera, za filmy: Miejsce pod słońcem, Olbrzym oraz Pamiętnik Anny Frank^[21][22].

• Łukasz A. Plesnar, Rafał Syska: Kino amerykańskie lat 50.: złota dekada. W: Tadeusz Lubelski, Iwona Sowińska, Rafał Syska: Kino klasyczne. Historia kina, tom 2. Kraków: Universitas, 2011, s. 798. ISBN 97883-242-2234-6.
• Steven Jay Schneider, Ian Haydn Smith: 1001 filmów, które musisz zobaczyć. Poznań: Elipsa, 2015. ISBN 978-83-245-9619-5.
• Tom Pendergast, Sara Pendergast: International Dictionary of Film and Filmmakers. Wyd. 4. T. 2: Directors. St. James Press, 2000, s. 952–954. (ang.).
• Kristi M. Wilson: Film and Genocide. University of Wisconsin Pres, 2012. ISBN 978-0-299-28563-0. (ang.).
• Robert E. Conot: Justice at Nuremberg. Harper & Row, 1983. ISBN 978-0-06-015117-1. (ang.).
• Joseph McBride: Searching for John Ford. Univ. Press of Mississippi, 2011. ISBN 978-1-60473-468-3. (ang.).

• George Stevens w bazie IMDb (ang.)
• George Stevens w bazie Filmweb