Gorgoszewo

Gorgoszewo

wieś
Fragment wsi
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	szamotulski
Gmina	Kaźmierz
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-542[2]
Tablice rejestracyjne	PSZ
SIMC	0584627
Położenie na mapie gminy Kaźmierz Gorgoszewo
Położenie na mapie Polski Gorgoszewo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Gorgoszewo
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego Gorgoszewo
52°28′29″N 16°31′23″E/52,474722 16,523056[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Gorgoszewo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Wymieniona ona została po raz pierwszy w łacińskojęzycznym dokumencie z 1422 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną staropolską nazwą „Gorgosewo”, 1424 „Pogwisdowo alias Gorgossewo”, 1428 „Gorgoszewo”, 1444 „Gorgoschewo”, 1606 „Gorgossewo”^[3].

W średniowieczu osobną częścią wsi było „Pogwizdowo”, które ostatecznie zostało wchłonięte przez Gorgoszewo. Miejscowość ta notowana była wcześniej. W 1418 zanotowana jako „Pogwysdowo, Pogwizdowo, Pogwisdowo”, a w 1424 „Pogwisdowo alias Gorgossewo” ^[4].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do polskiej szlachty z rodu Witkowskich. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1446 miejscowość leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego w parafii Bytyń^[3].

Pogwizdowo było historyczną częścią wsi i to jej właśnie dotyczą pierwsze zachowane zapisy historyczne. W 1418 odnotowano dawnych właścicieli tej części, braci Jana i Dzierżsława, którzy toczyli spór sądowy z Piotrem dziedzicem z Bytynia oraz Mołdawska, który dowodził, że nie wziął 20 grzywien z Pogwizdowa dziedziny należącej do Jana i Dzierżka^[4].

Kolejny zapis o Pogwizdowie pochodzi z 1418 i wymienia Bodzętę i Mikołaja dziedziców z Młodawska i Bytynia, braci Piotra z Bytynia, który był w sporze ze Szczepanem dziedzicem w Wilkowie koło Buku o kopce graniczne pomiędzy Młodawskiem a Pogwizdowem^[4].

W 1424 Dziersław i Jan oraz Tomisława córka Mikosza niegdyś dziedzice w Rościegniewicach i Pogwizdowie odstąpili Sędziwojowi z Witkowic swoje prawo bliższości do Rościegniewic i Pogwizdowa czyli do Gorgoszewa. Sąd orzekł, ze jeśli posiadają oni jakieś dokumenty dotyczące tych dziedzin, to mają być one skasowane, a długoletnie spory zakończone ugodą. W ten sposób wieś stała się własnością Witkowskich^[4].

W latach 1424-1425 jako właściciel wsi notowany był Sędziwój Witkowski z Witkowic i z Rościegniewic. W 1425 przedłożył w sądzie dokument sprzedaży (łac. „litera resignatoria”) części w Rościegniewicach i Pogwizdowie inaczej zwanym Gorgoszewem, którą to część mieli bracia Dziersław i Jan. Woźny sądu ziemskiego zeznał, że pozwał wszystkich, którzy mieli prawo bliższości do tej części i nikt się nie stawił przed sądem. Pogwizdowo nie występuje już później w dokumentach historycznych oraz w XVI wiecznych rejestrach poborowych^[4].

Nazwa Gorgoszewa pojawia się po raz pierwszyw 1422 przy zakupie części wsi zwanej Pogwizdowo przez polską szlachtę noszącą odmiejscowe nazwisko Witkowskich przybrane od nazwy wsi Witkowice ^[3].

W 1428 Maciej pleban z Bytynia toczył spór z wieśniakami z Rościegniewic, którzy uprawiali role w Gorgoszewie żądając dziesięciny snopowej z ról w Gorgoszewie. Wieśniacy zeznali przed sądem, że z ról w Rościegniewicach płacili po 8 groszy tytułem dziesięciny oraz że panowie dodali im część ról gorgoszewskich. Pleban wnosił o jeden grosz z tych dodatków, tak aby płacono mu dziesięcinę w wysokości 9 groszy z łanu oraz z dodatkowych ról, na co wieśniacy zgodzili się^[3].

W 1462 sąd przysądził Bernardowi z Wysoczki wwiązanie w części dóbr Macieja i Jana z Witkowic, Gorgoszewa i Rościegniewic, dopóki nie zapłacą oni 68,5 grzywny oraz kary. W 1472 Jan i Maciej bracia niedzielni z Witkowie sprzedali Mikołajowi z Bytynia ósmą część Gorgoszewa oraz ósmą część Rościegniewic i całą część w Witkowicach za 200 grzywien^[3].

W połowie XV wieku część wsi była także własnością Bytyńskich, a potem Konarzewskich. W 1446 Wyszota z Bytynia dał Dorocie żonie Bernarda z Wysoczki dwa łany w Jabłonce koło Trzciela, (obecnie to Jabłonka Stara) oraz 100 grzywien w zamian za ósmą część w Rościegniewicach i ósmą część w Gorgoszewie. W 1446 Wyszota Bytyński zakupił od Marcina z Witkowa ósmą część w Gorgoszewie za 40 grzywien^[3].

W 1496 Sędziwój Witkowski zapisał swojej żonie Katarzynie córce Stanisława Sławieńskiego po 130 grzywien posagu oraz wiana na połowie części z działów z bratem Jakubem Witkowskim w Witkowicach, na połowach części w Gorgoszewie i Rościegniewicach i na połowie jeziora Rościągniewice. W 1508 zapisał on żonie Barbarze Kunińskiej po 70 grzywien posagu i wiana na połowie swych części w Witkowicach, Rościegniewicach i Gorgoszewie, tzn. m. in. na wolnym wyrębie w zapuście wsi Gorgoszewo na swoją potrzebę^[3].

W 1506 Mikołaj Bytyński zapisał swojej żonie Elżbiecie córce Andrzeja Sarbskiego ze wsi Sarb koło Buku (obecnie to Sarbia) po 60 grzywien posagu oraz wiana na czwartej części w Witkowicach, czwartej części Rościegniewic i na dwóch częściach Gorgoszewa^[3].

W 1513 opiekunowie Macieja, Doroty i Jadwigi dzieci Mikołaja Bytyńskiego wydzierżawili Janowi Kunowskiemu plebanowi w Bytyniu dobra Bytyń wraz z inwentarzem we dworze, z folwarkiek i z dwoma częściami wsi Gorgoszewo, z wyjątkiem lasów czyli poręby. W 1525 Jadwiga Bytyńska zakonnica w Owińskach przyrzekła, a w 1526 sprzedała za 2000 grzywien sędziemu kaliskiemu Piotrowi Konarzewskiemu Bytyń, części we wsiach Rościegniewice, Witkowice, Gorgoszewo, całą dziedzinę opustoszałą Bądowo, jakie jej przypadły po śmierci brata Macieja Bytyńskiego^[3].

W 1533 Elżbieta Słupska zwana też Kcyńską wdowa po Wojciechu Słupskim, tenutariuszu Kcyni skwitowała Piotra Konarzewskiego z sumy 1000 grzywien zapisanej jej na mieście Bytyń, wsiach osiadłych Rościegniewice i Witkowice i częściach wsi opustoszałej Gorgoszewo i Bądowo. W 1537 Andrzej Konarzewski dał w dożywocie swojej żonie Dorocie córce zmarłego Jana Sławskiego miasto Bytyń, wieś Konarzewo, części wsi Witkowice i Gorgoszewo, całą wieś opustoszałą Bądowo i części w Rościegniewicach^[3].

W 1538 Jakub Jaskólecki sprzedał swojemu bratu Marcinowi Jaskóleckiemu za 250 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu połowy wsi Witkowice, Rościegniewice i całą dziedzinę opustoszałą Gorgoszewo, które nabył od Andrzeja Witkowskiego z zastrzeżeniem prawa wykupu^[3].

Wieś szlachecka położona była w 1580 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Gorgoszewo”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 544-545. ISBN 83-04-00938-2.
• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Pogwizdowo”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 719.
• TERYT

• Gorgoszewo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Pogwizdowo część Gorgoszewa, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .