Piersko

Ten artykuł dotyczy wsi w woj. wielkopolskim. Zobacz też: jezioro Piersko w woj. lubuskim.

Piersko

wieś
Wieś widziana z powietrza
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	szamotulski
Gmina	Kaźmierz
Wysokość	92[2] m n.p.m.
Liczba ludności (2022)	144[3]
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-542[4]
Tablice rejestracyjne	PSZ
SIMC	0584685
Położenie na mapie gminy Kaźmierz Piersko
Położenie na mapie Polski Piersko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Piersko
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego Piersko
52°30′27″N 16°28′51″E/52,507500 16,480833[1]

Piersko (pol. hist. ‘’Pietrsko’’^[5]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.

Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Kiedyś nosiła inną formę nazwy – Pietrsko. Od pierwotnej nazwy wsi pochodzi także odmiejscowe nazwisko Pietrski, które przyjęli dawni posiadacze Pietrska i to one, a nie nazwa miejscowości notowane było jako pierwsze w źródłach historycznych. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1382 kiedy odnotowano odmiejscowe nazwisko „Petrski”, 1390 „Pethrsky”, 1397 „Pesterski”. W 1397 odnotowano staropolską nazwę wsi Petrszko. W 1400 odmiejscowe nazwisko „Petrzski”, 1403 „Petrzeczsky”, 1412 „Pyetrzski”, 1415 „Pestrzsky”, 1421 „Pyetrski”, 1427 „Pietrski”, 1428 „Petrzky”, 1432 „Pyestrzsky”, 1446 „Pyarsko”, 1450 „Pyesthisko”, 1475 „Pyesztrzko”, 1478 „Pyesztrko”, 1510 „Pyetrczko”, 1577 „Pietrzsko”, 1580 „Piersko”^[5].

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Na zachód od wsi, na wyspie Jeziora Bytyńskiego Archeolodzy odkryli grodzisko stożkowate z XI wieku otoczone wałem oraz fosą. Około 600 metrów na południowy zachód od Pierska zidentyfikowano również osadę wczesnośredniowieczną, a na zachód od wsi kolejną osadę. Na południowym brzegu jeziora znajduje się również kilka stanowisk wczesno- i późnośredniowiecznych^[5][6].

Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Pietrskich herbu Nałęcz, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Świdwów Szamotulskich, Rosnowskich, Prusińskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1450 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Wilczyna^[5].

Pierwszymi odnotowanymi właścicielami wsi byli Pietrscy, których źródła historyczne odnotowały w latach 1382-1491. W latach 1382-1407 wspomniany został Mikołaj Pietrski dziedzic w Pietrsku, herbu Nałęcz. W 1390 wystąpił jako współrodowiec Andrzeja Jaskółki noszącego odmiejscowe nazwisko od wsi Jaskółki. W 1398 Mikołaj oraz Piotr Pietrscy byli dziedzicami w Pietrsku. W 1401 Mikołaj toczył procesy sądowe z Katarzyną z Młodawska (obecnie Młodasko), którą pozwał o mienie wartości 10 grzywien. W latach 1397-1413 w kilku procesach sądowych odnotowany został Kiełcz Pietrski, a w latach 1397-1421 Piotr Pietrski. W 1404 odnotowano Marcina Pietrskiego, który poręczył za Iwana z Knyszyna w jego sporze z Mikołajem wójtem z Margonina w powiecie kcyńskim^[5].

W latach 1415-1427 odnotowano Sędziwója Pietrskiego z Pietrska, wspomnianego jako zmarłego w 1427. W latach 1415-1424 notowany był jako świadek. W 1427 Marcin z Kołybek koło Gołańczy w powiecie kcyńskim oraz Świętosław z Rakowa i Janusz z Grylewa (wsie koło Wągrowca w pow. kcyńskim) skwitowali Tomasza z Kwilcza plebana w Czempiniu oraz jego siostrę Dorotę żonę Michała z Jarogniewic z wiana czyli posagu oraz z wyprawy ich zmarłej siostry Katarzyny a żony Sędziwoja Pietrskiego. W 1427 wspomniany został testament zmarłego Sędziwoja, który zapisał 20 grzywien szer. groszy na rzecz altarii w kościele w Buku^[5].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi pochodzące z XV i XVI wieku. W 1407 w Piersku odnotowano trzy folwarki. W 1473 wspomniano folwark we wsi. W 1475 Piersko, z części Jana Świdwy Starszego, odnotowano w wykazie zaległości podatkowych. W 1478 Pietrsko ponownie zalegało z podatkami. W 1508 i 1510 miał miejsce pobór podatkowy z części pana Wincentego Świdwy od 3,5 łana. W 1510 Piersko była wsią należącą do Wincentego Świdwy. Odnotowano dwa folwarki, 4 łany osiadłe, jeden łan opuszczony. W 1563 miał miejsce pobór z części należącej do kasztelana biechowskiego Jana Świdwy Szamotulskiego od 2,5 łana. Wieś liczyła wówczas 5,5 łana. W 1566 Marcin Pierski herbu Nałęcz zapłacił pobór podatkowy z Pierska. W 1577 miał miejsce pobór podatków z części Jana Świdwy. W 1580 pobrano podatki z części Stanisława Prusimskiego od 7 półłanków, 3 zagrodników, dwóch komorników. W latach 1581-1583 pobór z Pierska zapłaciła Katarzyna Szamotulska^[5].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

We wsi istnieje park o pow. 0,25 ha^[7].

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Piersko”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 650-653.

• Piersko, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .