Karol Pietschka
| Data i miejsce urodzenia |
1818 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
17 lub 19 lutego 1891 |
| Praca | |
| Styl | |
| Budynki | |
| Projekty |
przebudowa Starego Zamku w Żywcu |
Karol Pietschka (ur. 1818 w Wędryni[1][2], zm. 17 lub 19 lutego 1891 w Żywcu[3]) – architekt, arcyksiążęcy zarządca budowlany, projektant wielu obiektów budowlanych na Żywiecczyźnie.
Życiorys
Jego rodzicami byli Michał i Małgorzata z domu Knop[3][2][4]. Ukończył cztery klasy Cieszyńskiego Gimnazjum Powiatowego[3] oraz kurs pedagogiczny[3]. W wieku 18 lat praktykował przez pół roku przy katastralnych pomiarach lasu[3]. Pracował trzy lata jako murarz[3]. Pracował w Arcyksiążęcej Cieszyńskiej Komorze w ekonomiach Górki, Pierściec i Drogomyśl w latach 1837–1844[3]. W roku 1845 objął stanowisko adiunkta budowlanego w Cieszynie[3].
Przyjechał do Żywca w 1849 roku[3], po utworzeniu tamże Arcyksiążęcej Dyrekcji Dóbr[1], awansował na starszego adiunkta budowlanego I klasy i rozpoczął pracę od 1 stycznia tegoż roku[3]. Mieszkał i pracował w Żywcu[1] dla Albrechta Fryderyka Habsburga[3]. Poślubił Józefinę Gaber, córkę Karoliny Romano i zarządcy dóbr żywieckich Józefa[4][2] w 1851 roku[3], miał z nią syna Emeryka Antoniego Karola (ur. 1852[4]) oraz córkę Izabelę Alojzę Marię Annę (ur. 1859[4])[3]. Mieszkał z rodziną w samodzielnie zaprojektowanym budynku arcyksiążęcej propinacji w Żywcu przy dzisiejszej ul. Tadeusza Kościuszki 41[3]. W 1852 roku został mianowany zarządcą ekonomicznym III klasy, w 1857 roku nadano mu II klasę tegoż stanowiska, a w 1869 I klasę[3]. 1 stycznia 1891 roku (lub w 1890 roku[2]) został nadinżynierem, co gwarantowało pensję w wysokości 300 florenów[3]. Był aktywny twórczo przez 42 lata[1], mieszkał w Żywcu do końca życia[3]; prawdopodobnie nie znał języka polskiego lub znał go słabo[3]. Zmarł 17 lub 19[2] lutego 1891 roku[3] na zawał serca na Ispie w Żywcu[4][2].
Twórczość
Był przedstawicielem historyzmu[1], nawiązywał w swoich pracach do stylu arkadowego, neogotyku czy architektury alpejskiej, np. tyrolskiej[5] czy szwajcarskiej[1]. Chętnie wykorzystywał żeliwo w swoich projektach[1]. Zostawił po sobie ponad 250 projektów[1][3]; w Muzeum Miejskim w Żywcu znajdują się 52 projekty[1], a Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej przechowuje około 200 jego projektów[1][2]. Projektował głównie gajówki[4][5] i leśniczówki, ale także kościoły i kapliczki przydrożne, budynki gospodarcze, zajazdy, karczmy, mosty, obiekty przemysłowe (tartaki, browary, kuźnie[4]), domy robotników leśnych, drwali[6] i kolonistów, kamienice, rezydencje, a także małą architekturę ogrodową[1]. Zachowało się około 80% jego zrealizowanych projektów[1].
Wybrane projekty
- przebudowa Starego Zamku w Żywcu, w tym projekt elewacji w stylu arkadowym[7], masztu na wieży zamkowej, sklepień krużganków, żeliwnych kolumienek na krużgankach (projekt od 1850[8][3], przebudowa w latach 50. XIX wieku oraz projekty z lat 1870–1975[8] po pożarze zamku w 1870 roku[9])[1]
- murowany budynek nadleśnictwa w Przyborowie (wzniesiony w 1852[4], w latach 90. XX wieku posterunek policji[4], obecnie przedszkole[10])
- leśniczówka w Złatnej (1853[4][11][12]) w formie szwajcarskiej willi[4]
- rozbudowa kościoła w Cięcinie (projekt 1853[13], rozbudowa 1857–1893[13])
- brama wjazdowa z ogrodzeniem parkowym w Żywcu (projekt 1863)[14]
- budynek fabryki kleju, mączki kostnej i kwasu siarkowego w Żywcu (tzw. Kościarnia[14], projekt 1868[14])[1]
- neogotycka kaplica św. Wita w Starym Żywcu (projekt 1869[14][1], zburzona w 1964[15]
- studnia św. Floriana na Rynku w Żywcu[4] na rzucie krzyża greckiego (wzniesiona w 1863)[16]
- Nowy Zamek w Żywcu[4] (pałac arcyksięcia Albrechta[17], projekt w latach 1883–1885[17], wznoszony od 1885[18], obecnie siedziba Zespołu Szkół Drzewnych i Leśnych[18])
- Browar Arcyksiążęcy w Żywcu, w tym: słodownia ze spichlerzami jęczmienia i słodu, suszarnia, budynek laboratoryjny, Budynek Główny, hala maszyn, chłodnia i warzelnia (1857[13]), kotłownia z kominem, leżakownia z lodownią, bednarnia (1865[13]) oraz budynki administracyjne i gospodarcze[1] (projekty od 1854[3])
- zabudowania huty w Węgierskiej Górce[4]
- budynek arcyksiążęcej propinacji w Żywcu[3]
- altana brzozowa, zapewne przy pałacu w Żywcu (1874)[14]
- budynek mieszkalny z kancelarią przy tartaku w Soli (1876)[19]
- kościół św. Wawrzyńca i św. Kazimierza Królewicza w Rajczy[20] (projekt 1885[13], budowa 1886–1890[13])
- kościół św. Klemensa w Zawoi (projekt 1886[21], zakończenie budowy 1888[21])[22]
- śluza na kanale w parku w Żywcu (1890)[14]
- gajówki: m.in. w Rycerce (1871), w Soli (1876), w Glince (1877), na hali Bystra w Kamesznicy (1884)[23]
- dom nadgajowego na polanie Błazikówka w lesie Kocierz (1877)[23]
- budynki nadleśnictwa: w Ujsołach (1854)[11] i Zawoi (1878)[24]
- karczmy: w gminie Koszarawa (1873), w Międzybrodziu (1888)[25] oraz drewniany zajazd w Ujsołach (1874)[25]
Galeria
-
Browar w Żywcu -
Stary Zamek w Żywcu -
Nowy Zamek w Żywcu -
budynek Nadleśnictwa Dóbr Żywieckich w Przyborowie -
Leśniczówka w Złatnej -
kościół w Rajczy -
kościół w Zawoi -
Projekt kaplicy św. Wita w Żywcu -
Projekt elewacji zamku w Żywcu
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Jakub Marcjasz: Karol Pietschka. Nasz archiducalis major geometra. [w:] naszemiasto.pl Żywiec [on-line]. Polska Press, 2016-03-29. [dostęp 2021-01-26].
- ↑ a b c d e f g Husar 2004 ↓, s. 13.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Dorota Firlej: Arcyksiążęcy Browar w Żywcu - część 2. [w:] ŻywiecInfo.pl [on-line]. 2015-12-06. [dostęp 2021-01-26].
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n J.W.R.. Karol Pietschka –Architekt Arcyksięcia Albrechta Habsburga. „Gazeta Żywiecka”. 9 (19), s. 3, 1990-09. ISSN 1231-6725.
- ↑ a b Husar 2004 ↓, s. 14.
- ↑ Husar 2004 ↓, s. 18.
- ↑ Zamki i Pałace przywrócone do dawnej świetności. 2011, s. 9.
- ↑ a b Firlej 2004 ↓, s. 71.
- ↑ J.W.R.. Prace Karola Pietschki w starym zamku w Żywcu. „Gazeta Żywiecka”. 20 (10), s. 7, 1990-10. ISSN 1231-6725.
- ↑ Budynek nadleśnictwa w Przyborowie. [w:] infoserwis-etnokultura.pl [on-line]. [dostęp 2021-01-27].
- ↑ a b Husar 2004 ↓, s. 16.
- ↑ Tomasz Wolff: Architekt Habsburgów. 2001-10-05. [dostęp 2021-03-29].
- ↑ a b c d e f Husar 2004 ↓, s. 21.
- ↑ a b c d e f Firlej 2004 ↓, s. 74.
- ↑ Przewodnik. [w:] zywiec.pl [on-line]. [dostęp 2021-01-27].
- ↑ J.W.R.. Zabytki i nie tylko. Święty Florianie broń nas. „Gazeta Żywiecka”. 14 (4), s. 3, 1990-04. ISSN 1231-6725.
- ↑ a b Firlej 2004 ↓, s. 73.
- ↑ a b Czesław Gamrot: Fascynująca historia księżny Alicji. W: Kalendarz Śląski 2016. Izabela Kraus-Żur (red.). Czeski Cieszyn: Polski Związek Kulturalno-Oświatowy w Republice Czeskiej, 2015, s. 52. ISBN 978-80-87281-21-5.
- ↑ J.W.R.. Karol Pietschka –Architekt Arcyksięcia Albrechta Habsburga. „Gazeta Żywiecka”. 9 (19), s. 4, 1990-09. ISSN 1231-6725.
- ↑ Wacław Kolak, Robert Ślusarek, Zbigniew Guszkiewicz: Sanktuarium Matki Boskiej Kazimierzowskiej w Rajczy. Zofia Rączka (red.). Rajcza: Parafia Rzymskokatolicka w Rajczy, 1993, s. 19.
- ↑ a b Husar 2004 ↓, s. 20.
- ↑ Zawoja. [w:] Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce [on-line]. [dostęp 2021-01-26].
- ↑ a b Husar 2004 ↓, s. 15.
- ↑ Husar 2004 ↓, s. 17.
- ↑ a b Husar 2004 ↓, s. 19.
Bibliografia
- Dorota Firlej: Plany przebudowy zamku żywieckiego oraz projekty innych obiektów. W: Żywieckie projekty Karola Pietschki – architekta arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga (wybór). Gabriela Bożek (red.). Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2004. ISBN 83-85871-39-X.
- Bożena Husar: Budownictwo drewniane w dobrach żywieckich według projektów Karola Pietschki. W: Żywieckie projekty Karola Pietschki – architekta arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga (wybór). Gabriela Bożek (red.). Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2004. ISBN 83-85871-39-X.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.