Luboń

Luboń

miasto i gmina
Panorama miasta z wieży kościoła św. Barbary (wrzesień 2009)
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	poznański
Aglomeracja	poznańska
Data założenia	29 września 1954[1]
Prawa miejskie	13 listopada 1954
Burmistrz	Małgorzata Machalska
Powierzchnia	13,51 km²
Wysokość	55–85 m n.p.m.
Populacja (31.12.2022) • liczba ludności • gęstość	32 848[2] 2431 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Kod pocztowy	62-030 (dawniej 62-031 i 62-032)[3]
Tablice rejestracyjne	PZ, POZ
Położenie na mapie powiatu poznańskiego Luboń
Położenie na mapie Polski Luboń
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Luboń
52°20′45″N 16°52′39″E/52,345833 16,877500[4]
TERC (TERYT)	3021011
SIMC	0970974
Urząd miejski pl. E. Bojanowskiego 2 62-030 Luboń
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Luboń – miasto w Polsce, położone w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, nad rzeką Wartą, w jej Poznańskim Przełomie. Stosunkowo duża liczba mieszkańców w porównaniu do niewielkiej powierzchni 13,51 km², na której rozciąga się miasto sprawia, że Luboń znajduje się na liście stu najgęściej zaludnionych miast w Polsce. Obecnie działa tu przemysł chemiczny – Luvena, budowlany oraz wiele innych podmiotów gospodarczych; dawniej występował również przemysł spożywczy i metalurgiczny.

Miasto utworzono 13 listopada 1954 roku, w wyniku nadania gromadzie Luboń^[5] (w skład której wchodziły Luboń, Żabikowo, Lasek) praw miejskich.

Uchwała Rady Miasta Luboń z dnia 16 marca 2023 r., w związku z decyzją Stolicy Apostolskiej, patronem miasta został ustanowiony bł. Edmund Bojanowski^[6].

Według danych GUS z 2022 r., miasto liczyło 32 848 mieszkańców^[7].

Luboń wchodzi w skład aglomeracji poznańskiej, zajmuje obszar 13,51 km². Od północy miasto przylega bezpośrednio do Poznania, a od południa graniczy z Wielkopolskim Parkiem Narodowym. Przez Luboń przebiega autostrada A2, której jeden z węzłów (Poznań Luboń, dawniej nazywany Dębina) położony jest częściowo na terenie Lubonia, droga wojewódzka nr 430, zapewniająca połączenie z południowymi powiatami Wielkopolski, oraz linia kolejowa Poznań – Wrocław. Blisko granicy miasta przebiega również trasa E261 (Świecie – Poznań – Wrocław).

W latach 1954–1998 miasto administracyjnie należało do województwa poznańskiego.

Według danych z roku 2002^[8] Luboń ma obszar 13,52 km², w tym:

• użytki rolne: 48%
• użytki leśne: 5%

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 13,51 km²^[9]. Miasto stanowi 0,71% powierzchni powiatu.

W mieście występują następujące wody powierzchniowe:

Cieki wodne

• Warta
• Strumień Junikowski
• Żabinka
• Kotówka
• Sobieski

Zbiorniki wodne

• Kocie Doły
• Kocie Dołki

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1316 gdzie odnotowano ją pod staropolską, zlatynizowaną nazwą "Lubome”, 1385 „Lubym”, 1386 „Lubom”, 1400 „Lubonia”, 1412 błędnie „Ludom”, 1420 „Luboń”, 1426 „Lubomye”, 1429 „Lubonie”, 1429 błędnie „Ludomy”, 1429 „Lubonya”,1452 „Lubomy, Lubomya”, 1465 „Lvbom”, 1478 „Liubom"^[10].

Od nazwy miejscowej wsi Luboń, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Lubońskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości^[10].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Lubońskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później należała do miasta Poznania. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1426 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Wiry^[10].

Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z 1316 i odnotował świadka Mikołaja z Lubonia. W latach 1385-1390 w dokumentach sądowych odnotowano Pomiana z Lubonia, męża Dobroszki, ojca Jakusza Pomiana i Jaranda. W 1385 wspomniany on został jako świadek. W 1386 Dasz ze Wścieklic (obecnie zaginiona miejcowość, w okolicy Głuszyny w powiecie poznańskim) miał mu zapłacić 60 grzywien tytułem poręki. W 1387 miał mu zapłacić 10 grzywien Piech z Gądek, który opuścił zamek (łac „fortalicium”) bez zgody Pomiana. W 1387 Pomian z Lubonia toczył proces z Bogusławą Piechową z Gądek, oskarżony o zagarnięcie konia w jej wsi. W 1387 otrzymał on w dzierżawę (łac „ad tenendum”) od Żyda pyzdrskiego Muszki oraz innej Żydówki część Gądek, którą Żydzi ci uzyskali w procesie od matki Grabiny z Gądek. Pomian oskarżony został przez Piechową z Gądek o napad na jej młyn zbożowy i wypędzenie młynarza. Na te zarzuty odpowiedział, że młyn ten posiadał w zastawie i przedstawił dokument starosty, iż w Gądkach ma w zastawie za 24 grzywny część, która niegdyś należała do Grabiny. W 1388 Pomian z Lubonia przegrał proces z Szabdajem Żydem poznańskim o 5 grzywien i jeden wiardunek wraz z odsetkami za 9 lat. Pomian miał w związku z tym wejść w załogę w Poznaniu, a jeśli tego nie uczyni, sąd orzeknie wzięcie jego dóbr w zastaw (łac. „impignoracio”). W 1388 żona Pomiana Dobroszka toczyła proces z niezidentyfikowaną wojewodziną o 50 grzywien. W 1388 Pomian z Lubonia toczył proces z Andrzejem z Palędzia o dwie grzywny; Andrzej zastawił mu jeden łan ale nie chciał mu potem dawać z niego żadnych pożytków. W 1388 Pomian z Lubonia wraz z Wawrzyńcem i Stefanem ze Wścieklic toczyli proces z Dobiesławem Świekockim o zabicie brata Wścieklickich, który był sługą (łac. „famulus”) Pomiana. W 1389 Pomian z Lubonia przegrał proces sądowy z Tomisławem z Lubocześnicy o młyn w Lubocześnicy. W 1390 żona Pomiana Dobroszka wraz z Andrzejem Jaskółką toczyła proces z Żydem Szabdajem. W 1390 Pomian z Lubonia wraz z Jakuszem Górskim i jego dziećmi toczył proces z Żydem Szabdajem o 26 grzywien i o 5 grzywien wraz z odsetkami^[10].

W latach 1401-1403 odnotowany został Dobrogost Luboński z Lubonia, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko. W 1401 wspomnany jako mąż Krzemki, pasierbicy Dobiesławy Bytkowskiej przy okazji uzyskania przez Krzemkę od Dobiesławy oprawy wiennej w Bytkowie. W 1401 Dobrogost toczył proces z siostrą Elżbietą mieszczką poznańską o 10 grzywien, jakie obiecał jej dać w posagu ojciec Dobrogosta, gdy wydawał ją za pierwszego męża. W 1402 Dobrogostowi Lubońskiemu Marcin Ceradzki miał postawić w sądzie kmiecia Króla, który miał Dobrogostowi zapłacić dwie grzywny i pokryć szkody płacąc w naturze - w rybach. W 1402 Dobrogost pełnił funkcję asesora sądu królewskiego w Poznaniu. W 1403 toczył proces z Krzywosądem ze Sławna i jego braćmi uzyskująć dziedzinę Bytkowo na czas życia Dobiesławy z Bytkowa i Osowa koło Szamotuł (obecnie to Osowo Stare); po jej śmierci dziedzina ta miała przypaść temu, kto będzie miał do niej prawo. W 1403 Dobrogost Luboński toczył proces z Wawrzyńcem kmieciem z Chlewisk o 8 sztuk bydła^[10].

W latach 1404-1426 właścicielem we wsi był Jarand Lubomski z Lubonia syn Pomiana i Dobroszki, brat Jakusza Pomiana, herbu Pomian. W 1404 sąd orzekł, że nie ma on być pozywany z oprawy wiennej jego matki Dobroszki w Luboniu. W 1404 sąd orzekł, że jeśli Jan Czapurski zastanie syna Dobroszki w Luboniu, wówczas Dobroszka będzie wraz z nim odpowiadać Janowi o 10 grzywien. W 1406 bracia Jarand i Jakusz Lubomski i Jakusz toczyli proces z Piotraszem Czapurskim o dwie grzywny. W 1408 Jarand toczył proces z Adamem kmieciem z Zaborowa. W 1409 toczył kolejny proces z Zofią z Rzęgnowa dowodząc przy pomocy świadków, że jego dziad, ojciec i on sam posiadali Luboń ponad 30 lat, a Zofia nigdy nie zgłaszała swych pretensji do tych majętności. W 1415 Jarand Lubomski toczył proces z Beatą córką Jana Łódzkiego, za której ojca poręczył wraz z Mikołajem Chomęckim 12 grzywien i jeden wiardunek długów żydowskich. W 1416 Jarand Lubomski był asesorem sądu królewskiego w Poznaniu. W 1426 bracia Jarand i Jakusz Lubońscy herbu Pomian poświadczyli w wywodzie szlachectwa Mirosława Jaskółki. W latach 1426-1428 jako wdowa odnotowana została żona Jaranda Święchna^[11].

W 1419 dzieci zmarłego Mikołaja Błociszewskiego toczyły proces z Jakubem z Wielkiego Młyna koło Poznania, który dowodzi, że Mikołaj Lubomski, który nosił też nazwisko Błociszewski, zabrał mu wóz, siekiery i naczynia. W 1420 szlachcic Andrzej i Maciej z Lubonia toczyli proces z Chemką z Dąbrówki Ludomskiej, który dowodził, że zmarły sędzia poznański Mikołaj z Błociszewa, ojciec Macieja i Andrzeja, „wziął ekwitacyję królewską” na 10 grzywien^[11].

W latach 1423-1429 odnotowany został brat sędziego Mikołaja Jan z Lubonia Błociszewski. W 1423 tenże toczy proces z Jakuszem Lubońskim herbu Pomian, który dowodził, że nie wziął mu z łąki kopy siana. W latach 1426-1428 Jan Błociszewski toczył proces ze Święchną wdową po Jarandzie Lubońskim zarzucając mu ona, że zajął jej bezprawnie 100 grzywien wiana. W 1428 Jan Błociszewski toczył proces z Maciejem prawdopodobnie kmieciem z Bienkowa, któremu odmówił osądzenia swego młynarza Macieja z Lubonia. W W 1429 Jan Błociszewski sprzedał Mikołajowi Grabowskiemu swą połowę Lubonia za 150 grzywien. W 1429 Maciej ze Szczodrowa, Andrzej z Brodnicy i Jan niegdyś z Brodnicy zrzekli się prawa bliższości do połowy Lubonia, którą tenże Jan sprzedał za 300 grzywien Mikołajowi Grabowskiemu. W 1430 Maciej z Brodnicy sprzedał połowę Lubonia^[11].

W latach 1426-1430 odnotowany został Mikołaj z Lubonia sołtys z Grabowa koło Wrześni, w powiecie pyzdrskim. W latach 1428-29 pełnił funkcję burgrabiego poznańskiego. W 1426 nabył od Jakusza Lubońskiego połowę Lubonia w zamian za sołectwo w Grabowie. W 1426 przedstawił dok tej transakcji sądowi, który uznał jego moc wieczystą, gdyż nikt nie zgłosił zastrzeżeń. W 1427 Mikołaj toczył proces z kmieciami z Żabikowa, którym zajął stado. W 1428 zeznał przed sądem, że jego poprzednicy podzielili dziedzinę Luboń z Janem Błociszewskim i jezioro pozostało wspólne dla ludzi obu stron, a podział ten trwał ponad 3 lata. W 1428 Mikołaj z Lubonia był jednym z poręczycieli za Wojciecha Suczkę, który był tenutariuszem miasta Środy w powiecie pyzdrrskim. W 1429 Nikel i Stanisław Słap z Dąbrówki w parafii Skórzewo, przysięgli, że nie ręczyli temuż Mikołajowi za odzyskanie od Bogusza Koszuckiego dokumentu w sprawie poręki za Wojciecha Suczkę; Bogusz twierdził, że poniósł 20 grzywien szkody, bo Mikołaj nie dokonał zapłaty. W 1429 Mikołaj z Lubonia toczył proces ze Stanisławem Rogalińskim o folwark w Grabianowie. W 1429 Mikołaj Luboński nabył połowę Lubonia od Jana Błociszewskiego. W 1429 dał Barbarze żonie Mikołaja Strosberga mieszczanina poznańskiego całą wieś Luboń otrzymując w zamian Rozdziałowo (obecnie to Rozdziały w powiecie kaliskim), majątek po matce Barbary, oraz 200 grzywien od Mikołaja Strosberga. W 1430 Mikołaj Luboński przedstawił w sądzie dokument nabycia połowy Lubonia od Macieja z Brodnicy za 300 grzywien oraz dokument nabycia połowy Lubonia za 150 grzywien, a sąd ziemski przyznał obu dokumentom moc wieczystą^[11].

W średniowiecznych źródłach zachowały się także zapisy o niższych stanach w Luboniu. W 1418 Jan kmieć z Lubonia pozwany został przez swojego pana Jakusza Pomiana, że wlazł na jego wóz, „deptał” go i „kłuł go dłużycą”. W 1423 odnotowany został kmieć Świętek. W 1461 Marek z Lubonia, Mikołaj z Puszczykowa, Wawrzyniec z Puszczykowa i Stanisław młynarz luboński wspomniani zostali w dokumentach jako strona w procesie o zabójstwo Macieja ze Świerczewa przez Stanisława. W 1510 wspomniano, że kmiecie z Lubonia uprawiali 6 łanów opuszczonych w Świerczewie^[10].

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W 1478 wieś Luboń zalegała z podatkami. W 1509 miał miejsce pobór od 7 kwart roli, 6 groszy od dwóch młynów oraz 3 grosze od karczmy. W 1510 wieś należała do rajców poznańskich. Odnotowano w niej 7 kwart roli i 6 kwart roli z folwarkiem, dwa młyny oraz karczmę. W 1563 miał miejsce we wsi pobór od 1 i 3/4 łana, karczmy dziedzicznej, młyna dorocznego o 2 kołach, młyna korzecznika (czyli stojącego na rzece), dorocznego o jednym kole wodnym. W 1581 miał miejsce pobór od 7 kwart roli, 11 zagrodników, 3 komorników, młyna dorocznego o jednym kole wodnym i młyna walnika o dwóch kołach wodnych. W 1510 odnotowano, że w Luboniu, wsi rajców poznańskich w parafii Wiry; kmiecie płacili dziesięcinę snopową z 6 kwart kanonikowi poznańskiemu Grodzeńskiemu, a z siódmej kwarty plebanowi. Wszyscy kmiecie dawali plebanowi po jednym korcu (łac. „coretum”) żyta i jedną owsa. 6 kwart zostało dodanych kmieciom z folwarku i z tych kwart płacili dziesięcinę snopową plebanowi, a z dwóch młynów dawali plebanowi po jednej mierze mąki^[10].

W 1452 roku Erazm, Grzegorz, Katarzyna i Małgorzata, dzieci zmarłego Mikołaja, sprzedają swe części Lubonia władzom miasta Poznania. Odtąd przez 400 lat dochody z Lubonia zasilają kasę tego miasta. W latach 1469–1479 jest dzierżawiony przez agenta handlowego oraz bankiera, Mikołaja Wildę. W 1510 roku Luboń liczy 7 kwart roli chłopskiej i 6 kwart roli folwarcznej, 2 młyny i karczmę.

Ze wstępnych badań wynika, że wspomniany folwark mógł istnieć na obszarze ograniczonym z jednej strony ulicami Spadzistą i 3 Maja, a z drugiej doliną Warty i Strumienia Junikowskiego.

W 1709 roku panująca zaraza wyludniła niemal całkowicie wieś. Od 1719 roku osiedlali się w niej rolnicy z frankońskiego Bambergu, nazywani przez poznaniaków bambrami.

Wskutek I rozbioru Polski w 1772, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała ziemia chełmińska znalazła się w zaborze pruskim. Na początku XX wieku wraz z intensywnie rozwijającym się przemysłem nastąpił duży wzrost liczby mieszkańców Lubonia – powstały trzy duże zakłady przemysłowe: krochmalnia i drożdżownia, przekształcone po II wojnie w Wielkopolskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Ziemniaczanego, a także zakład chemiczny produkujący między innymi nawozy fosforowe – obecnie Luvena (dawniej Zakłady Chemiczne Luboń).

Miasto Luboń powstało 13 listopada 1954 roku w wyniku połączenia trzech wsi: Lubonia, Żabikowa i Lasku, należących do 5 października 1954 do gminy Żabikowo^[12]. De jure doszło do tego przez przekształcenie istniejącej zaledwie pięć tygodni gromady Luboń (składającej się z tych trzech miejscowości oraz z parceli 1 i 8 z karty Wiry z dawnej gromady Wiry) w miasto^[5], dla którego ustalono 50 członków miejskiej rady narodowej^[13].

Jak głosi jedna z nich, przed tysiącem lat, na południe od Poznania żył ród Puszczyków – myśliwych i bartników. „Ich wodzem był waleczny Lubom. Jego siostra, urodziwa Sławka, mieszkała w grodzie Mieszka I i była jego pogańską żoną. Po przyjeździe czeskiej Dąbrówki, Sławkę odesłano rodzinie. W ten sposób ród Puszczyków, odsunięty od wpływów po przyjęciu przez Mieszka chrześcijaństwa, zaczął się buntować i zbrojnie wystąpił przeciwko księciu. Doszło do bitwy, w której wojsko Mieszka rozgromiło Luboma i jego rodzinę. Pamięć o Puszczykach i Lubomie przetrwała w nazwach dwóch miejscowości powstałych w okolicy, gdzie stoczono decydującą bitwę.”

W 1283 roku należało do Bartłomieja z Poznania, któremu Przemysł II w zamian dał 4 łany na Winiarach i 5 jatek w Poznaniu. W 1311 roku Łodzic Wojciech z Krosna zastawił je biskupowi poznańskiemu Andrzejowi Zarembie. Ponieważ Wojciech w ciągu trzech lat zobowiązania swojego nie wykonał, Żabikowo pozostało własnością biskupa. W 1508 roku wieś posiadała 12 siedzib chłopskich, młyn i dwie karczmy. W 1564 roku zanotowano dwa stawy, przy każdym młyn o jednym kole korzecznym. W 1796 roku na skutek zarządzonej przez zaborcę konfiskaty dóbr kościelnych, Żabikowo stało się własnością Rządu Pruskiego. Wieś liczyła wtedy 10 gospodarstw (2 kmiece, 2 półrolnicze, 6 chałupników) odprawiających pańszczyznę na rzecz dworu w Komornikach. Wykorzystując złoża gliny tworzy się cegielnie: Królewską (początek XIX wieku) oraz Suwalskiego i Fechnera (przełom XIX i XX wieku). Z inicjatywy Augusta Cieszkowskiego utworzono w Żabikowie działającą w latach 1870–1877 Wyższą Szkołę Rolniczą. W pierwszych latach XX w., w celu wzmocnienia żywiołu niemieckiego, powstaje popierane przez władze pruskie osiedle z rynkiem (obecnie plac bł. E. Bojanowskiego). W czasach II Rzeczypospolitej siedziba gminy. We wrześniu 1942 roku zaczęto budowę obozu karno-śledczego, w którym do końca okupacji zginęło kilkuset Polaków.

Wieś olęderska założona w 1756 roku na polach majętności wirowskiej przez Augustyna Działyńskiego i jego żonę Annę z Radomickich Działyńską. Wieś założona na surowym korzeniu liczyła w 1760 roku jedenastu gospodarzy, 1784 r. – dziewiętnastu, a w 1793 – dwudziestu czterech. Do dziś znaczna część Lasku nie utraciła swego rolniczego charakteru.

Dane dotyczące liczby mieszkańców Lubonia w perspektywie wieloletniej (1960–2015)^[7][14]

Dane z 31.12.2016^[15]

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
Jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
Populacja	31 067	100	16 272	52,4	14 795	47,6
Gęstość zaludnienia [mieszk./km²]	2300		1162		1057

Piramida wieku mieszkańców Lubonia w 2014 roku^[7].

Na podstawie Vademecum miasta Luboń 2015 (przygotowane przez Urząd Statystyczny w Poznaniu)^[16].

Charakter gospodarczy Lubonia wynika z jego położenia w aglomeracji poznańskiej: z jednej strony znaczna część ludności dojeżdża do pracy i szkół ponadgimnazjalnych w Poznaniu, z drugiej zaś Luboń stanowi tradycyjny ośrodek wytwórczo-usługowy. Jedynie południowa część miasta (Lasek) zachowała charakter rolniczy – w krajobrazie przeważają pola uprawne, sady i ogrody, które specjalizują się w uprawie roślin ozdobnych.^{[potrzebny przypis]}

Od kilku lat Luboń charakteryzuje się dużym wzrostem liczby mieszkańców. Jest to związane z rozwojem budownictwa deweloperskiego oraz z rozpoczęciem zagospodarowywania około stu hektarów terenów przeznaczonych pod nowe centrum miasta. Przyszłe centrum to rozległy obszar w środkowej części Lubonia przeznaczony w planie zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne, gdzie docelowo zamieszka około 5000 osób. Powstanie wiele nowych obiektów usługowych, a także nowe tereny rekreacyjno-sportowe. Miasto wykupuje w tym rejonie grunty pod przyszłe ulice i zieleń miejską.^{[potrzebny przypis]}

Obecnie działa tu przemysł chemiczny – Luvena, budowlany oraz wiele innych podmiotów gospodarczych; dawniej występował również przemysł spożywczy i metalurgiczny.

Przez Luboń przebiega linia kolejowa nr 271 Poznań – Wrocław, a także ma tu swój początek linia kolejowa nr 357 Sulechów – Luboń, oraz towarowa linia kolejowa nr 802 Luboń – Poznań Starołęka. Dworzec kolejowy znajduje się w północno-wschodniej części miasta, przy ulicy Dworcowej. Przez miasto przejeżdża wiele pociągów różnych relacji, między innymi InterCity: Szczecin – Wrocław czy EuroCity: Szczecin – Budapeszt, jednak bezpośrednio z lubońskiego dworca można dostać się tylko do kilku większych polskich miast (Poznań, Leszno, Wrocław).

• Autostrada A2 (Południowa obwodnica Poznania)
• Droga wojewódzka nr 430: Mosina – Poznań

Miasto Luboń obsługiwane jest przez Przedsiębiorstwo Transportowe Translub, MPK Poznań, PUK Komorniki, oraz do 2017 EKO-Rondo Puszczykowo^[17].

W 2015 roku, z inicjatywy mieszkańców i władz miasta, zaproponowano wprowadzenie w Luboniu jednostek pomocniczych w postaci następujących pięciu osiedli:

• Stary Luboń
• Żabikowo
• Lasek
• Lubonianka
• Nowe Centrum Lubonia^[18].

Lista zabytków rejestrowanych znajdujących się w Luboniu:

• szkoła (obecnie Szkoła Podstawowa im. św. Filipa Neri) przy ul. Armii Poznań z początku XX wieku
• zespół zabudowy fabrycznej Zakładów Przemysłu Ziemniaczanego, wybudowany w latach 1904–1908, 1926–1930,
• zespół fabryki chemicznej, obecnie Zakłady Chemiczne Luvena S.A., wybudowany w latach 1909–1914,
• domy kolonii mieszkalnej dawnej fabryki chemicznej, wybudowane w latach 1909–1914. Zespół obejmuje bloki od 1 do 4 i dom przy ul. Armii Poznań 51
• teren niemieckiego nazistowskiego obozu, obecnie Muzeum – Miejsce Pamięci Narodowej przy ul. Niezłomnych 2
• poewangelicki kościół parafialny pw. św. Barbary z plebanią, zbudowany w latach 1909–1912
• przyklasztorna Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa (z 1922 roku) Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP przy Placu E. Bojanowskiego 6, w której od 1930 roku znajduje się sarkofag Edmunda Bojanowskiego, po jego beatyfikacji w 1999 roku została ustanowiona Sanktuarium bł. E. Bojanowskiego^[19].

Budynek powstał w latach 1908–1912 przy ówczesnym Placu Wolności, wzniesiony przez społeczność wyznania ewangelicko-augsburskiego. Po II wojnie światowej przekazano go rzymskokatolickiej parafii pw. św. Barbary. Do tego czasu parafia mieściła się w pobliskiej przyklasztornej kaplicy Sióstr Służebniczek. W trakcie remontu przeprowadzonego w 1951 roku, w głównym ołtarzu umieszczono obraz przedstawiający św. Barbarę, a sklepienie pokryto malowidłami. Przebudowano również chór, który został pomniejszony. Kościół wpisany jest do rejestru zabytków.

Pomnik powstały w 1923 roku jest jednym z najstarszych zabytków Lubonia. Dzieło artysty rzeźbiarza Marcina Rożka wpisało się na stałe w krajobraz parku przy ulicy Armii Poznań. Niemal trzymetrowej wysokości pomnik Siewcy, przedstawiający słowiańskiego rolnika siejącego zboże, wykonany jest z brązu i granitu. Pomnik zakupił koncern chemiczny dr Roman May z Lubonia. Marcin Rożek wyrzeźbił także podstawę, na której stanął wizerunek siewcy – jest to sześciometrowy cokół z fontanną przyozdobioną przedstawieniami delfinów. Całość ustawiono w ogrodzie jordanowskim, niedaleko osiedla zamieszkanego przez kadrę techniczną koncernu.

Zwiększająca się liczba mieszkańców Lubonia i Żabikowa, wywołała konieczność powstania nowej parafii. W 1931 roku zawiązał się tymczasowy komitet budowy kościoła. Od 1933 roku proboszczem parafii żabikowskiej był ks. Stanisław Streich, który czynnie włączył się w działalność komitetu. Jesienią 1934 roku ksiądz Streich nabył od Uniwersytetu Poznańskiego grunt pod budowę przyszłej świątyni. Architekt Sawicki przygotował projekt budowli, a pracami kierował Franciszek Reszelski. 6 października 1935 roku ks. Stanisław Streich odprawił pierwszą mszę przy bocznej nawie powstającego kościoła pod wezawniem św. Jana Bosko w Luboniu. W kolejnych latach rozbudowano i wykończono wnętrze kościoła, a w 1939 roku powstała dzwonnica. Przez lata okupacji niemieckiej w murach kościoła magazynowano materiały sanitarne. Po wojnie, latem 1945 roku rozpoczęto odbudowę spalonej przez hitlerowców i zniszczonej działaniami wojennymi świątyni. W październiku 1946 roku odprawiono w niej, pierwsze po zakończeniu wojny, nabożeństwo. W latach 1976–1981 przeprowadzono przebudowę wnętrza kościoła. Od 2002 roku budynek świątyni prezentuje się w nowej, odmłodzonej szacie, którą zyskał przez otynkowanie ceglanych murów.

Wybudowane w latach 1903–1904 fabryki: drożdży i przetwórstwa ziemniaczanego. Zbudowana w latach 1911–1912 Fabrika Moritz Milch & Co. Wszystkie zakłady zaprojektowane zostały przez niemieckiego architekta Hansa Poelziga.

W Luboniu odbywa się Festiwal Polskiej Piosenki im. Janusza Kondratowicza.

Przedszkola

W roku 2014 w Luboniu funkcjonowało 9 przedszkoli^[20]

Szkoły podstawowe

• Szkoła Podstawowa nr 1 im. bł. Edmunda Bojanowskiego^[21]
• Szkoła Podstawowa nr 2 im. hr. Augusta Cieszkowskiego^[22]
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Kryptologów Poznańskich^[23]
• Szkoła Podstawowa nr 4 im. prof. Adama Wodziczki^[24]
• Szkoła Podstawowa nr 5 im. św. Jana Pawła II^[25]
• Katolicka Szkoła Podstawowa nr 6 im. ks. Franciszka Blachnickiego^[26]

Szkoły średnie

• Dwujęzyczne Liceum Ogólnokształcące^[27]

Inne placówki

• Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna^[28]

• Kościół rzymskokatolicki (dekanat luboński):
  • parafia św. Jana Bosko^[29]
  • parafia św. Jana Pawła II^[30]
  • parafia św. Maksymiliana Marii Kolbego w Lasku^[31]
  • parafia św. Barbary^[32]

• Świadkowie Jehowy:
  • zbór Luboń (Sala Królestwa ul. Brzozowa 16)^[33]

Piłka nożna:

• Luboński FC – klasa okręgowa, grupa wielkopolska II
• Stella Luboń – klasa okręgowa, grupa wielkopolska II
• UKS Jedynka Luboń – Uczniowski Klub Sportowy, działający przy SP 1
• Pogrom Luboń – nie rozgrywa meczów od końca sezonu 2020/21

Tenis stołowy:

• Luboński Klub Tenisa Stołowego^[34]

Wydarzenia sportowe:

• w 2006 roku na stadionie miejskim w Luboniu odbył się mecz futbolu amerykańskiego pomiędzy zespołami 1. KFA Wielkopolska i The Crew Wrocław, w ramach Polskiej Ligi Futbolu Amerykańskiego. Był to premierowy sezon tych rozgrywek.

Miasta partnerskie:

• Rouen, Francja^[35]
• Bumbești-Jiu, Rumunia^[35]

• Wieści Lubońskie – niezależny miesięcznik mieszkańców Lubonia
• gmina Żabikowo
• Głaz narzutowy w Luboniu
• Znicz Pamięci Pokoju

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Luboń”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 662-665.
• S. Malepszak, B. Stanisławski, Wykopaliska archeologiczne w Luboniu, Luboń 1998.
• G. Wojciech, 50 lat miasta 1954-2004, Luboń 2004.

• Luboń, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Żabikowo (2) i (3), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 714 .
• Lubań (3), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 373 .
• Lasek, niem. Lassek I (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 293 .
• Statystyczne vademecum samorządowe 2017. Gmina miejska Luboń
• Audycja „Mój Poznań, moja Wielkopolska - Wielkopolanie na ławkach” w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa
• Audycja „Mój Poznań, moja Wielkopolska - Luboński Szlak Architektury Przemysłowej” w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa