Oborniki

Oborniki

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Widok na centrum Obornik (2004)
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	obornicki
Gmina	Oborniki
Aglomeracja	poznańska
Data założenia	XIII wiek
Prawa miejskie	przed 1292
Burmistrz	Tomasz Szrama
Powierzchnia	14,08 km²
Populacja (31.12.2021) • liczba ludności • gęstość	17 534 1245 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 61
Kod pocztowy	64-600
Tablice rejestracyjne	POB
Położenie na mapie gminy Oborniki Oborniki
Położenie na mapie Polski Oborniki
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Oborniki
Położenie na mapie powiatu obornickiego Oborniki
52°38′44″N 16°48′35″E/52,645556 16,809722[1]
TERC (TERYT)	3016014
SIMC	0971181
Hasło promocyjne: Oborniki – paleta możliwości
Urząd miejski ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 76 64-600 Oborniki
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Oborniki – miasto w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu obornickiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Oborniki. Usytuowane nad Wartą, u ujścia rzeki Wełny. Według danych na 31 grudnia 2021 zamieszkiwane przez 17 534 osoby^[2].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i ma metrykę średniowieczną. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Jedna z relacji z XVII wieku podaje, że w 1279 miejscowość nosiła nazwę „Bernassia”. Miasto pod obecną polską nazwą było notowane od średniowiecza. Miejscowość została odnotowana w łacińskojęzycznym dokumencie z 1299 pod staropolską nazwą „Obornik”, 1318-1341 (według zachowanej wzmianki z lat 1359 i 1360) „Oborniki”, 1343 po łacinie „de Obornic”, 1374 „de Oburnik”, 1379 „de Oburnig”, 1389 „de Obornig”. W 1389 odnotowana została po polsku i po łacinie „Oborzniki, de Oborznik”, 1394 „Obornyky”, 1400 „Oborzniky”, 1417 Oborniky, 1420 „de Obornick”, 1429 „Obrouicz”, 1448 „Obornyki”, 1451 „de Obemik, Obornyk, Obernyg”, 1452 „de Oborky”^[3].

Z pierwszej połowy XV wieku pochodzą również zapisy w języku niemieckim w 1405 odnotowana została jako „von Obirnig”, według rękopisu współczesnego „Obernygk, Obernyk”, a w 1437 „Abirnick” ^[3].

W czasach gdy miasto znajdowało się w granicach Niemiec nosiło nazwę Obernick.^[4]

Używa się także potocznej nazwy „Oborniki Wielkopolskie”. Nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy obory czyli gospodarczego budynku używanego jako pomieszczenie dla bydła domowego. Nazwa nawiazywała do hodowli zwierząt gospodarskich.

Okolice miejscowości były prawdopodobnie zasiedlone już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Człowiek pojawił się w okolicach dzisiejszych Obornik około 12 tysięcy lat temu.

Osadnictwo historyczne na tym obszarze związane jest z pobliskim grodem wczesnośredniowiecznym i późniejszą kasztelanią Radzim, która jednak do końca XIII wieku straciła na znaczeniu, między innymi na korzyść rozwijających się Obornik. W pobliżu historycy podejrzewają istnienie domniemanego grodziska wczesnośredniowiecznego w Obornikach, które nie zostało zbadane i nie jest potwierdzone znaleziskami archeologicznymi. Miało znajdować się, wg zgodnej opinii badaczy, w południowo-zachodniej części miasta, przy ujściu rzeki Wełny do Warty w miejscu zaznaczonym w czasie zaborów jako „Königsberg” na niemieckim planie sporządzonym po drugim rozbiorze Polski w 1793. Grodzisko to uważa się obecnie za całkowicie zniszczone. Odnotowano stanowisko archeologiczne w miejscu średniowiecznej osady na północ od kościoła. archeolodzy zlokalizowali także średniowieczną zabudowę na Rynku m.in. dobrze zachowany układ ulic miasta lokacyjnego^[3].

Początkowo miejscowość była założoną na prawie polskim własnością książęcą, którą później przeniesiono na prawo magdeburskie i w 1312 notowano już jako miasto siedzibę dystryktu obornickiego oraz starostwa niegrodowego. Oborniki były miastem królewskim - królewszczyzną należącą do królów polskich. Zarządzali nimi tenutariusze wywodzący się ze szlachty polskiej. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1489 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1303 była siedzibą własnej parafii, a w 1460 odnotowano ją jako siedzibę dekanatu Oborniki^[3].

Lokację miejską Oborniki uzyskały przed 1292 r.^[5]. Lokacji Obornik i powiązanej z nią fundacji klasztoru franciszkanów przez księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego badacze doszukują się w XIII wieku. Z końca tego stulecia, a dokładniej z 1299 kiedy pochodzi pierwsza źródłowa wzmianka o Obornikach, dokument wystawiony w mieście przez Władysława Łokietka. Źródłowe potwierdzenie praw miejskich Obornik znajduje się w dokumencie przechowywanym w toruńskim archiwum, pochodzącym z 1339 r. Na pieczęci dokumencie znajduje się pierwszy wizerunek miejskiego herbu. Herb przedstawiał polskiego orła piastowskiego bez korony.

W 1339 miejscowość zapisano po łacinie jako miasto (łac. „civitas”) odnotowując wójta oraz rajców miejskich z Obornik. Później w latach 1356, 1536, 1574 notowano je po łacinie już jako miasteczko (łac. „oppidulum”). W mieście zachowała się zabudowa średniowieczna na Rynku, a także dobrze zachowany układ ulic miasta lokacyjnego^[3].

Oborniki cieszyły się przychylnością między innymi króla Władysława Jagiełły, który wielokrotnie w nich przebywał i nadał miastu wiele przywilejów. W 1458 miasto Oborniki miało dostarczyć 15 pieszych na wyprawę do Malborka w czasie wojny trzynastoletniej prowadzonej przez Koronę Królestwa Polskiego z państwem zakonu krzyżackiego. W 1521 miasto Oorniki zobowiązano do dostarczania na wyprawy wojenne jednego wozu z 3 końmi i woźnicą oraz dwóch pieszych. W 1524 zobowiązano je do wysyłania wozu na wyprawy wojenne^[3].

W XIV–XVI wieku zbudowano murowany zamek starościński i trzy kościoły, z których jeden – farny, zachował się do dziś. W latach 1400–1466 w Krakowie uczyło się dziesięciu studentów z Obornik, między innymi Piotr Wedelicki (nadworny lekarz Zygmunta Starego). W czasie wojny trzynastoletniej Oborniki wystawiły w 1458 r. 15 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku^[6]. W XVI wieku miasto królewskie, lokowane w 1312 r., położone było w województwie poznańskim^[7].

Zamek obornicki wraz ze znaczną częścią miasta zostały doszczętnie zniszczone podczas tragicznego potopu szwedzkiego z lat 1655–1660. Nie ominęła Obornik wojna siedmioletnia 1756–1763 oraz wydarzenia konfederacji barskiej 1768–1770. W 1768 r. rozpoczęto budowę murowanego kościoła i klasztoru franciszkanów, na miejscu dawnych drewnianych.

W średniowieczu w mieście istniały dwory szlacheckie. W 1408 wspomniano dwór o nieokreślonej lokalizacji należący do młynarza z królewskiego młyna zbożowego stojącego na rzece Wełnie. W latach 1448-1517 odnotowano dom, dwór w Obornikach należący do tenutariuszy obornickich. W 1448 starosta generalny Wielkopolski Piotr Skóra z Gaju wystawił dokument w swoim domu (łac. „domus”) mieszkalnym w Obornikach. W 1456 ponownie wspomniano jego dwór w Obornikach. Dwór tenutariuszy obornickich wspomniano też w 1517, a w 1515 kolejny dwór nieznanego właściciela na ul. Tkackiej czyli Sukienniczej^[3].

W mieście stały młyny zbożowe zapewniające mąkę na chleb, mielące słód na piwo oraz folujące sukno. Były to notowany w latach 1356-1563 mniejszy młyn wójtowski, który stał na rzece Wełnie, na przedmieściach św. Krzyża, poniżej młynów „Rudnego” czyli Nowego, królewskiego młyna dolnego i królewskiego Wielkiego Młyna. Górny młyn królewski wspominany w latach 1370-1580 był większy i po łacinie nazywano go Wielkim Młynem „molendinum supremum, maior” lub Wielkim Młynem Obornickim (łac. „Magnum Molendinum Obornyczense”), a także Miejskim Młynem czy Wielkim Młynem Miejskim (łac. „Molendinum Civile, Molendinum Magnum Civile”). Był to młyn wodny i stał na rzece Wełnie, powyżej młyna wójtowskiego, na przedmieściach św. Krzyża za miastem Oborniki. Mielił on zboże na mąkę, a jedno koło wodne napędzało także miejski folusz^[3].

W 1370 wojewoda kaliski oraz starosta generalny Wielkopolski Przecław z Gułtów sprzedał Idziemu sołtysowi z Nowej Wsi koło Wronek oraz jego braciom Mikoszowi, Walentemu i Wojciechowi młyn królewski pod miastem Oborniki na rzece Wełnie, tj. młyn górny z trzema kołami wodnymi i czwartym foluszowym za 305 grzywien groszy i tyle samo grzywien monety obiegowej. Zastrzeżono dla skarbu królewskiego młyn dolny z dwoma kołami. Młynarz otrzymał wyłączność mielenia słodów (łac „brasea”) we wspomnianym młynie większym królewskim o 4 kołach, nawet w przypadku kiedy zostanie wybudowanych więcej młynów. Młynarze z innych młynów nie przestrzegający tego postanowienia miał zapłacić 3 grzywny kary staroście generalnemu Wielkopolskiemu i odda miarę zboża lub mąki młynarzowi. Ponadto młynarz otrzymał prawo wolnego połowu w rzece Wełnie pojedynczymi przyrządami oraz po lewej stronie idąc z miasta do młynów budynki (łac. „insulae”) z dwoma ogrodami (łac.”horti”). Młynarz mógł młyny zamienić lub sprzedać. Miał otrzymywać z młyna trzecią miarę i trzeci denar od sukienników za folowanie sukna. Przecław lub jego następcy na urzędzie starosty generalnego Wielkopolski mili także ponosić 2/3, a młynarz 1/3 nakładów na budowę grobli i budynków należących do młynów oraz na zakup kamieni młyńskich i części żelaznych niezbędnych do funkcjonowania tych młynów^[3].

W 1510 w Obornikach stały dwa młyny na rzece Warcie: młyn o jednym kole wodnym oraz młyn o 3 kołach. Był też folusz, którego mały młyn był opuszczony. W 1537 odnotowany został młyn królewski na rz. Warcie. W latach 1481 i 1510 odnotowano młyn wodny w Obornikach stojący na końcu ulicy Sukienniczej (Tkackiej). W latach 1508-1580 miał miejsce pobór od Nowego czyli Rudnego Młyna. W 1510 Nowy Młyn na rzece Wełnie został opuszczony z powodu powodzi^[3].

W latach 1403-1485 odnotowany został most na rzece Warcie, który stanowił przedłużenie obecnej ul. Poznańskiej i łączący miasto z przedmieściem św. Ducha oraz z drogami prowadzącymi do Szamotuł i Poznania biegnącymi przez Ocieszyn i Gołaszyn. Obok mostu równolegle przebiegała także przeprawa promowa. W 1487 odnotowano most na rzece Wełnie łączący Oborniki z przedmieściem św. Krzyża oraz z drogami m. in. do Obrzycka i Czarnkowa. Przy moście tym stał młyn zwany „Nowym” lub „Rudnym Młynem” ^[3].

Przy moście na rzece Warcie dawniej istniała także wieś zwana Starą Wsią, która została po raz pierwszy odnotowana w 1441. Jako samodzielna miejscowość istniała do XVI wieku zanim w wyniku procesów urbanizacyjnych nie stała się w XVI wieku przedmieściem miasta Oborniki^[8].

W historycznych księgach podatkowych zachowały się także zapisy dotyczące miasta, pochodzące z XVI wieku. W latach 1462-1464 miasto zapłaciło podatek miejski zwany cyzą w 7 ratach w liczbie 11 wiardunków, 8 grzywien bez 2 groszy, 4 grzywien bez 1 wiardunku, 4 grzywny bez jednego wiardunku, 9 wiardunków i 2 grosze, 4 grzywny oraz 3 grzywny. W 1470 miasto nie zapłaciło wiardunków czyli podatków królewskich. W 1486 z powodu pożaru król Kazimierz IV Jagiellończyk zwolnił miasto na 10 lat od płacenia czynszów, z wyjątkiem czynszów z ról miejskich oraz cyzy. W 1501 król polski Jan I Olbracht zwolnił mieszczan z Obornik na 5 lat od podatków z powodu pożaru. W 1503 król polski Aleksander Jagiellończyk zwolnił mieszczan obornickich z powodu zubożenia spowodowanego pożarem od wszelkich podatków na 10 lat, czyli do czasu aż podkomorzy dobrzyński i tenutariusz obornicki Wojciech Skóra z Gaju otrzyma od mieszczan należne mu czynsze. W 1503 król Aleksander zwalnia Żyda Bieniasza z Obornik od podatków. W 1507 odnotowano pobór podatków od Żydów. W 1507 miasto Oborniki zostało zwolnione od płacenia szosu. W 1508 miał miejsce pobór od młynów w parafii Oborniki: od Miejskiego Młyna o 2 kołach, dwóch foluszy, Nowego czyli Rudnego Młyna o jednym kole wodnym, młyna wójtowskiego o dwóch kołach i Młyna Wełna czyli stojącego na rzece Wełnie o jednym kole. W 1510 miał miejsce pobór od Wielkiego Młyna Miejskiego, dwóch foluszy, Nowego Rudnego Młyna, młyna wójtowskiego i Młyna Wełna. W 1519 odnotowano podatek pobierany od Źydów. W 1563 miasto zapłaciło szos od młyna dorocznego o dwóch kołach, Nowego Młyna o dwóch kołach oraz od młyna wójtowskiego dorocznego o dwóch kołach. W latach 1564-1565 i 1569 odnotowano świadczenia miasta Oborniki dla zamku poznańskiego tj. starostwa: cło zamkowe w łącznej kwocie 4 złote i 12 gr. W 1580 miasto Oborniki zapłaciło pobór od dwóch łanów osiadłych, dwóch łanów opuszczonych i 1/4 łana roli karczmarskiej w Dąbrówce Miejskiej (obecnie to Dąbrówka Leśna). W 1580 pobór z Obornik wyniósł 24 grzywny podwójnego szosu, od 11 kotłów gorzałki po 24 grosze, od 7 rybaków po 15 groszy, od 15 komorników po 6 groszy, po 15 groszy od każdego z 11 szewców, 3 kuśnierzy, 3 rzeźników, 8 piekarzy, 4 sukienników, 7 krawców, jednego ślusarza, dwóch bednarzy, 3 kołodziejów, 2 cieśli (łac. „levigatores”), 7 garncarzy, 2 tkaczy, jednego kowala i od dwóch olejarzy, a także od Rudnego Młyna o 2 kołach po 24 grosze i od młyna walnego 2 kołach po 24 grosze, co w sumie dawało 84 złote polskie i 27 groszy. Dawniej w mieście na dużą skalę warzono także piwo. W 1580 pobrano opłatę zwaną czopowe od 217 warzeń rocznie (po 18 beczek wartości 30 groszy każda co dawało to kwotę 434 złotych. Od 17,5 warzeń (po 18 beczek wartości 24 gr każda), co dawało 28 złotych. Pobrano także podatek od 2864 kwart gorzałki po 3 denary, a także od 30 beczek śledzi po 6 groszy, od 8 beczek dorszy po dwa grosze. Razem podatki z Obornik w 1580 wyniosły 569 złotych 10 groszy oraz 6 denarów^[3].

W mieście w średniowieczu znajdowała się komora celna. W 1485 po pożarze odnotowano zwolnienie mieszczan obornickich od ceł. 23 maja W 1513 król polski Zygmunt I Stary zakazał celnikom w Kostrzyniu, Wągrowcu, Obornikach, Rogoźnie i Kłecku obciążać wbrew prawu nadzwyczajnymi cłami i mytami rzeźników z Poznania, gdy ci pędzą bydło przez Oborniki. Na 8 czerwca 1539 datowany był także list z miasta Szczecina do księcia pomorskiego Barnima IX z prośbą o interwencję u króla polskiego Zygmunta Starego oraz margrabiów brandenburskich w sprawie nadużyć w poborze cła w komorach celnych w Obornikach, Międzychodzie, Wronkach, Sierakowie i w Skwierzynie, popełnianych przez szlachtę oraz Żydów, którym prawdopodobnie cła były wydzierżawiane wobec kupców, przewożących towary rzeką Wartą^[3].

W drugiej połowie XV wieku miasto strawił pożar, po którym zachowała się treść piętnastowiecznego przywileju miejskiego spisanego po łacinie 15 marca 1485. Król Polski Kazimierz IV Jagiellończyk na prośby burmistrza, rajców i wszystkich mieszkańców miasta królewskiego Oborniki, którzy wskutek pożaru miasta utracili przywilej miejski dotyczący prawa miejskiego, targów i jarmarków, a przedłożyli jego kopię, w której król polski potwierdził miastu Oborniki prawo magdeburskie, które stosował Poznań. Kazimierz IV Jagiellończyk zwalnił mieszkańców Obornik od powinności prawa polskiego, uwalniając spod jurysdykcji urzędników królewskich w sprawach dużych i małych takich jak kradzież, podpalenie, mężobójstwo, okaleczenie i inne występki tego rodzaju, poddając ich sądownictwu wójta obornickiego oraz ławy przysięgłych. Apelacje można było składać do sądu wyższego w mieście Poznań^[3].

Zgodnie z dawnym przywilejem miasto mogło posiadać 6 jatek rzeźniczych, wszystkie jatki piekarskie, sukiennicze oraz kramy kupieckie, z których 1/6 dochodów należało do wójta, a 5/6 do miasta. W mieście istniała płatna łaźnia z której połowa dochodu należała do wójta, a druga połowa do miasta. Miasto pobierało także 5/6 czynszów z ogrodów (łac. „horti”), lasów i ról miejskich do niego należących, a 1/6 należała do wójta. Odnotowano także, że obok miasta wolno było łowić ryby małymi sieciami w rzece Warcie bez szkody dla stawów rybnych oraz polować na kaczki i inne ptaki oraz wycinać na potrzeby miasta drzewa w zaroślach (łac. „dumeta”) królewskich. Ponadto miasto miało posiadać według dawnego przywileju łąkę zwaną „Łosiny” (łac. „Lossynii”) oraz pastwiska^[3].

Dokument odnotował średniowieczny most na rzece Warcie, a także przewóz promem. W przypadku zniszczenia go miał on być odbudowany z opłat pobieranych przez rok za korzystanie z promu przepływającego rzekę. Targi miały się odbywać się co wtorek, a takżeodnotowano terminy trzech jarmarków miejskich w dniu 1 maja dnia św. Filipa i Jakuba, w dniu 21 września dnia św. Mateusza Ap. i Ewangisty oraz w niedzielę po Środzie Popielcowej. Król Polski zwolnił także mieszczan od opłat celnych i od przewoźnego [tj. od opłat za przewóz towarów promem przez rzekę Wartę na skargi mieszczan, że obecni tenutariusze dóbr obornickich Andrzej i Aleksander z Gaju pobierali opłatę zwaną targowe przy kupnie miodu w beczkach oraz zmuszali ich do kupowania u nich niedobrego słodu na piwo pobierając nowy czynsz, tj. pół grosza tygodniowo od jatki. Król swoim rozporządzeniem zniósł te zwyczaje^[3].

W 1793 r. Oborniki weszły w skład Królestwa Prus. Zaborca ustanowił Oborniki stolicą powiatu obejmującego swym zasięgiem aż 224 miejscowości, w tym Rogoźno, Szamotuły, Wronki i Murowaną Goślinę. Mieszkańcy Obornik walczyli w powstaniach listopadowym i styczniowym, podczas Wiosny Ludów 1848, a także wspierali materialnie zbrojne wystąpienia powstańców. Do nastawionej patriotycznie szlachty ziemi obornickiej przybywali znakomici goście, tacy jak Adam Mickiewicz (Łukowo, Objezierze), Franciszek Bronisław Mickiewicz (Łukowo, Rożnowo), Józef Ignacy Kraszewski czy Julian Ursyn Niemcewicz (Objezierze). W XIX wieku miasto powoli rozwijało się gospodarczo. W 1879 r. Oborniki zyskały połączenie kolejowe z Poznaniem i Piłą, w 1897 r. założono w mieście Spółdzielczy Bank Ludowy. W 1814 r. wybuchł duży pożar miasta. Na przełomie XIX i XX wieku wzniesiony został neogotycki kościół (przy ul. Lipowej), który został oddany do użytku dla zboru ewangelickiego (obecnie parafia pw. św. Józefa). 26 grudnia 1918 oborniczanie entuzjastycznie powitali jadącego do Poznania Ignacego Jana Paderewskiego, a następnie wzięli udział w Powstaniu Wielkopolskim, które zakończyło się sukcesem. 4 stycznia 1919 miasto stało się polskie w wyniku działań bojowych.

W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została zajęta przez III Rzeszę. Nazistowskie władze Niemiec utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR ^[9].

8 września 1939 Oborniki zostały zajęte przez Wehrmacht. W 1939 powiat obornicki został objęty zarówno „dzikimi wysiedleniami” czyli akcją wysiedleńczą przeprowadzaną z inicjatywy miejscowych Niemców poza oficjalnymi i zorganizowanymi przez władze III Rzeszy akcjami deportacyjnymi, które organizowali członkowie niemieckich organizacji politycznych takich jak Jungdeutsche Partei i Deutscher Volksverband oraz paramilitarnej organizacji Volksdeutscher Selbstschutz jak i oficjalne wysiedlenia organizowane przez niemiecką policję. Przeprowadzane one były w grudniu 1939 i w pierwszej kolejności objęły powstańców wielkopolskich oraz ich rodziny. Wysiedlenie 142 powstańców nakazała landratowi obornickiemu niemiecka Sicherheitspolizei (pol. „Policja Bezpieczeństwa”). O wysiedleniach Polaków z innych kategorii decydowali miejscowi Niemcy, którzy sporządzali listy proskrypcyjne zatwierdzane przez władze powiatowe. W pierwszych latach II wojny światowej w mieście funkcjonował improwizowany obóz przesiedleńczy, do którego zwożono Polaków z całego powiatu obornickiego^[10].

W pierwszych dniach grudnia 1939 wysiedlano mieszkańców Czerwonak, Łopuchowa, Murowanej Gośliny, Obornik, Ocieszyna, Pobiedzisk i Rogoźna. Odbywały się one w nocy lub wcześnie nad ranem. Mieszkańców budzono waleniem do drzwi mieszkań kolbami karabinów. Musieli oni opuścić domy w 15 minut po czym ładowano ich na wozy konne i przewożono do obozu przesiedleńczego w Kowanówku. Po kilku dniach transportowani byli do Obornik gdzie na dworcu wsadzano ich w wagony towarowe i wywożono do Sokołowa Podlaskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Wysiedlani mieszkańcy byli rewidowani, zabierano ich biżuterię i pieniądze, a ich mieszkania, domy, sklepy i firmy przejmowali miejscowi Niemcy. Z Rogoźna i okolicy w 1939 wysiedlono około 900 osób, a z całego powiatu obornickiego ponad 2 tysiące osób^[10].

Miasto oraz cały powiat obornicki objęty został również wysiedleniami ludności polskiej przeprowadzonymi w 1940 podczas drugiego planu wysiedleńczego. Objęły one bogatych rolników posiadających duże gospodarstwa, właścicieli młynów oraz rodziny osób, które przed wojną wchodziły w skład zarządów gmin. W gminie Rogoźno z miejscowości Garbatka, Gościejewo, Grudna, Parkowo, Słomowo oraz Szczytno wysiedlenia przeprowadzała niemiecka żandarmeria Ordnungspolizei. Weszła ona do wsi o godzinie 3 nad ranem wysiedlając z tych wsi 42 rodziny – 240 osób. Wszystkich transportowano wozami konnymi do punktu zbornego w Obornikach, a następnie pociągiem do obozu przesiedleńczego w Łodzi oraz obozie w Konstantynowie Łódzkim. Po rewizji część młodych ludzi deportowano na przymusowe roboty do III Rzeszy, a pozostałych przewieziono w wagonach towarowych do dystryktów lubelskiego i krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie. W drodze zmarło sześcioro dzieci rodzin rolników wysiedlonych z Parkowa oraz czternastoletnia córka jednej z rodzin wysiedlonych ze Szczytna^[11].

Niepełne dane dotyczą także wysiedleń polskich rolników w związku z budową poligonów wojskowych w rejonie Konina oraz poligonu dla wojsk pancernych w Biedrusku koło Obornik. W 1941 Wehrmacht domagał się wysiedlenia 80 tysięcy osób z okolic Konina, 40 tys. z okolic Sieradza oraz 20 tys. z okolic Obornik^[12].

Podczas wojny działała w Obornikach podziemna organizacja harcerska Szare Szeregi, której komendant harcmistrz Jan Miękus został zgładzony w obozie koncentracyjnym Gross Rosen. Niemiecką okupację Obornik zakończyło zdobycie miasta 24 stycznia 1945 przez wojska Armii Czerwonej.

26 stycznia 1945 powołano na burmistrza Mieczysława Łukanowskiego. W 1975 r. Oborniki znalazły się w województwie poznańskim i przestały być stolicą zlikwidowanego powiatu. W latach 1975–1998 administracyjnie należały do województwa poznańskiego. W efekcie przemian, w 1990 r. pierwszym burmistrzem okresu III Rzeczypospolitej Polskiej wybrano Juliana Kubiaka. 1 stycznia 1999 Oborniki stały się ponownie siedzibą powiatu.

Burmistrz Obornik w swoich insygniach miejskich ma wkomponowane herby Abdank i Wedel oraz historyczny herb miasta z XIV wieku.

Obornicki rynek został wytyczony w XIII wieku, a jego zabudowa pochodzi z XIX–XX wieku.

Zabytki chronione prawnie w mieście:

• układ urbanistyczny, nr rej.: 545/49/A z 23.02.1956;
• kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP – gotycka świątynia z przełomu XV/XVI wieku, przebudowany w 1814, jest tutejszą farą (ul. Kościelna 2);
• kościół parafialny Świętego Krzyża, o budowie szachulcowej z 1766 (ul. Obrzycka);
• kościół parafialny św. Józefa z 1901, początkowo ewangelicki, w 1945 przekazany katolikom (ul. Lipowa 10);
• skrzydło dawnego klasztoru franciszkanów z 1768, po pożarze w 1993 roku w ruinie;
• cmentarzysko ciałopalne ludności kultury łużyckiej IV–V EB – Ha C (1000/950 – 500 r. p.n.e.).

Ze względu na swoje położenie przy drodze krajowej nr 11 miasto jest ośrodkiem skupiającym duże firmy. Przedsiębiorstwa w Obornikach zajmują się produkcją stolarki okiennej, mebli tapicerowanych, destylacją alkoholi oraz produkcją płyt warstwowych. Do 2004 roku w mieście funkcjonowała również firma Wielkopolskie Fabryki Mebli S.A.^[14][15]

• Przedszkole nr 1 „Bajeczka”
• Przedszkole nr 2 „Słoneczny Świat”
• (Zespół Przedszkoli)
• Przedszkole nr 4 „Bajka”
• Przedszkole nr 5 „Kolorowe Nutki” (Zespół Przedszkoli)
• Przedszkole nr 6 „Książę Szafranek” (zarządzane przez osobę prywatną)
• Przedszkole Publiczne (zarządzane przez osobę prywatną) „Zaczarowane Przedszkole”
• Prywatne Przedszkole „Akademia Wiedzy i Zabawy”
• Szkoła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Adama Mickiewicza
• Szkoła Podstawowa nr 4 im. UNICEF
• Niepubliczna Polsko-Angielska Szkoła Podstawowa im. Johna Deweya
• Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego
• Zespół Szkół im. gen. Tadeusza Kutrzeby

Instytucje kulturalne:

• Obornicki Ośrodek Kultury
• Miejska Biblioteka Publiczna

Dni Obornik są obchodzone w drugiej dekadzie czerwca^[16].

Od 1922 roku działa w mieście klub piłki nożnej Sparta Oborniki. Największym sukcesem drużyny był udział w rozgrywkach III ligi w latach 2008–2010.

W mieście działalność duszpasterską prowadzą:

• Kościół Boży w Chrystusie:
  • Zbór „Kangeri Izrael”^[17]
• Kościół greckokatolicki:
  • placówka duszpasterska w Obornikach^[18]
• Kościół rzymskokatolicki – dekanat obornicki^[19]
  • parafia Miłosierdzia Bożego^[19]
  • parafia św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny^[19]
  • parafia Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej^[19]
• Kościół Zielonoświątkowy w RP:
  • Zbór w Obornikach Wielkopolskich^[20]

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 11 (Bytom – Lubliniec – Ostrów Wlkp. – Poznań – Rogoźno – Piła – Kołobrzeg), a także droga wojewódzka nr 178 oraz nr 187.

Przez miasto prowadzi również linia kolejowa Poznań – Piła ze stacjami kolejowymi Oborniki Wielkopolskie oraz Oborniki Wielkopolskie Miasto. Około 4 km na północny zachód od miasta znajduje się lądowisko Oborniki-Słonawy. W mieście funkcjonuje komunikacja miejska.

Miejscowości partnerskie:^[21]

• Herk-de-Stad, Belgia
• Kobuleti, Gruzja
• Lüchow (Wendland), Niemcy
• Nowojaworowsk, Ukraina
• Żejtun, malta

• Gmina Oborniki-Południe
• Gmina Oborniki-Północ
• Cmentarz żydowski w Obornikach
• Łazienki Obornickie
• Rudki

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Oborniki”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 346-374.
• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. IV (R – S), zeszyt 2, hasło „Stara Wieś”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2003, s. 637-638.
• Maria Wardzyńska: Wysiedlenia ludności polskiej z okupowanych ziem polskich włączonych do III Rzeszy w latach 1939-1945. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2017, s. 18-35, 154, 198, 201, 272, 321. ISBN 978-83-8098-174-4.

• Oborniki, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Stara Wieś, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Oborniki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 336 .
• Oborniki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 397 .
• Strona oficjalna

Zobacz multimedia związane z tematem: Oborniki

• Cmentarzysko ciałopalne ludności kultury łużyckiej (1000/950–500 r. p.n.e.) w Obornikach. muzarp.poznan.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-07)].