Przybroda

Przybroda
wieś
Ilustracja
Pałac w Przybrodzie
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

poznański

Gmina

Rokietnica

Liczba ludności (2021)

414[2]

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

62-090[3]

Tablice rejestracyjne

PZ

SIMC

0594086

Położenie na mapie gminy Rokietnica
Mapa konturowa gminy Rokietnica, po lewej znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa konturowa powiatu poznańskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Ziemia52°31′14″N 16°39′36″E/52,520556 16,660000[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Przybroda (pol. hist. Przebroda[4]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Rokietnica[5].

Historia

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską i trochę inaczej się nazywała. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1401 jako "Przebroda", 1440 "Przebrodno", 1446 "Przebrody"[4][6].

Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do lokalnego wielkopolskiego rodu Stopirków, Mrowińskich, którzy od nazwy wsi Mrowino przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Modrzewskich. W 1446 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Cerekwica[4].

Pierwszy zapis związany ze wsią pochodzi z historycznych zapisów sądowych. W 1401 Janusz Stopirka z Pawłowic koło Poznania był w sporze z Mikołajem Pniewskim o to, że Mikołaj nie uwolnił mu od roszczeń osób trzecich dwóch łanów oraz łąki we wsi Pzebroda. W latach 1432-1446 w archiwach notowany był Dobiesław z Mrowina i Przybrody, brat Szczepana. W 1432 toczył on spór sądowy z kasztelanem kamieńskim Dobrogostem Koleńskim. W 1440 woźny sądu ziemskiego zapowiedział dziedziny Mrowino i Przybroda należące do tegoż Dobiesława. W 1446 Dobiesław dał swojemu bratu Szczepanowi wieś Lubikowo w zamian otrzymując wsie Mrowino, Przybroda oraz Popowo. W 1446 wspomniany został Szczepan dziedzic przybrodzki, brat Dobiesława. W 1457 był dziedzicem w Lubikowie i wwiązany został w części dóbr Mrowino, Popowo i Przybroda braci Andrzeja i Pawła synów zmarłego Dobiesława z Mrowina[4].

W latach 1457-1513 wymieniany był właściciel we wsi Andrzej Mrowiński syn Dobiesława, brat Pawła. W 1470 dał on w dziale bratu Pawłowi dziedzicowi w Mrowinie połowy wsi Mrowino oraz Przybroda 1478 tenże zapisał żonie Katarzynie po 300 grzywien posagu oraz wiana na Mrowinie i opuszczonej wówczas wsi Przybroda. W 1495 Andrzej Mrowiński toczył proces z Mikołajem z Kretkowa wojewodą brzeskim, o to, że Mikołaj nie osądził swego kmiecia Ambrożego zwanego "Cesarzuchem z Pamiątkowa", który spalił las zwany Przebroda w Mrowinie o wartości 10 grzywien bez 6 groszy. W 1513 woźny sądowy zapowiedział dziedziny Mrowino i Przybroda należące do tegoż Andrzeja Mrowińskiego, a syn Jakub Mrowiński zapłacił opłatę zwaną "przysądne". W 1520 Andrzej toczył spór z Mikołajem Sędzińskim z Sędzina o 3 młode jastrzębie wartości 30 grzywien zabrane w gaju zwanym Przybroda[4].

W drugiej połowie XV wieku, od 1478 wieś notowana była jako opustoszała. Z lat 1495 i 1520 pochodzą informacje o lesie albo gaju zwanym Przybroda. W XVI wieku miejscowość weszła w skład prebendy „Rokitnica” w kapitule katedry poznańskiej i jej dalsze losy nie są znane. Historycy nie mają jednak wątpliwości, że wymienione przekazy dotyczą wsi, która istniała na terenie dzisiejszej Przybrody. Wskazuje na to m.in. fakt, że Przybroda wraz z sąsiednią wsią Mrowino stanowiło jeden kompleks dóbr będący przedmiotem kilkakrotnych transakcji. Obecne położenie Przybrody poświadcza także późniejsza mapa Perthéesa gdzie wieś jest na niej zaznaczona[4][6].

W latach 1457-1470 jako dziedzic w Mrowinie i Przybrodzie odnotowany został Paweł syn Dobiesława, oraz brat Andrzeja. W 1470 zapisał on po 200 grzywien posagu oraz wiana żonie Jadwidze na połowach wsi Mrowino i Przybroda. W XVI wieku wieś stała się częściowo własnością kapituły poznańskiej. W 1529 Klemens Modrzewski zapisał na wsi wikariuszom katedry poznańskiej czynsz w wysokości jednej kopy z zastrzeżeniem prawa wykupu za 15 grzywien[4][7][8].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W XIX wieku Przybroda przeszła w ręce rządu pruskiego[9]. Pod koniec XIX wieku wieś liczyła 8 domostw i 51 mieszkańców, z czego 4 było wyznania protestanckiego[7].

Od 1918 majątek w Przybrodzie (553 ha) przeszedł na własność Skarbu Państwa i był dzierżawiony[8][9]. Ostatnim przedwojennym dzierżawcą był A. Fenrych[8]. W 1945 majątek przejął Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, a w 1952 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, który utworzył Rolniczo-Sadownicze Gospodarstwo Doświadczalne. Sady gospodarstwa obejmowały w 1996 powierzchnię 380 ha[10], zaś w 2019 powierzchnia całości liczyła 490 ha (wraz z częścią poświęconą produkcji zwierzęcej)[11].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego[12].

W XXI wieku populacja Przybrody jest stabilna: w 2011 było to 404 mieszkańców[13], zaś w 2021 – 414 osób[2].

We wsi znajdował się przystanek kolejowy Przybroda na linii kolejowej Poznań-Międzychód[12].

W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa umieszczono zespół pałacowy (pałac i park) z przełomu XIX i XX wieku[14]. Na początku XX wieku pałac został przebudowany. Sam park dworski, o krajobrazowym charakterze pochodzi z końca XVIII wieku[8]. Ma powierzchnię 2,49 ha[8]. W parku dworskim znajdują się również niezabytkowe dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze z lat 1950-1955[8]. Znajdują się w nim m.in. dęby szypułkowe osiągające obwód pnia ponad 3 m (na wysokości pierśnicy)[8].

Przypisy

  1. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 111405.
  2. ↑ a b NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-09-30].
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1061 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ a b c d e f g Gąsiorowski 1992 ↓, s. 828.
  5. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1783, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-10-21]. 
  6. ↑ a b Przebroda, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
  7. ↑ a b Przybroda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 200.
  8. ↑ a b c d e f g Hipolit Rataj, Park pałacowy. Karta biała zabytku, zabytek.pl, 1978 [dostęp 2023-09-30] (pol.).
  9. ↑ a b Marcin Libicki, Piotr Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2003, s. 296-297, ISBN 83-7301-243-5.
  10. ↑ Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 464. ISBN 83-7079-589-7.
  11. ↑ Mapa powiatu poznańskiego na 100-lecie Uniwersytetu w Poznaniu, [w:] Michał Boksa, 20 lat powiatu poznańskiego, „Kronika powiatu poznańskiego”, Poznań: Starostwo Powiatowe w Poznaniu, październik 2019, s. 45, ISSN 2082-3509 (pol.).
  12. ↑ a b Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997, s. 1-2. ISBN 83-7135-150-X.
  13. ↑ Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-07-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 czerwca 2015)].
  14. ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 190. [dostęp 2016-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Gmina Rokietnica
Wsie
Części wsi

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya