Rower

Rower – jedno- lub wielośladowy pojazd kołowy napędzany siłą mięśni poruszających się nim osób za pomocą przekładni mechanicznej, najczęściej wprawianej w ruch nogami za pośrednictwem pedałów, a w części konstrukcji także za pomocą korb ręcznych^[1][2].

Nazywany bywał słowami „koło”, „kołowiec”, „kołownik”^[3], „welocyped” oraz „bicykl”. Według słownika Michała Arcta od bicykla odróżnia go posiadanie kół równej wielkości^[4][5]. W większości nowożytnych języków europejskich jego nazwa przypomina „welocyped”^[6]. Obecna polska nazwa pochodzi od modelu brytyjskiej firmy Starley & Sutton Company z Coventry^[7], oferowanego od roku 1885 pod handlową nazwą Rover Safety Bicycle^[8], który dzięki zastosowaniu łańcucha umożliwił zmniejszenie rozmiaru przedniego koła i bezpieczniejszą jazdę. Produkt zyskał popularność do tego stopnia, że firma około roku 1899 zmieniła nazwę na The Rover Company Limited^[9]. W języku angielskim „rover”^[10] to określenie osoby wędrującej bez celu, włóczęgi, łazika, powsinogi, obieżyświata, obecnie stosowane powszechnie w odniesieniu do pojazdów konstruowanych z myślą o eksploracji innych planet^[11].

Współcześnie produkowane są także rowery elektryczne, w których pomocniczy silnik elektryczny wspomaga jazdę^[12].

Typowy współczesny rower klasyczny jest jednośladem dwukołowym. Podstawową częścią konstrukcji jest rama, do której mocowane są m.in. widelec, układ kierowniczy, siodło, koła, układ napędowy i hamulce^[13]. Ramy rowerowe wykonuje się m.in. ze stali i jej stopów, stopów aluminium, tytanu oraz kompozytów, w tym kompozytów wzmacnianych włóknami węglowymi^[13].

Układ jezdny roweru tworzą koła z ogumieniem; upowszechnienie opon pneumatycznych było jednym z ważnych etapów rozwoju roweru współczesnego^[13]. Napęd jest zwykle przekazywany przez przekładnię łańcuchową z mechanizmu korbowego na tylne koło; w rowerach wielobiegowych stosuje się m.in. przerzutki zewnętrzne, przenoszące łańcuch między kołami łańcuchowymi, albo piasty wielobiegowe, których mechanizm przekładniowy znajduje się wewnątrz piasty^[13][14]. Spotykane są także konstrukcje, w których zamiast łańcucha stosuje się napęd wałkiem i przekładnie stożkowe^[15]. Hamulce rowerowe mogą działać na obręcz koła albo na piastę; do hamulców piastowych należą m.in. hamulce typu torpedo, uruchamiane przez obrót pedałów do tyłu, natomiast do hamulców obręczowych należą m.in. hamulce szczękowe i hamulce typu V-brake^[16][17][18]. W rowerach, zwłaszcza terenowych, stosuje się również hamulce tarczowe oraz amortyzację przedniego koła, a w rowerach z pełnym zawieszeniem także amortyzację tylnego koła^[19][20].

Normy techniczne dotyczące rowerów obejmują m.in. terminologię, wymagania bezpieczeństwa, właściwości użytkowe oraz metody badań konstrukcji i podzespołów. Norma ISO 4210-1:2023 określa terminy i definicje związane z wymaganiami bezpieczeństwa i właściwości użytkowych przy projektowaniu, montażu i badaniu rowerów oraz ich podzespołów o maksymalnej wysokości siodła 635 mm lub większej; nie obejmuje jednak m.in. rowerów dostawczych, rowerów poziomych, tandemów, BMX-ów oraz konstrukcji przeznaczonych do zawodów, kaskaderki lub akrobacji^[21]. Dla rowerów dla małych dzieci z maksymalną wysokością siodła większą niż 435 mm i mniejszą niż 635 mm właściwą normą jest ISO 8098:2023, która określa wymagania bezpieczeństwa, wymagania użytkowe i metody badań dla kompletnych rowerów oraz ich podzespołów^[22].

Historycznie rower był ujmowany nie tylko jako sprzęt rekreacyjny, lecz także jako pojazd uczestniczący w ruchu drogowym. W sporze o dopuszczenie rowerów do dróg w nowojorskim Central Parku działacze League of American Wheelmen argumentowali w 1887 roku, że rower powinien podlegać takim samym prawom i ograniczeniom jak inne pojazdy, a tzw. Liberty Bill uznawał rowery i trycykle za pojazdy oraz przyznawał im prawa na drogach podobne do praw powozów^[23]. We współczesnych regulacjach międzynarodowych rower jest również ujmowany jako pojazd: zgodnie z Konwencją wiedeńską o ruchu drogowym jest pojazdem mającym co najmniej dwa koła i napędzanym siłą mięśni osoby jadącej, w szczególności za pomocą pedałów lub korb ręcznych^[2].

Rozwój transportu drogowego, wzrost prędkości i natężenia ruchu samochodowego oraz ryzyko kolizji z udziałem rowerzystów sprawiły, że w planowaniu ruchu coraz większe znaczenie uzyskała infrastruktura rowerowa. Badania nad bezpieczeństwem ruchu drogowego wskazują, że na drogach o dużym natężeniu i wysokiej prędkości ruchu samochodowego szczególne znaczenie ma fizyczne oddzielenie rowerzystów od pojazdów silnikowych oraz projektowanie skrzyżowań ograniczające konflikty między tymi grupami uczestników ruchu^[24]. Nie oznacza to jednak jednolitego modelu jazdy dla wszystkich użytkowników. Typologie zachowań rowerzystów wyróżniają m.in. niewielką grupę osób gotowych jeździć niezależnie od warunków drogowych oraz grupę rowerzystów pewnych siebie, którzy są w stanie poruszać się po drogach razem z ruchem samochodowym, ale zwykle preferują własną infrastrukturę rowerową^[25]. Podobną perspektywę reprezentuje nurt określany jako vehicular cycling, w którym rowerzysta jest traktowany jako kierujący pojazdem, mający poruszać się w ruchu drogowym według zasad zbliżonych do kierujących pojazdami silnikowymi^[26].

Obowiązek korzystania z infrastruktury rowerowej zależy od prawa krajowego i oznakowania. W Polsce kierujący rowerem ma obowiązek korzystania z drogi dla rowerów, drogi dla pieszych i rowerów lub pasa ruchu dla rowerów, jeżeli są one wyznaczone dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić^[27]. W Niemczech obowiązek jazdy po drodze dla rowerów dotyczy zasadniczo dróg oznaczonych odpowiednimi znakami nakazu, natomiast przy braku takiego oznakowania rowerzysta może korzystać z jezdni^[28]. W Niderlandach rowerzyści muszą korzystać z obowiązkowej drogi dla rowerów lub drogi dla rowerów i motorowerów, ale mogą korzystać z drogi rowerowej oznaczonej jako nieobowiązkowa^[29]. W Wielkiej Brytanii kodeks drogowy zaleca używanie pasów i tras rowerowych wtedy, gdy czyni to podróż bezpieczniejszą i łatwiejszą, ale jednocześnie stwierdza, że rowerzyści mogą oceniać sytuację i nie mają ogólnego obowiązku korzystania z takich udogodnień^[30].

• 1765/1790 – dziennikarz Louis Baudry de Saunier(inne języki) twierdził w 1891, że hrabia francuski Mède de Sivrac zbudował prototyp roweru w 1765^[31] lub 1790^[32], ale nie można było nim sterować^[31].
• 1813–1817 – Karl Freiherr Drais von Sauerbronn zbudował pierwowzór roweru (patent – 1818), tzw. maszynę biegową (drezyna). Pojazd wprawiano w ruch przez odpychanie się nogami od ziemi. Prędkość ok. 13–15 km/h. Obecnie zasada przeżywa renesans w wykonaniu dla dzieci.
• ok. 1839 – Kirkpatrick Macmillan zbudował trójkołowiec, a później także jednoślad napędzany systemem wahliwych pedałów i popychaczy, połączonych z wykorbioną osią tylnego koła. Był to pierwszy znany pojazd z napędzanym tylnym kołem.
• 1845 – Gottlieb Mylius i Philipp M. Fischer (1853-55) opracowali napęd przedniego koła.
• 1861 – Pierre Michaux zbudował popularny welocyped z napędem na przednie koło.
• 1867 – Michał Mrozowicki sprowadził ze Światowej Wystawy Powszechnej w Paryżu do Lwowa drewniany welocyped typu Michaux, który podarował konspiracyjnej organizacji rozwijającej sporty obronne „Sokół”, która wykonała w krótkim czasie jego dwie kopie. Zapoczątkowano wówczas sport rowerowy na ziemiach polskich^[33].
• 1868 – Guilmet i Meyer opracowali napęd przekładnią łańcuchową (łańcuch drabinkowy Galle’a). Prace nad mechanizmem prowadzili także Harry J. Lawson(inne języki) (kolejne wersje – 1873, 1874, 1879) i Thomas Shergold (1877).
• 1869 – James Starley i William Hunter opatentowali koło z drutowymi szprychami pracującymi na rozciąganie. To umożliwiło wykonywanie kół o bardzo dużej średnicy i powstanie tzw. bicykli.
• 1869 – Johann F. Trefz opatentował napęd korbowy tylnego koła (korby nożne napędzały popychacze połączone z wykorbioną tylną osią).
• 1874 – James Starley opracował zaplatanie szprych styczne do piasty. Zwiększanie średnicy koła (niekiedy do prawie 2 m) sprawiło, że upadek z bicykla był niebezpieczny.
• 1884–1885 – John Kemp Starley opracował pierwowzór roweru współczesnego. Wyposażony w koła równej wielkości, kierownicę połączoną bezpośrednio z widelcem i tylne koło napędzane przekładnią łańcuchową. Pojazd nazywał się Rover (wędrowiec), stąd pochodzenie polskiej nazwy.
• 1888 – John Boyd Dunlop opatentował oponę pneumatyczną do roweru, co sprawiło, że jazda na rowerze stała się znacznie wygodniejsza. Od tego czasu kształt roweru zmieniał się jedynie nieznacznie.
• 1893 – pierwsze systemy zmiany przełożeń.
• 1903 – niemiecki mechanik Ernst Sachs wynalazł wolne koło.
• 1932 – wprowadzenie do sportu wyczynowego. Przerzutki w rowerach współczesnych należą do wyposażenia standardowego.
• 1962 – Alex Moulton(inne języki) rozpoczął produkcję rowerów na małych kołach, co spowodowało wzrost popularności tego środka transportu oraz powstanie wielu modeli rowerów składanych.
• 1978–1983 – w Kalifornii powstał rower górski, MTB (Mountain Bike) – obecnie jedna z najpopularniejszych odmian roweru na świecie. Zbudowanie pierwszego roweru MTB przypisuje się Gary’emu Fisherowi (1979). Przy wykorzystaniu rowerów górskich zdobyto szczyty niedostępne dla innych pojazdów (1996 – Szczyt Lenina, 7134 m n.p.m., Tomasz Swinarski).
• 1914 do czasów dzisiejszych – rowery poziome w obudowach aerodynamicznych pozwalają na osiągnięcie dużej prędkości – rekord świata (ustanowiony 19 września 2008) w sprincie na 200 m ze startu lotnego (rozpędzanie – 1 mila) wynosi 132,5 km/h i należy do Sama Whittinghama(inne języki) na rowerze Varna Diablo II.
• 2018 – Organizacja Narodów Zjednoczonych ustanawia 3 czerwca Światowym Dniem Roweru^[34]

Rowery można porządkować według przeznaczenia, budowy, liczby kół, rodzaju napędu albo szczególnych zastosowań. Poniższe zestawienie ma charakter przeglądowy; część nazw odnosi się do kategorii konstrukcyjnych, część do sposobu użytkowania, a część do pojazdów lub urządzeń pokrewnych.

• wojskowe(inne języki)
• górskie (XC, DH, enduro)
• BMX
• wyścigowe szosowe
• przełajowe
• torowe
• turystyczne
• miejskie
• gravelowe
• dla osób z niepełnosprawnościami
• dziecięce(inne języki)
• biegowe
• cyrkowe
• transportowe
• speedrowerowe
• trialowe
• cyclocrossowe
• crossowe (hybrydowe)
• fatbike

• choppery(inne języki) (tzw. custom bikes)
• cruisery
• tandemy
• składane
• poziome
• monocykle
• kwadrycykle
• trójkołowe
• riksze rowerowe

• elektryczne (e-bike)^[12]

• stacjonarne
• drezyny rowerowe

• Ramy popularnych rowerów wykonuje się z rur ze stali węglowej, droższych – ze stopów aluminium lub stali stopowych (głównie manganowych, chromowych i chromo-molibdenowych). Stosuje się również stopy tytanu lub kompozyty (zazwyczaj laminaty na bazie włókien węglowych i aramidowych spajane żywicami polimerowymi).
• Rury ram łączy się spawaniem w osłonie gazu obojętnego lub (rury stalowe) lutowaniem, automatycznie, półautomatycznie lub ręcznie. Spawanie jest obecnie popularniejsze niż lutowanie ze względu na szybkość operacji i nie wymaga usuwania związków pozostających po lutowaniu.
• Ramy z kompozytów wykonywane są najczęściej jako samonośne konstrukcje skorupowe.
• Części roweru wykonuje się najczęściej ze stali, stopów aluminium i tworzyw sztucznych.
• Koła roweru mają zazwyczaj konstrukcję szprychową z 32 lub 36 szprych (w tandemach, BMXach i rowerach bagażowych bywa ich do 48, w rowerach wyścigowych często mniej np. 24, 20, min. 12). Szprychy wykonuje się ze stali, niekiedy także ze stopów tytanu lub kompozytów. Obręcze kół roweru wykonywane są ze stali, stopów aluminium lub kompozytów. Niekiedy mają profil aerodynamiczny tak, jak rury ramy i niektóre rodzaje szprych. Występują także koła kompozytowe, tak płytowe, jak i o 3 lub więcej szprychach.

Według Eurostatu w 2023 roku w Unii Europejskiej wyprodukowano 9,7 mln rowerów, o 24% mniej niż w 2022 roku, gdy produkcja wyniosła 12,7 mln sztuk. Wśród państw, dla których dostępne były nieobjęte poufnością dane za 2023 rok, największymi producentami były Portugalia, Rumunia, Włochy i Polska^[35].

Rower jest wykorzystywany jako sprzęt rekreacyjny i sportowy, środek turystyki rowerowej oraz środek transportu rowerowego, w tym do codziennych dojazdów, przewozu towarów i przewozu osób. W Europejskiej Deklaracji w Sprawie Transportu Rowerowego wskazano, że współczesne zastosowania rowerów i pojazdów pokrewnych obejmują m.in. rowery do różnych nawierzchni, rowery cargo, rowery do przewozu dzieci, rowery dla osób z niepełnosprawnościami, trójkołowce, rowery poziome, velomobile, tandemy, rowery elektryczne i przyczepki rowerowe, odpowiadające różnym potrzebom transportowym i mobilnościowym^[36].

W rekreacji rower służy do jazdy podejmowanej dla wypoczynku, aktywności fizycznej i spędzania czasu wolnego. W opracowaniach dotyczących polityki rowerowej rozróżnia się użytkowe i rekreacyjne zastosowania roweru, przy czym w regionach o niskim udziale transportu rowerowego rower bywa postrzegany przede wszystkim jako pojazd rekreacyjny^[37].

W sporcie rowerowym rower jest sprzętem do uprawiania kolarstwa. Międzynarodowa Unia Kolarstwa (UCI) wyróżnia m.in. kolarstwo szosowe, torowe, górskie, BMX, kolarstwo przełajowe, trial, kolarstwo halowe, parakolarstwo, gravel i e-sport rowerowy^[38]. W kolarstwie górskim wyróżnia się m.in. cross-country, maraton MTB, downhill, four-cross, enduro i cross-country eliminator; poza formatami UCI spotyka się również dual slalom oraz odmiany freeride’owe, takie jak Dirt Jump, Big Air, Slopestyle i Big Mountain^[39][40][41].

Od 1934 roku rowery poziome nie są dopuszczane do rekordów i zawodów UCI w kategoriach przeznaczonych dla klasycznych rowerów wyścigowych; decyzja ta była związana z sukcesami Francisa Faure’a na poziomym rowerze Mochet Vélo-Vélocar, w tym z ustanowieniem rekordu godzinnego^[42]. Współczesne przepisy techniczne UCI określają m.in. maksymalne wymiary roweru, położenie siodła względem osi suportu oraz zakaz stosowania osłon aerodynamicznych, co wyklucza z tych kategorii rowery poziome i obudowane velomobile^[43]. Pojazdy napędzane siłą mięśni, w tym konstrukcje poziome i aerodynamicznie obudowane, są natomiast dopuszczane i klasyfikowane przez International Human Powered Vehicle Association(inne języki), która prowadzi własne rekordy dla pojazdów napędzanych siłą ludzkich mięśni^[44][45].

W turystyce rowerowej rower jest wykorzystywany podczas wycieczek i podróży poza miejscem stałego pobytu. W jednym z opracowań parlamentarnych turystykę rowerową zdefiniowano jako aktywność rowerową podejmowaną podczas wakacji albo jednodniowych wyjazdów poza domem^[37]. Europejska Deklaracja w Sprawie Transportu Rowerowego wskazuje rower jako element łączący mobilność i turystykę, zwłaszcza w połączeniu z koleją, autobusami i innymi środkami transportu^[36].

W transporcie rowerowym rower służy do codziennych przejazdów użytkowych, m.in. dojazdów do pracy, szkoły, sklepów oraz węzłów transportu zbiorowego. Zwiększanie udziału takich przejazdów jest wskazywane w politykach miejskich jako sposób poprawy zdrowia publicznego, środowiska i mobilności miejskiej^[37]. W Europejskiej Deklaracji w Sprawie Transportu Rowerowego wskazano także na rolę systemów rowerów publicznych w obsłudze pierwszego i ostatniego odcinka podróży do usług transportu publicznego^[36].

W rowerach elektrycznych stosuje się pomocniczy silnik elektryczny, którego zadaniem jest wspomaganie pracy osoby jadącej. W europejskiej normalizacji rowery ze wspomaganiem pedałowania są określane jako EPAC (ang. electrically power assisted cycles); norma EN 15194:2017 dotyczy konstrukcji o maksymalnej ciągłej mocy znamionowej 0,25 kW, w których wspomaganie jest stopniowo zmniejszane i odcinane po osiągnięciu 25 km/h albo wcześniej, gdy rowerzysta przestaje pedałować^[46].

Upowszechnienie rowerów elektrycznych wpłynęło na rynek rowerowy w Europie. Według CONEBI w 2023 roku sprzedaż rowerów w Europie wyniosła 11,7 mln sztuk, wobec 14,7 mln w 2022 roku, a sprzedaż rowerów elektrycznych 5,1 mln sztuk, wobec 5,5 mln w 2022 roku; mimo spadku względem roku poprzedniego sprzedaż e-bike’ów pozostawała o ponad 50% wyższa niż przed pandemią COVID-19^[47].

Do zastosowań towarowych należą zarówno prywatny przewóz zakupów i bagażu, jak i profesjonalne dostawy kurierskie, pocztowe, serwisowe oraz inne usługi miejskie. Cyklologistyka wykorzystuje w takich zadaniach m.in. zwykłe rowery, rowery cargo, wieloślady i przyczepki rowerowe^[48]. W dokumentach Unii Europejskiej wskazano, że rowery cargo i podobne pojazdy odgrywają rosnącą rolę w miejskim transporcie towarów, zwłaszcza w dostawach paczek i zakupów^[36].

Rower może być używany także do przewozu pasażerów, m.in. w formie tandemów, rowerów do przewozu dzieci, rowerów cargo przystosowanych do przewozu osób oraz riksz rowerowych. Riksza rowerowa, określana także jako pedicab, jest trójkołowym pojazdem z częścią pasażerską umieszczoną przed kierującym albo za nim i poruszaną przez kierującego za pomocą pedałowania; tego typu pojazdy były szeroko używane w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej^[49].

W badaniu z 2011 r. przeprowadzonym przez Europejską Federację Rowerową (European Cyclists’ Federation) porównano średnie emisje rowerów zwykłych i elektrycznych z innymi środkami transportu, biorąc przy tym pod uwagę środowiskowy koszt ich produkcji oraz użytkowania. W przypadku rowerów uwzględniono też dodatkowy wydatek energetyczny samych użytkowników w postaci spalonych kalorii. Według obliczeń emisja na każdy kilometr pokonany zwykłym rowerem wynosi 21 gramów CO₂, a rowerem elektrycznym 1 gram więcej. W przypadku samochodów wynik to 271 gramów na kilometr na osobę oraz 101 gramów na kilometr na pasażera autobusów^[50].

Z badania wynikło, że gdyby każdy kraj członkowski Unii Europejskiej miał taki udział rowerów w podróżach, co Dania, to redukcja wyniosłaby od 5 do 11% całkowitej emisji, czyli niemal połowę zmiany potrzebnej do osiągnięcia unijnego celu do 2020 r. oraz przyniosłoby od 57 do 125% redukcji emisji niezbędnej w sektorze transportowym^[51].

Według amerykańskiego raportu z 2015 r. w wielu przypadkach rowery elektryczne mogą być bardziej wydajne na pasażerokilometr niż transport szynowy. Gdyby globalny udział rowerów w podróżach w miastach wzrósł z około 6% obecnie do 11% w 2030 r. i 14% w 2050 r., ta zmiana ograniczyłaby całkowitą emisję CO₂ o 7% w 2030 r. oraz 11% w 2050 r.^[52]

Rower jest jedynym środkiem transportu, który Unia Europejska uznała za w 100% przyjazny zarówno dla klimatu, jak i ochrony środowiska^[53][54].

Wiele naukowych opracowań dowodzi, że ludzie regularnie jeżdżący na rowerze mają mniejsze skłonności do otyłości, cukrzycy, udarów, chorób serca i różnych rodzajów raka^[55]. Rowerzyści nie tylko zyskują kilka lat życia, ale mają też większe szanse pozostać mobilnymi i niezależnymi w podeszłym wieku czy uniknąć demencji^[55]. U ludzi, którzy jeździli do pracy rowerem, istnieje o 40% mniejsze ryzyko zgonu w czasie 15 lat badania niż pozostałych^[55]. Kolarstwo znacznie poprawia kondycję układu sercowo-naczyniowego^[55].

W Wielkiej Brytanii na kobiety i dziewczynki przypada 29% przejazdów odbywanych na rowerze^[56]. W Warszawie 34,8%, w Stanach Zjednoczonych 24%, a w Australii 21%^[57].

W Danii i Holandii kobiety stanowią odpowiednio 55 oraz 56% rowerzystów^[57]. Jest możliwe, że równy udział obu płci w ruchu rowerowym jest powiązany z dobrą infrastrukturą. Badanie przeprowadzone w Nowym Jorku wykazało, że na Piątej Alei, gdzie znajduje się wydzielona droga dla rowerów, udział kobiet wynosił 20%. Na równoległej Szóstej Alei, gdzie nie ma infrastruktury rowerowej, 10%^[58]. W publikacji Lady Cyclist z 1895 r. angielska pisarka Louise Jeye pisała o wolności jaką daje rower: „To nowa era, nowa era emancypacji, a przyniósł ją rower. Nieskrępowane obecnością przyzwoitki lub co gorsza męskiego adoratora młode dziewczyny naszych czasów cieszą się wolnością pedałowania i jazdą wśród pięknych krajobrazów. Mogą poczuć prawdziwą niezależność, a ponadto, poprawiając swoją kondycję fizyczną, dbają też o umysł”^[59].

Steve Jones określił kiedyś rower mianem najważniejszego wynalazku przeciwdziałającego zaburzeniom genetycznym^[57]. Dzięki rowerom ludzie szukający partnerów w pobliskich miejscowościach, mogli teraz wybierać ze znacznie większej grupy osób^[57][60].

W 2011 r. Transport for London wykazał, że typowymi rowerzystami w Londynie byli najczęściej biali mężczyźni przed 40 r. ż., o zarobkach od średnich do wysokich^[61]. Według kolejnego badania przeprowadzonego w 2016 r., już po budowie kilku tras rowerowych, czarnoskórzy oraz mieszkańcy należący do mniejszości etnicznych zaczęli równie często regularnie podróżować rowerem co biali^[62].

W Grazu zapytano właścicieli sklepów, ilu ich zdaniem z ich klientów przyjeżdża autem. Sklepikarze oszacowali procent takich klientów na 58%, lecz kierowców było o połowę mniej^[63]. Podobne wyniki uzyskano w badaniach w Bristolu, Vancouver i Toronto, w Portland i w Szczecinie^[64].

Badania realizowane między innymi w Kopenhadze wykazały, że choć klienci na rowerach kupują mniej podczas jednej wizyty, to zaglądają do sklepu częściej, więc w ogólnym rozrachunku wydają więcej niż ci zmotoryzowani^[65]. W 2013 r. nowojorski Departament Transportu zamówił cykl analiz wpływu wybranych nowych dróg dla rowerów na firmy. Badacze ustalili, że 3 lata po wytyczeniu pasów rowerowych na Dziewiątej Alei na Manhattanie dochody przedsiębiorstw zlokalizowanych wzdłuż tej ulicy urosły o 49%, podczas gdy zyski firm przy trzech podobnych ulicach, przy których pasy dla rowerów nie powstały, poszły w górę zaledwie o 26%. Podobnie na Brooklynie, gdzie sprzedaż w dzielnicy wzrosła średnio o 60%, ale wzdłuż drogi dla rowerów na Vanderbilt Avenue(inne języki) się podwoiła. „Wynika stąd, że stworzenie bezpieczniejszej, bardziej przyjaznej i zrównoważonej infrastruktury ulicznej rzadko szkodzi lokalnym przedsiębiorcom, a w przeważającej większości przypadków jest dla nich błogosławieństwem” – podsumowanie raportu^[66].

Rower należy do najtańszych technicznych środków transportu indywidualnego. W polskich opracowaniach dotyczących polityki rowerowej wskazuje się, że jest środkiem transportu powszechnie dostępnym, tanim, zajmującym niewiele miejsca i bardzo efektywnym energetycznie^[67]. Według opracowania Obserwatorium Polityki Miejskiej zużycie energii pierwotnej przez rower wynosi 0,06 MJ na pasażerokilometr, wobec 0,16 MJ w ruchu pieszym, 0,52 MJ w przypadku tramwaju i 2,45 MJ w przypadku samochodu osobowego^[67].

Niskie koszty użytkowania roweru wynikają przede wszystkim z braku kosztów paliwa, niewielkich kosztów serwisowych oraz braku wielu wydatków typowych dla samochodu, takich jak ubezpieczenie, przeglądy, naprawy czy utrata wartości pojazdu. W analizie transportu rowerowego jako uzupełnienia systemu transportu publicznego wskazano, że codzienny dojazd rowerem do pracy na dystansie 5 km w jedną stronę może zastąpić około 2500 km rocznej jazdy samochodem, co przy samochodzie spalającym średnio 8 l/100 km oznacza około 800–1000 zł rocznego wydatku na samo paliwo, bez uwzględnienia innych kosztów utrzymania samochodu^[68]. Z tego względu rower bywa określany jako tani, dostępny i funkcjonalny środek transportu, zwłaszcza w podróżach miejskich i dojazdach do węzłów transportu zbiorowego^[69].

Rower w myśl ustawy Prawo o ruchu drogowym jest pojazdem o szerokości nieprzekraczającej 0,9 m i poruszanym siłą mięśni osoby jadącej tym pojazdem, przy czym dopuszcza się wyposażenie roweru w napęd elektryczny zasilany napięciem nie wyższym niż 48 V o znamionowej mocy ciągłej nie większej niż 250 W, którego moc wyjściowa zmniejsza się stopniowo i spada do zera po przekroczeniu prędkości 25 km/h^[70].

Pojazd, który spełnia wymagania roweru, przekraczając jednak 9 dm szerokości, definiowany jest jako wózek rowerowy (np. riksza)^[71].

Do 1954 r. wydawano rowerowe tablice rejestracyjne. Do 1964 r. istniał obowiązek rejestracji rowerów. Obecnie, zgodnie z art. 71 ust. 3 Prawa o ruchu drogowym, rower i wózek rowerowy są dopuszczone do ruchu, jeżeli spełniają ogólne warunki techniczne dotyczące pojazdów wskazane w art. 66 ww. ustawy^[72]. Szczegółowo warunki techniczne co do tych pojazdów zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2024 r. poz. 502).

W 1867 roku Michał Mrozowicki sprowadził ze Światowej Wystawy Powszechnej w Paryżu do Lwowa drewniany welocyped typu Michaux, który podarował organizacji rozwijającej sport „Sokół”, która wykonała w krótkim czasie jego dwie kopie. Zapoczątkowano wówczas sport rowerowy na ziemiach polskich^[73]. W 1891 r. pierwszą w Polsce fabrykę rowerów założył Władysław Sierpiński. Polska Fabryka Rowerów i Motocykli Wicher zlokalizowana była w Łodzi przy ul. Kilińskiego 96a^[74]. Produkowała kilkaset rowerów rocznie, gdyż właściciel nie zdecydował się na masową produkcję. Zaś warszawska firma Ormonde Kazimierza Lipieńskiego, założona rok wcześniej niż manufaktura Sierpińskiego, jedynie sprowadzała rowery z zagranicy aż do 1905 r., wówczas Lipieński zdecydował się na wyprodukowanie własnych modeli. W 1886 r. powstało Warszawskie Towarzystwo Cyklistów. Przed II wojną światową w Polsce działało kilka firm zajmujących się produkcją rowerów, części do nich były zarówno produkowane w Polsce, jak i sprowadzane z Wielkiej Brytanii lub Niemiec. Można wymienić trzy najważniejsze firmy w Warszawie – Adama Kamińskiego, Antoniego Rybowskiego i Franciszka Zawadzkiego, a także Fabryka Broni „Łucznik” w Radomiu. Każde większe miasto miało co najmniej jedną firmę rowerową. Ramy zazwyczaj produkowano na miejscu, a części sprowadzano.

Po wojnie większość zakładów przestała istnieć, a produkcja krajowa ograniczała się do zakładów państwowych Romet.

Według badań CBOS z 2012 roku w Polsce 70 procent Polaków jeździ na rowerach^[75].

W polskiej statystyce publicznej dane dotyczące infrastruktury rowerowej i rowerów publicznych są udostępniane w Banku Danych Lokalnych GUS w grupie „Drogi dla rowerów”. Obejmują one m.in. długość dróg dla rowerów oraz, od 2022 roku, dane o systemach rowerów publicznych, stacjach, liczbie rowerów ogółem, rowerów zwykłych, elektrycznych, tandemów, rowerów dziecięcych, familijnych i cargo, a od 2024 roku także rowerów dla osób z niepełnosprawnościami^[76].

Na całym świecie na drogach ginie około 1,25 miliona osób rocznie, czyli prawie 3,5 tysiąca dziennie. Jedna czwarta ofiar to piesi lub rowerzyści^[77].

Obecnie udział rowerów we wszystkich podróżach w Holandii wynosi blisko 30%, najwięcej w miastach. W Amsterdamie prawie połowa wszystkich podróży w centrum miasta odbywa się na rowerach. W Utrechcie ta wartość sięga 60%^[78]. Liczba ofiar wypadków drogowych w Holandii wynosi 600 osób rocznie, z czego rowerzyści stanowią mniej niż jedną trzecią^[79]. W Wielkiej Brytanii od 1 do 2% podróży odbywa się na rowerze^[80], ale cyklista musiałby przejechać średnio ponad trzy miliony kilometrów, zanim spotkałby go poważniejszy wypadek^[81].

O wiele więcej Brytyjczyków umiera co roku ukąszonych przez pszczoły i osy niż zabitych przez rowery. Często ta liczba wynosi zero^[82]. W Polsce od ukąszeń pszczół i os umiera co roku kilkanaście osób, zaś zabite przez rowerzystów w latach 2011–2016 zostały 3 osoby, czyli jedna na dwa lata^[83].

W Nowym Jorku w latach 2000–2014 popularność roweru wzrosła o prawie 450%, ale liczba śmiertelnych ofiar wśród rowerzystów pozostała w przedziale od 15 do 20 osób rocznie, a liczba ciężko rannych spadła z 440 do 341 rocznie^[84][85]. W Londynie w tym samym czasie liczba rowerzystów w mieście zwiększyła się o 225%, ale liczba rowerzystów zabitych lub ciężko rannych w ciągu roku nie uległa zmianie^[85][86]. Za to w całej Wielkiej Brytanii rowerzystów nie przybyło, ale liczba ofiar poszła w górę^[87].

W 2003 r. Peter Jacobsen stwierdził, że jeśli po drodze jeździ więcej rowerzystów, indywidualne ryzyko wypadku spada. Zdaniem Jacobsena może się tak dziać, ponieważ kiedy niechronieni uczestnicy ruchu stają się liczniejsi, kierowcy stają się bardziej świadomi ich obecności. Infrastruktura rowerowa zwiększa bezpieczeństwo i atrakcyjność jazdy rowerem, przyciągając więcej użytkowników, co z kolei dodatkowo podnosi bezpieczeństwo^[88]. Istnieją późniejsze badania, które podważają koncepcję Jacobsena^[89].

Jenny Mindell w 2012 r. przeprowadziła badanie na podstawie danych z 3 lat. W przypadku angielskich rowerzystów śmiertelność wynosiła 0,42 na milion przejechanych godzin, a holenderskich 0,11, czyli Holandia była prawie 4 razy bardziej bezpieczna. W Anglii rowerem jeździ jednak znacznie więcej mężczyzn niż kobiet, a rowerzyści płci męskiej częściej ulegają wypadkom, niezależnie od otoczenia. Mindell postanowiła więc skorygować współczynnik odzwierciedlający różnice w bezpieczeństwie infrastruktury do 3,4. Gdyby na Wyspach w 2012 r. istniała infrastruktura rowerowa podobna do holenderskiej, zamiast 118 rowerzystów zginęłoby 35. Co roku można by uratować ponad 80 osób albo obniżyć liczbę wypadków śmiertelnych o ponad dwie trzecie względem pierwotnego stanu^[85][90].

W Odense ponad 81% dzieci dociera do szkoły na rowerze, a miasto stawia sobie za cel, by każde dziecko w wieku 6 lat mogło samodzielnie dotrzeć do szkoły na rowerze^[91]. Dla porównania w Wielkiej Brytanii zaledwie od 2 do 3%, a w Warszawie 6% uczniów dojeżdża do szkoły rowerem^[91]. W Stanach Zjednoczonych, według National Center for Safe Routes to School, nawet wśród uczniów mieszkających w promieniu od jednej do dwóch mil od szkoły (1,6– 3,2 kilometrów), czyli niewiele ponad kwadrans jazdy rowerem, zaledwie 2% wybiera rower. Mniej więcej połowę rodzice dowożą samochodami^[91][92].

Wraz ze wzrostem zamożności brytyjskiego społeczeństwa odsetek uczniów posiadających rowery podniósł się z dwóch trzecich do 90%. W 1971 r. blisko 70% dzieci rodzice pozwalali jeździć rowerem po ulicy, w 1990 r. ta liczba spadła do 25%^[93]. Znacznie mniej dzieci mogło poruszać się pieszo bez opieki, zwłaszcza w drodze do szkoły^[94].

W 1969 r. prawie 90% amerykańskich dzieci, które mieszkały w odległości jednej mili od szkoły (ok. 1,6 kilometra), docierało tam pieszo lub na rowerze. W 1999 r. ten odsetek spadł do 30%. 75% spadek liczby nieletnich ofiar wypadków z udziałem pieszych był okupiony zmniejszeniem się liczby dzieci chodzących pieszo do szkoły o 67%^[95].

Alison Carver(inne języki) prowadziła rozmaite badania nad ograniczaniem mobilności dzieci w Wielkiej Brytanii i Australii. W artykule z 2013 r. napisała, że dzieciom, które samodzielnie chodzą lub jeżdżą rowerem do szkoły, rodzice dają dużo więcej wolności do poruszania się po okolicy w życiu pozaszkolnym^[96]. Ustaliła też, że w przypadku dzieci, które w promieniu 5 kilometrów od szkoły mają bardziej rozbudowaną infrastrukturę rowerową, prawdopodobieństwo, że będą jeździć do szkoły rowerem, jest prawie 2 razy wyższe niż u pozostałych^[97]. Rower to znakomity sposób na zwiększenie aktywności fizycznej nastolatek, bo dziewczęta w tym wieku niechętnie biorą udział w sportowej rywalizacji^[98].

Według policyjnych statystyk w Anglii i Walii co roku kradnie się około 100 tysięcy rowerów. Liczba ta jest niedoszacowana, bo wielu poszkodowanych nie zgłasza zaginięcia na policję^[99]. Według British Crime Survey(inne języki) bliższe prawdy jest 500 tysięcy, które i tak może być zaniżone, bo nie uwzględnia poszkodowanych poniżej 16 r. ż.^[99]

Co roku w Holandii sprzedaje się około milion rowerów, z czego rowery elektryczne już w 2014 r. stanowiły ponad 20%. W 2017 ten współczynnik wynosił już 31%^[100][101].

Dane brytyjskiego Departamentu Transportu dowodzą, że 32% ruchu rowerowego odbywa się na wiejskich drogach, ale to właśnie tam 58% kolizji kończy się śmiercią rowerzysty. Głównym powodem jest fakt, że na takich drogach kierowcy jeżdżą szybciej^[80].

• 
  Rower miejski
• 
  Rower górski
• 
  Rower trekingowy
• 
  Rower szosowy
• 
  Rower torowy
• 
  BMX
• 
  Rower transportowy
• 
  Rower składany
• 
  Rower poziomy
• 
  Tandem
• 
  Rower siedmioosobowy
• 
  Rower jednokołowy
• 
  Rowerek biegowy do nauki jazdy
• 
  Rower strażacki
• 
  Rower napędzany wałem
• 
  Damka

•  W Wikimedia Commons znajduje się kategoria ilustracji związanych z tematem: Rower
•  Cytaty związane z Rower w Wikicytatach
•  Zobacz definicję słownikową terminu „Rower” w Wikisłowniku