Golding Bird

Golding Bird

Golding Bird (1840)
Państwo działania	Wielka Brytania
Data i miejsce urodzenia	9 grudnia 1814 Downham Market, Norfolk, Anglia
Data i miejsce śmierci	27 października 1854 Tunbridge Wells, Kent, Anglia
Zawód, zajęcie	lekarz
MD, MA
Specjalność: choroby nerek, urologia, elektroterapia, chemia medyczna
Alma Mater	Uniwersytet w St Andrews
praca naukowa, nauczyciel akademicki

Golding Bird (ur. 9 grudnia 1814 w Downham Market, zm. 27 października 1854 w Tunbridge Wells) – brytyjski lekarz epoki wiktoriańskiej, członek Royal College of Physicians(inne języki). Był uznawany za autorytet w dziedzinie chorób nerek, a w 1844 roku opublikował obszerną pracę o złogach moczowych. Zasłynął także pracami w naukach pokrewnych medycynie, zwłaszcza w zakresie medycznego zastosowania elektryczności i elektrochemii. Od 1836 roku wykładał w Guy’s Hospital(inne języki) – londyńskim szpitalu klinicznym, który wszedł później w skład King’s College London – i wydał popularny podręcznik nauk przyrodniczych dla studentów medycyny zatytułowany Elements of Natural Philosophy^[1.1].

Zainteresowanie chemią rozbudził w sobie już w dzieciństwie, w znacznej mierze dzięki samodzielnej nauce, i był na tyle zaawansowany, że wygłaszał wykłady dla swoich szkolnych kolegów. Wiedzę tę zastosował później w medycynie i prowadził rozległe badania nad chemią moczu oraz kamieni nerkowych. W 1842 roku jako pierwszy opisał oksalurię – stan prowadzący do powstawania szczególnego rodzaju kamieni^[1.2].

Bird, członek London Electrical Society(inne języki), był nowatorem w dziedzinie medycznego wykorzystania elektryczności i samodzielnie konstruował wiele aparatów. W jego czasach leczenie elektrycznością cieszyło się złą sławą w środowisku lekarskim z powodu powszechnego stosowania go przez szarlatanów. Bird przeciwstawiał się takim praktykom i w znacznym stopniu przyczynił się do wprowadzenia elektroterapii do głównego nurtu medycyny. Chętnie sięgał po nowe przyrządy wszelkiego rodzaju: w 1837 roku skonstruował własną odmianę ogniwa Daniella i dokonał za jej pomocą ważnych odkryć w elektrometalurgii. Zaprojektował również giętki stetoskop, a w 1840 roku opublikował pierwszy opis takiego narzędzia^[1.3].

Jako gorliwy chrześcijanin Bird uważał, że studiowanie Biblii i modlitwa są dla studentów medycyny równie ważne jak nauka. Zabiegał o krzewienie chrześcijaństwa wśród adeptów medycyny i zachęcał do tego innych specjalistów. W tym celu doprowadził do założenia Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Medycznego (ang. Christian Medical Association), które rozpoczęło jednak działalność dopiero po jego śmierci. Bird przez całe życie cierpiał na słabe zdrowie i zmarł w wieku 39 lat^[2].

Bird urodził się w Downham w hrabstwie Norfolk 9 grudnia 1814 roku. Jego ojciec, również noszący imię Golding Bird, był urzędnikiem urzędu skarbowego(inne języki) w Irlandii, a matka, Marrianne, była Irlandką. Uchodził za zdolnego i ambitnego, lecz przebyte w dzieciństwie gorączka reumatyczna i zapalenie wsierdzia pozostawiły go z wadą postawy i trwale wątłym zdrowiem. Odebrał klasyczne wykształcenie, gdy wraz z bratem Frederikiem został wysłany do duchownego w Wallingford, gdzie nabrał trwałego nawyku samokształcenia. Od dwunastego roku życia pobierał naukę w Londynie, w prywatnej szkole, która nie kładła nacisku na nauki ścisłe i zapewniała jedynie wykształcenie klasyczne. Bird, wyprzedzający swoich nauczycieli w naukach przyrodniczych, prowadził dla kolegów wykłady z chemii i botaniki^[3.1][4]. Miał czworo młodszego rodzeństwa. Jego brat Frederic również został lekarzem i publikował z zakresu botaniki^[5].

W 1829 roku, w wieku 14 lat, Bird porzucił szkołę, by podjąć praktykę u aptekarza(inne języki) Williama Pretty’ego przy Burton Crescent w Londynie. Ukończył ją w 1833 roku, a w 1836 roku otrzymał prawo wykonywania zawodu nadane przez Worshipful Society of Apothecaries(inne języki). Licencję tę przyznano mu bez egzaminu ze względu na renomę, jaką zdobył jako student w Guy’s Hospital, gdzie został przyjęty na studia medyczne w 1832 roku, jeszcze w trakcie praktyki aptekarskiej. W Guy’s wywarł na nim wpływ Thomas Addison, który wcześnie dostrzegł jego zdolności. Bird otrzymał tam nagrody z medycyny, położnictwa i chirurgii okulistycznej oraz srebrny medal z botaniki w Apothecaries’ Hall. Około lat 1839–1840 pracował w Guy’s nad chorobami piersi jako asystent sir Astleya Coopera(inne języki)^[1.4][6].

W 1838 roku Bird uzyskał stopień MD(inne języki) na Uniwersytecie w St Andrews, a w 1840 roku stopień MA, cały czas pracując w Londynie. St Andrews nie wymagał do uzyskania MD ani pobytu na uczelni, ani egzaminu – Bird otrzymał stopień, przedstawiając rekomendacje wykwalifikowanych kolegów, co było wówczas powszechną praktyką. Po uzyskaniu kwalifikacji w 1838 roku, w wieku 23 lat, otworzył prywatną praktykę przy Seymour Street 44 w pobliżu Euston Square(inne języki). Z początku nie wiodło mu się z powodu młodego wieku, lecz w tym samym roku został lekarzem przychodni Finsbury Dispensary(inne języki), gdzie pracował przez pięć lat. Do 1842 roku jego prywatna praktyka przynosiła mu 1000 funtów rocznie, a u schyłku kariery dochód sięgał niemal 6000 funtów. Licencjatem Royal College of Physicians został w 1840 roku, a członkiem (ang. fellow) w 1845^[3.2][7.1].

Od 1836 do 1853 roku Bird wykładał w Guy’s filozofię przyrody, botanikę lekarską i patologię układu moczowego. W latach 1843–1853 prowadził tam wykłady z materia medica, a w latach 1847–1849 także w Royal College of Physicians. Nauczał również w Aldersgate School of Medicine(inne języki). Przez całą karierę publikował obficie – nie tylko z zakresu medycyny, lecz także nauki o elektryczności i chemii^[3.3].

W 1836 roku Bird został pierwszym kierownikiem oddziału elektryczności i galwanizmu w Guy’s, działającego pod nadzorem Addisona, gdyż sam Bird nie uzyskał jeszcze dyplomu. W 1843 roku mianowano go lekarzem asystentem w Guy’s – o tę posadę usilnie zabiegał – a w październiku tego samego roku powierzono mu opiekę nad ambulatorium dziecięcym. Dzieci leczone w tym ambulatorium pochodziły – podobnie jak pacjenci oddziału elektroterapii – głównie z ubogich rodzin(inne języki) objętych pomocą i nie mogły opłacić leczenia, w związku z czym często służyły jako materiał do szkolenia studentów medycyny. Powszechnie uważano wówczas, że pacjentów z pomocy społecznej można poddawać leczeniu eksperymentalnemu bez ich zgody. Bird ogłaszał w szpitalnym piśmie serię sprawozdań o chorobach wieku dziecięcego, opartych na obserwacjach z tej pracy^[8.1][9].

Po ślubie z Mary Ann Brett w 1842 roku Bird przeprowadził się z rodzinnego domu przy Wilmington Square 22 w Clerkenwell na Myddelton Square 19. Para miała dwie córki i trzech synów. Drugi z nich, Cuthbert Hilton Golding-Bird(inne języki) (1848–1939), został znanym chirurgiem^[10]. Inny syn, Percival Golding-Bird, został duchownym w Rotherhithe^[11].

Bird był członkiem Towarzystwa Linneuszowskiego (wybrany w 1836), Towarzystwa Geologicznego (1836) i Royal Society (1846)^[12][10]. W 1846 roku wstąpił do nowo powstałego Pathological Society of London(inne języki), które ostatecznie weszło w skład Royal Society of Medicine(inne języki)^[13]. Należał także do London Electrical Society założonego m.in. przez Williama Sturgeona. Towarzystwo to znacznie różniło się od elitarnych instytucji naukowych – przypominało raczej cech rzemieślniczy ze skłonnością do widowiskowych pokazów. Mimo to miało kilku znanych członków, a na jego spotkaniach regularnie omawiano i demonstrowano nowe maszyny i aparaty^[8.2]. Bird był ponadto wolnomularzem od 1841 roku i w 1850 roku pełnił funkcję czcigodnego mistrza loży St Paul's. Lożę opuścił w 1853 roku^[14].

Współcześni opisywali Birda jako próżnego i skłonnego do autoreklamy, a jego silne ambicje niekiedy prowadziły do konfliktów z innymi. Brał udział w kilku bardzo nagłaśnianych sporach na łamach ówczesnych pism medycznych, w tym w sporze z firmą Pulvermachera oraz w polemice wokół rozwoju stetoskopu. Mówiono o nim zarazem, że poświęcał pacjentom pełną uwagę i całkowite oddanie ich dobru. Był znakomitym mówcą, dobrym wykładowcą i elokwentnym polemistą^[3.4].

Zdiagnozowany przez brata jako chory na serce w 1848 lub 1849 roku, Bird został zmuszony do przerwania pracy. Już jednak w 1850 roku znów pracował bez wytchnienia i tak rozbudował praktykę, że musiał przenieść się do większego domu przy Russell Square. W 1851 roku ostry reumatyzm skłonił go do dłuższego wyjazdu z żoną do Tenby, gdzie dla rozrywki prowadził badania nad botaniką, fauną morską i życiem jaskiń. Długie letnie wyjazdy powtarzał w 1852 i 1853 roku w Torquay i Tenby. Nawet podczas wakacji jego sława sprawiała, że otrzymywał liczne prośby o konsultacje. W 1853 roku kupił posiadłość St Cuthbert w Tunbridge Wells z myślą o przejściu na emeryturę, lecz wymagała ona remontu i mógł opuścić Londyn dopiero w czerwcu 1854 roku. Zmarł 27 października 1854 roku w St Cuthbert na skutek zakażenia układu moczowego, cierpiąc zarazem na kamicę nerkową. Jego przedwczesna śmierć w wieku 39 lat była zapewne wynikiem połączenia wątłego od urodzenia zdrowia z przepracowaniem^[3.5][1.5]. Pochowano go na cmentarzu Woodbury Park w Tunbridge Wells^[3.6].

Po jego śmierci Mary ufundowała Złoty Medal i Stypendium imienia Goldinga Birda za zasługi w naukach sanitarnych, później przyznawane za bakteriologię, wręczane corocznie w szpitalu klinicznym Guy’s. Nagrodę ustanowiono w 1887 roku i przyznawano ją jeszcze w 1983 roku, lecz później zaniechano. Od 1934 roku przyznawano także Złoty Medal i Stypendium imienia Goldinga Birda za położnictwo i ginekologię. Wśród laureatów medalu znaleźli się m.in. Alfred Salter(inne języki) (1897) oraz Russell Brock (1926)^[10].

Naukami pokrewnymi nazywano te dziedziny, które odgrywają istotną rolę w medycynie, lecz same nie stanowią jej części – zwłaszcza fizykę, chemię i botanikę (ta ostatnia jako bogate źródło leków i trucizn). Do połowy XIX wieku analizę chemiczną rzadko wykorzystywano w diagnostyce medycznej, a w niektórych kręgach idea ta budziła wręcz wrogość. Większość prac w tym obszarze prowadzili wówczas badacze związani z Guy’s^[15]. Do najważniejszych osiągnięć i konstrukcji Birda w naukach pokrewnych medycynie w latach 1837–1844 należały:

Wybrane dokonania Goldinga Birda

Rok	Dokonanie	Dziedzina
1837	własna odmiana ogniwa Daniella z porowatą przegrodą gipsową	elektrochemia
1838	magnetyczny przerywacz prądu indukowanego działający samoczynnie	aparatura elektryczna
1839	podręcznik Elements of Natural Philosophy dla studentów medycyny	nauczanie
1840	pierwszy opis stetoskopu z giętką rurką	przyrządy medyczne
1842	pierwszy opis oksalurii (zwanej niekiedy chorobą Birda)	urologia
1843	wynalazek elektrycznej moksy do leczenia metodą kontrdrażnienia	elektroterapia
1844	monografia Urinary Deposits o złogach moczowych	urologia

Zanim Golding Bird został studentem medycyny w Guy’s, szpital miał już tradycję badania fizyki i chemii w ich związkach z medycyną. Bird podążał tym torem, a szczególny wpływ wywarły na niego prace Williama Prouta, specjalisty w dziedzinie fizjologii chemicznej. Bird zasłynął ze znajomości chemii. Wczesny tego przykład pochodzi z 1832 roku, gdy odniósł się do referatu o teście na zatrucie arsenem za pomocą siarczanu miedzi, wygłoszonego przez jego przyszłego szwagra R.H. Bretta. Bird zakwestionował dodatni wynik testu w postaci zielonego osadu, twierdząc, że jest on niejednoznaczny, ponieważ zieloną barwę mogą dawać także osady inne niż arsenin miedzi^[16].

Polemika nie przeszkodziła jednak współpracy z przyszłym szwagrem. W 1834 roku wraz z Brettem opublikował pracę o analizie surowicy krwi i moczu, w której wystąpili przeciwko niektórym wynikom Prouta. Prout twierdził (w 1819 roku), że różowy osad w moczu wynika z obecności purpuranu amonu, lecz testy Birda tego nie potwierdziły. Choć Bird był wciąż tylko studentem, a Prout cieszył się wielkim autorytetem, ten ostatni uznał za konieczne odpowiedzieć na zarzut. W 1843 roku Bird próbował zidentyfikować różowy związek. Nie udało mu się to, lecz przekonany, że jest to nowa substancja chemiczna, nazwał ją purpuryną. Nazwa się nie przyjęła, a związek stał się znany jako uroerytryna(inne języki) dzięki pracom chemika Franza Simona^[17]. Jego strukturę ustalono dopiero w 1975 roku^[18].

Około 1839 roku Astley Cooper, doceniając zdolności Birda w dziedzinie chemii, poprosił go o przygotowanie rozdziału do swej książki o chorobach piersi. Bird napisał fragment o chemii mleka, a książka ukazała się w 1840 roku. Choć dotyczy ona głównie anatomii człowieka, zawiera rozdział z anatomii porównawczej obejmujący kilka gatunków, dla którego Bird przeprowadził analizę mleka psa i morświna. Również w 1839 roku Bird wydał własne dzieło Elements of Natural Philosophy – podręcznik fizyki dla studentów medycyny. Uznając, że istniejące opracowania są dla nich zbyt matematyczne, Bird zrezygnował z takiego materiału na rzecz przystępnych wyjaśnień. Książka okazała się popularna i pozostawała w sprzedaży przez 30 lat^[1.6].

W 1836 roku Bird został kierownikiem nowo utworzonego oddziału elektryczności i galwanizmu, działającego pod nadzorem Addisona. Choć nie był to pierwszy szpital stosujący elektroterapię, dziedzina ta wciąż uchodziła za bardzo eksperymentalną. Wcześniejsze szpitalne zastosowania były krótkotrwałe albo zależne od kaprysu pojedynczego chirurga, jak w przypadku Johna Bircha w Szpitalu św. Tomasza. W Guy’s leczenie stanowiło część systemu szpitalnego i stało się tak znane opinii publicznej, że szpital sparodiowano za stosowanie elektryczności w satyrycznym piśmie New Frankenstein^[8.3].

W elektroterapii Bird wykorzystywał zarówno maszyny elektrochemiczne, jak i elektrostatyczne (a później także maszyny oparte na indukcji elektromagnetycznej), by leczyć bardzo szeroki zakres schorzeń, m.in. niektóre postacie pląsawicy. Stosowane zabiegi obejmowały drażnienie nerwów obwodowych, elektrostymulację mięśni i terapię wstrząsem elektrycznym. Bird używał też swojego wynalazku – elektrycznej moksy – do gojenia owrzodzeń skóry^[1.7].

Z prac Michaela Faradaya wynikało już, że elektryczność i galwanizm są w istocie tym samym zjawiskiem. Bird zdawał sobie z tego sprawę, lecz nadal dzielił swoje urządzenia na maszyny elektryczne, które jego zdaniem dostarczały wysokiego napięcia przy niskim natężeniu, oraz aparaturę galwaniczną o wysokim natężeniu i niskim napięciu. Do dostępnej mu aparatury galwanicznej należały ogniwa elektrochemiczne, takie jak stos Volty i ogniwo Daniella, którego własną odmianę Bird sam skonstruował. Standardowe wyposażenie obejmowało także cewki indukcyjne, które wraz z układem przerywacza pozwalały zadawać pacjentowi wstrząs elektryczny z jednego z ogniw. Dostępne maszyny elektryczne (w odróżnieniu od galwanicznych) były generatorami elektrostatycznymi o napędzie ciernym, w których po obracającej się szklanej tarczy lub walcu sunęły jedwabne płatki. Maszyny te trzeba było obracać ręcznie podczas zabiegu, lecz niewielkie ilości elektryczności statycznej można było gromadzić w butelkach lejdejskich^[1.3][20].

Do 1849 roku generatory oparte na prawie indukcji Faradaya stały się na tyle zaawansowane, że mogły zastąpić oba rodzaje wcześniejszych maszyn, i Bird zaczął je polecać w swoich wykładach. Ogniwa galwaniczne wiązały się z niedogodnością obchodzenia się z kwasami elektrolitu w gabinecie i ryzykiem ich rozlania, a generatory elektrostatyczne wymagały dużej wprawy i uwagi. Maszyny elektromagnetyczne nie miały żadnej z tych wad. Jedynym zastrzeżeniem Birda było to, że tańsze z nich dostarczały wyłącznie prądu przemiennego. W zastosowaniach medycznych, zwłaszcza przy leczeniu nerwów, często potrzebny był jednokierunkowy prąd o określonej biegunowości, co wymagało wyposażenia maszyny w pierścienie dzielone. Maszyny prądu przemiennego Bird uznawał jednak za odpowiednie w przypadkach braku miesiączki^[21].

Wymagany kierunek prądu zależał od kierunku, w jakim – jak sądzono – płynie prąd w nerwach ciała ludzkiego lub zwierzęcego. W przypadku funkcji ruchowych przyjmowano przepływ od ośrodka ku mięśniom kończyn, więc sztuczna stymulacja elektryczna musiała mieć ten sam kierunek. Dla nerwów czuciowych obowiązywała zasada odwrotna. Bird wykazał tę zasadę w doświadczeniu na żywej żabie. Żaby trzymano zwykle pod ręką, gdyż wykorzystywano je w galwanoskopie żabim(inne języki). Mimo że galwanometr elektromagnetyczny był już wówczas dostępny, Bird nadal używał żabich nóżek z powodu ich znacznie większej czułości na słabe prądy. W eksperymencie nogę żaby niemal całkowicie odcinano od ciała, pozostawiając połączony jedynie nerw kulszowy, po czym przepuszczano prąd od ciała do nogi. Drgawki mięśnia obserwowano przy jego pobudzeniu, a odwrócenie prądu nie wywoływało ruchu, lecz jedynie rechot z bólu^[19.2].

Bird zaprojektował własny układ przerywacza do zadawania pacjentom wstrząsów z ogniwa przez cewkę indukcyjną. Wcześniej przerywacz był urządzeniem mechanicznym, wymagającym od lekarza obracania koła zębatego lub zatrudnienia pomocnika. Bird chciał mieć wolne ręce, by precyzyjniej przykładać elektrody. Jego przerywacz działał samoczynnie dzięki indukcji magnetycznej, z dość dużą częstotliwością. Im szybciej przerywacz przełączał, tym częściej zadawano wstrząs pacjentowi, a celem było uzyskanie możliwie wysokiej częstotliwości^[22].

Przerywacz Birda miał z medycznego punktu widzenia niekorzystną cechę: podczas zwierania i rozwierania obwodu prąd płynął w przeciwnych kierunkach, a leczenie często wymagało prądu o jednym ustalonym kierunku. Bird skonstruował więc przerywacz jednokierunkowy z mechanizmem zwanym dziś pierścieniami dzielonymi. Rozwiązanie to miało tę wadę, że tracono działanie samoczynne i przerywacz znów trzeba było obracać ręcznie. Mimo to przez pewien czas pozostawał on tańszą opcją niż generatory elektromagnetyczne^[8.4].

W użyciu były trzy rodzaje elektroterapii. Pierwszym była kąpiel elektryczna(inne języki), polegająca na posadzeniu pacjenta na izolowanym stołku o szklanych nogach i połączeniu go z jedną elektrodą – zwykle dodatnią – maszyny elektrostatycznej, dzięki czemu skóra pacjenta ładowała się, jakby przebywał on w „kąpieli elektrycznej”. Drugi rodzaj zabiegu można było wykonywać podczas kąpieli elektrycznej: do pacjenta zbliżano ujemną elektrodę, zwykle w okolicy kręgosłupa, wywołując iskry między elektrodą a ciałem. Trzecim rodzajem była terapia wstrząsem elektrycznym, w której wstrząs zadawano z baterii galwanicznej (później z generatorów elektromagnetycznych) przez cewkę indukcyjną znacznie podnoszącą napięcie^[1.8][8.5].

Stymulację elektryczną stosowano w zaburzeniach nerwowych, gdy układ nerwowy nie był w stanie pobudzić wymaganej czynności gruczołu lub mięśnia. Bird wykorzystywał swoją aparaturę do leczenia pląsawicy Sydenhama (tańca świętego Wita) i innych postaci kurczu, a także niektórych rodzajów porażeń (choć leczenie było bezużyteczne tam, gdzie nerwy uległy fizycznemu uszkodzeniu). Stosowano ją również przy przedawkowaniu opiatów (utrzymywało bowiem pacjenta w stanie czuwania), w celu wywołania miesiączki przy jej braku oraz w histerii – rzekomej chorobie kobiet. Histerii przypisywano też porażenie czynności pęcherza u młodych dziewcząt, które leczono, przykładając silny prąd między kością krzyżową a kością łonową. Choć leczenie działało, opróżniając pęcherz, Bird podejrzewał, że w wielu przypadkach następowało to raczej ze strachu i bólu niż dzięki właściwościom leczniczym elektryczności^[1.9][23].

Leczenie wstrząsem elektrycznym stało się modne wśród publiczności, lecz lekarze często stosowali je jedynie w ostateczności. Jego popularność prowadziła do licznych nadużyć, a oszukańczych praktyków było wielu – reklamowali oni terapię jako lek niemal na wszystko i zarabiali na niej duże sumy. Bird konsekwentnie bronił natomiast leczenia stosowanego prawidłowo. Przekonał początkowo sceptycznego Addisona o jego zaletach, a pierwszą publikację (z 1837 roku) opisującą pracę oddziału elektryzującego firmował Addison, nie Bird. Cieszący się dużym autorytetem Addison, jasno i słusznie przypisując zasługi Birdowi, pomógł w ten sposób zyskać akceptację we wciąż nieufnym środowisku lekarskim. Praca Birda z 1841 roku w Guy’s Hospital Reports zawierała obszerną listę opisów przypadków przedstawianych jako skutecznie leczone. W 1847 roku Bird w pełni wprowadził ten temat w obręb materia medica, wygłaszając doroczny wykład w Royal College of Physicians. Niestrudzenie występował przeciwko szarlatanom, w jednym przypadku demaskując kolejowych telegrafistów, którzy podawali się za „elektryków medycznych”. W ten sposób Bird w znacznym stopniu przyczynił się do rehabilitacji leczenia elektrycznością wśród lekarzy^{[24][1.9][8.6][10]}.

Bird wynalazł elektryczną moksę w 1843 roku. Nazwa nawiązuje do techniki akupunktury zwanej moksoterapią i prawdopodobnie powstała pod wpływem wprowadzonej dwie dekady wcześniej we Francji elektroakupunktury(inne języki). Elektryczna moksa nie służyła jednak akupunkturze – wykorzystywano ją do wytworzenia na skórze pacjenta ropiejącej rany w celu leczenia niektórych stanów zapalnych i przekrwień metodą kontrdrażnienia(inne języki). Ranę taką wytwarzano wcześniej znacznie boleśniejszymi sposobami, jak przyżeganie. Konstrukcja Birda opierała się na modyfikacji istniejącego przyrządu do miejscowego leczenia elektrycznego porażenia połowiczego i składała się ze srebrnej oraz cynkowej elektrody połączonych miedzianym drutem. Na skórze wytwarzano dwa pęcherze, do których przykładano elektrody i przytrzymywano je przez kilka dni. Pęcherz pod elektrodą srebrną goił się, natomiast pod cynkową powstawała wymagana ropiejąca rana^[1.10].

Zagojenie pęcherza pod srebrną elektrodą było bez znaczenia dla zabiegu kontrdrażnienia, ale podsunęło Birdowi myśl, że elektryczną moksę można wykorzystać do leczenia uporczywych owrzodzeń podudzi. Była to częsta dolegliwość klas pracujących, a szpitale nie mogły przyjąć większości chorych. Moksa poprawiła sytuację, umożliwiając leczenie ambulatoryjne. Srebrną elektrodę przykładano do gojonego owrzodzenia, cynkową zaś kilka centymetrów dalej, w miejscu, gdzie zdjęto wierzchnią warstwę skóry. Technikę tę z powodzeniem stosowali na zalecenie Birda także inni. Thomas Wells(inne języki) odkrył później, że zamiast uszkadzać skórę pod płytką cynkową, wystarczy zwilżyć ją octem^[25].

Pewne kontrowersje wzbudziło poparcie Birda dla urządzenia wynalezionego przez I.L. Pulvermachera, znanego jako łańcuch Pulvermachera(inne języki). Głównymi odbiorcami tego przyrządu byli właśnie szarlatani, których Bird tak bardzo nie znosił, lecz urządzenie rzeczywiście działało jako bateria. Bird otrzymał jego egzemplarz w 1851 roku i pod wrażeniem wystawił Pulvermacherowi rekomendację, w której stwierdzał, że maszyna jest użytecznym źródłem elektryczności i może służyć lekarzom jako urządzenie przenośne. Pod względem elektrycznym działała ona jak stos Volty zbudowany z drewnianych kołków, z których każdy miał nawój z miedzi i cynku. Elektrolit stanowił ocet, w którym moczono kołki^[26].

Bird najwyraźniej zakładał, że Pulvermacher nie wykorzysta tej rekomendacji w reklamie. Gdy firma Pulvermachera jednak to uczyniła, Bird spotkał się z krytyką za niegodne zawodu postępowanie, choć nigdy nie sugerowano, że odniósł z tego korzyść finansową. W swojej obronie Bird tłumaczył, że rekomendacja miała być jedynie listem polecającym do lekarzy w Edynburgu. Szczególnie wzburzyło go to, że firma przytaczała cytaty z jego publikacji o zaletach leczenia elektrycznością i przedstawiała je jako opis zalet wyrobu Pulvermachera. Bird skrytykował też twierdzenie, że łańcuch można owijać wokół chorej kończyny. Choć jego elastyczna budowa sprzyjała owijaniu, w takim ułożeniu – jak twierdził – byłby on niemal bezużyteczny, gdyż ciało pacjenta tworzyłoby drogę przewodzącą przez każde ogniwo, uniemożliwiając zbudowanie użytecznego napięcia^[27].

Bird wykorzystywał stanowisko kierownika oddziału elektryczności i galwanizmu do prowadzenia badań i nauczania studentów. Interesowała go elektroliza i powtarzał doświadczenia Antoine'a Césara Becquerela, Edmunda Davy'ego(inne języki) i innych nad wydzielaniem metali tą metodą. Szczególnie ciekawiła go możliwość wykrywania niewielkich ilości trucizn metali ciężkich. Bird badał także właściwości albuminy podczas elektrolizy i stwierdził, że ścina się ona na anodzie, ponieważ powstaje tam kwas solny. Skorygował przy tym wcześniejszy błędny wniosek W.T. Brande'a, jakoby silny prąd powodował ścinanie również na katodzie^[1.11].

Powstawanie warstewek miedzi na katodzie zauważono w ogniwie Daniella wkrótce po jego wynalezieniu w 1836 roku. Bird podjął gruntowne badania tego zjawiska w następnym roku. Używając roztworów chlorku sodu, chlorku potasu i chlorku amonu, zdołał pokryć rtęciową katodę odpowiednio sodem, potasem i amonem, otrzymując amalgamaty każdego z nich. Wykorzystywano nie tylko chlorki. Z soli i tlenków uzyskiwano beryl, glin i krzem^[28.1].

W 1837 roku Bird skonstruował własną wersję ogniwa Daniella. Jego nowatorska cecha polegała na tym, że oba roztwory – siarczanu miedzi i siarczanu cynku – znajdowały się w jednym naczyniu, lecz były oddzielone przegrodą z gipsu modelarskiego, powszechnie używanego w szpitalach do unieruchamiania złamań. Gips, będąc porowatym, przepuszczał jony przez przegrodę, zapobiegając zarazem mieszaniu się roztworów. Układ ten był przykładem jednonaczyniowego ogniwa Daniella, a wynalazek Birda był pierwszym tego rodzaju i stał się podstawą późniejszego ogniwa z naczyniem porowatym, skonstruowanego w 1839 roku przez Johna Dancera(inne języki)^[28.2].

Doświadczenia Birda z jego ogniwem miały duże znaczenie dla nowej dyscypliny – elektrometalurgii. Nieoczekiwanym wynikiem było osadzanie się miedzi na gipsie i wewnątrz niego, bez kontaktu z metalowymi elektrodami. Po rozłamaniu gipsu odkrywano przebiegające przez niego żyłki miedzi. Wynik ten był tak zaskakujący, że początkowo nie dawali mu wiary badacze elektrochemii, w tym Faraday. Birdowi przypisuje się niekiedy miano twórcy przemysłowej elektrometalurgii, a jego odkrycie leży u podstaw galwanoplastyki. Sam Bird nigdy jednak nie wykorzystał go praktycznie ani nie prowadził prac z metalurgii jako takiej^{[29][1.3][8.7]}.

Bird sądził, że istnieje związek między działaniem układu nerwowego a procesami zachodzącymi podczas elektrolizy przy bardzo słabych, stałych prądach. Wiedział, że prądy w obu przypadkach są tego samego rzędu. Jeśli taki związek istniał, czynił on elektrochemię ważnym przedmiotem badań ze względów biologicznych^[19.3].

W 1837 roku Bird wziął udział w badaniu zagrożeń, jakie niosła zawartość arsenu w tanich świecach. Były to świece stearynowe z dodatkiem arszeniku, który sprawiał, że paliły się jaśniej. Połączenie taniości i jasnego światła czyniło je popularnymi. Badanie prowadziło Westminster Medical Society(inne języki), towarzystwo studenckie Westminster Hospital(inne języki), a kierował nim John Snow, późniejszy badacz zdrowia publicznego. Zadaniem Birda była analiza zawartości arsenu w świecach, którą – jak stwierdził – producenci znacznie zwiększyli. Bird potwierdził też doświadczalnie, że arsen przedostaje się do powietrza podczas spalania świec. Badacze wystawiali na działanie świec różne gatunki zwierząt i ptaków w warunkach kontrolowanych. Zwierzęta przeżyły, ptaki padły. Bird ustalił, że duże ilości arsenu znajdowały się w wodzie pitnej ptaków, co wskazywało na drogę, jaką obrała trucizna^[30.1].

Choć tlenek węgla umiano otrzymywać od 1776 roku, początkowo nie rozpoznawano, że to właśnie zatrucie tlenkiem węgla jest mechanizmem śmierci i obrażeń od pieców opalanych paliwami węglowymi. Dochodzenie koronera w sprawie śmierci w 1838 roku Jamesa Trickeya, nocnego stróża, który całą noc spędził przy nowym piecu na węgiel drzewny w kościele St Michael w Cornhill(inne języki), orzekło, że trucizną był kwas węglowy (czyli dwutlenek węgla), a nie tlenek węgla. Zarówno Bird, jak i Snow zeznawali, popierając tezę o zatruciu kwasem węglowym. Sam Bird zaczął odczuwać dolegliwości, pobierając próbki powietrza przy podłodze obok pieca. Producenci pieca, Harper i Joyce, wystawili jednak własnych świadków, którzy przekonali ławę przysięgłych, że przyczyną śmierci była apopleksja, a „nieczyste powietrze” było tylko czynnikiem towarzyszącym. W późniejszym wyjaśnieniu Bird jasno stwierdził, że każdy piec opalany paliwem węglowym jest niebezpieczny, jeśli nie ma komina ani innego sposobu wentylacji^[31][32].

W 1839 roku Bird przedstawił Senior Physical Society referat o skutkach zatrucia wróbli oparami węglowymi, co skłoniło go do zaprezentowania swoich poglądów Brytyjskiemu Towarzystwu Krzewienia Nauki(inne języki) (pełnił funkcję sekretarza sekcji chemicznej tego towarzystwa w Birmingham). Bird przedstawił pracę także w Westminster Medical School, gdzie szczególnie zainteresował się nią Snow. Dotąd Snow i wielu innych sądziło, że kwas węglowy działa jedynie przez wypieranie tlenu, lecz doświadczenia Birda i innych przekonały go, że jest on szkodliwy sam w sobie. Również w 1839 roku Bird opublikował w Guy’s Hospital Reports obszerną pracę z licznymi opisami przypadków. Zdał sobie sprawę, że przynajmniej część zatruć od pieców wynika nie z kwasu węglowego, lecz z innego czynnika, choć nie zidentyfikował go jeszcze jako tlenku węgla^[33][30.2].

Bird prowadził rozległe badania w urologii, obejmujące chemię zarówno moczu, jak i kamieni nerkowych, i wkrótce stał się uznanym specjalistą. Jego prace o złogach moczowych i kamicy nerkowej były wówczas najbardziej zaawansowane. Stanowiły kontynuację dokonań Alexandra Marceta(inne języki) i Williama Prouta i pozostawały pod ich silnym wpływem. Marcet także był lekarzem w Guy’s. Prout nie zajmował tam stanowiska, lecz był związany ze szpitalem i dobrze tam znany^[7.2].

Bird zbadał i sklasyfikował kolekcję kamieni w Guy’s, skupiając się zwłaszcza na strukturze krystalicznej ich jąder, gdyż powstanie kamienia następuje dopiero wtedy, gdy istnieje jądro, na którym może się on tworzyć. Wyróżnił wiele rodzajów kamieni, lecz uznał, że wszystkie mieszczą się w dwóch grupach: kamieniach organicznych powodowanych zaburzeniem procesów ustrojowych oraz nadmiarze soli nieorganicznych dających osad. W 1842 roku Bird jako pierwszy opisał oksalurię, zwaną niekiedy chorobą Birda, którą wywołuje czasem nadmiar szczawianu wapnia w moczu^[34]. W swoim dziele Urinary Deposits Bird poświęcił wiele miejsca rozpoznawaniu związków chemicznych w moczu poprzez mikroskopowe badanie wyglądu kryształów. Urinary Deposits stało się standardowym podręcznikiem. W latach 1844–1857 ukazało się pięć wydań. W czwartym wydaniu Bird zalecił przepłukiwanie pęcherza w przypadkach moczu zasadowego – po tym, jak doświadczenie Snowa wykazało, że stary mocz staje się zasadowy, gdy powoli wkrapla się do niego mocz świeży. Bird wiedział, że odczyn zasadowy sprzyja wytrącaniu fosforanów, a w następstwie powstawaniu inkrustacji i kamieni. Ostatnie wydanie zaktualizowano po śmierci Birda^[1.2].

Bird jako pierwszy rozpoznał, że pewne postacie wałeczków moczowych są oznaką choroby Brighta. Wałeczki te odkrył wcześniej Henry Bence Jones(inne języki). Są to mikroskopijne walce z białka Tamma-Horsfalla wytrącone w nerkach, a następnie uwolnione do moczu^[7.3][35].

Powszechny w XVIII i na początku XIX wieku był pogląd, że choroba jest wynikiem stanu całego organizmu, a środowisko i aktywność pacjenta odgrywają dużą rolę w leczeniu. Najpełniejszym wyrazem takiego myślenia była koncepcja siły witalnej, która miała rządzić procesami chemicznymi w ciele. Według tej teorii związki organiczne mogły powstawać wyłącznie w żywych organizmach. Przekonanie to było uznawane za fałszywe, odkąd Friedrich Wöhler zdołał w 1828 roku zsyntetyzować mocznik z prekursorów nieorganicznych. Mimo to w czasach Birda siłę witalną nadal przywoływano, by tłumaczyć chemię organiczną. W połowie XIX wieku zaczął się jednak kształtować nowy sposób myślenia, zwłaszcza wśród młodszych lekarzy, napędzany szybkim postępem w rozumieniu chemii^[30.3].

Do tych młodszych radykałów należeli Bird i Snow, do starej szkoły zaś William Addison(inne języki) (inna osoba niż przełożony Birda w Guy’s). Addison nie lubił nowoczesnego polegania na wynikach laboratoryjnych i teoretycznych, jakie ceniło nowe pokolenie, i zakwestionował pogląd Richarda Brighta, że źródłem problemu w obrzęku są nerki. Bird nie zgadzał się z proponowanym przez Snowa leczeniem, lecz jego argumenty jasno sytuują go po radykalnej stronie sporu, gdyż całkowicie unikał argumentów odwołujących się do całego organizmu. Snow stwierdził, że proporcja mocznika w moczu jego pacjentów jest niska, i wywnioskował stąd, że mocznik gromadzi się we krwi, w związku z czym zaproponował upuszczanie krwi. Bird wątpił, by podwyższony mocznik we krwi był przyczyną choroby nerek, powołując się na wyniki François Magendiego, który wstrzykiwał mocznik do krwi rzekomo bez szkodliwych skutków^[30.4][36].

Justus von Liebig jest kolejną ważną postacią w rozwoju nowego myślenia, choć jego stanowisko bywa niejednoznaczne. Tłumaczył on procesy chemiczne w ciele jako dodawanie i odejmowanie prostych cząsteczek od większej cząsteczki organicznej – koncepcja ta przyświecała Birdowi w jego własnej pracy – lecz nawet materialistyczny Liebig nadal przywoływał siłę witalną dla procesów wewnątrz żywych ciał zwierzęcych. Bird pomógł rozwiać ten sposób myślenia, wykazując, że określona chemia wiąże się z określonymi narządami ciała, a nie z całym zwierzęciem. Zakwestionował niektóre wnioski Liebiga dotyczące chemii zwierzęcej: Liebig przewidywał na przykład, że stosunek kwasu moczowego do mocznika zależy od poziomu aktywności gatunku lub osobnika, Bird zaś wykazał, że jest to nieprawda. Sam próbował wyjaśniać łączenie się atomów, odwołując się do siły elektrycznej, a nie witalnej, opierając się na własnych doświadczeniach z elektrolizy^[37][38].

Bird zaprojektował i zastosował stetoskop z giętką rurką w czerwcu 1840 roku, a w tym samym roku opublikował pierwszy opis takiego przyrządu. W swojej pracy wspomniał o narzędziu używanym już przez innych lekarzy (doktorów Clendinninga i Strouda), które określił jako „wężową trąbkę słuchową(inne języki)”. Uznał je za obarczone poważnymi wadami technicznymi, w szczególności zbyt dużą długością pogarszającą działanie. Postać wynalazku Birda przypomina współczesny stetoskop, z tą różnicą, że ma tylko jedną słuchawkę. Na łamach London Medical Gazette doszło do gniewnej wymiany listów między innym lekarzem, Johnem Burne'em, a Birdem. Burne twierdził, że używał tego samego przyrządu co Clendinning i Stroud, i poczuł się urażony, że Bird nie wspomniał o nim w swojej pracy. Bird, w odpowiedzi pełnej gniewu i sarkazmu, wskazał, że już w pierwotnej publikacji jasno zaznaczył, iż nie rości sobie zasług do wcześniejszego przyrządu. Giętki stetoskop był dla Birda wygodny, gdyż pozwalał uniknąć niewygodnego pochylania się nad pacjentami, a słuchawkę można było podać innym lekarzom i studentom. Przy ciężkim reumatyzmie Birda umożliwiał badanie pacjenta z pozycji siedzącej^[39].

Gdy Bird podjął się wykładania nauk przyrodniczych w Guy’s, nie mógł znaleźć podręcznika odpowiedniego dla studentów medycyny. Potrzebował książki wchodzącej w pewne szczegóły fizyki i chemii, lecz takiej, której studenci medycyny nie uznaliby za przytłaczająco matematyczną. Bird niechętnie podjął się napisania jej samodzielnie, na podstawie swoich wykładów z lat 1837–1838, a rezultatem było Elements of Natural Philosophy, wydane po raz pierwszy w 1839 roku. Książka okazała się ogromnie popularna, nawet poza gronem studentów medycyny, i doczekała się sześciu wydań. Wznawiano ją jeszcze ponad 30 lat później, w 1868 roku. Czwarte wydanie przygotował po śmierci Birda jego przyjaciel Charles Brooke(inne języki), uzupełniając wiele matematycznych braków, i to on gruntownie zaktualizował dzieło w szóstym wydaniu z 1867 roku^[40].

Książka została dobrze przyjęta i chwalona przez recenzentów za przejrzystość. Literary Gazette uznała na przykład, że „uczy nas ona elementów całego kręgu filozofii przyrody w najjaśniejszy i najbardziej przejrzysty sposób”, i polecała ją nie tylko studentom^[41]. Recenzje w prasie medycznej były ostrożniejsze: Provincial Medical and Surgical Journal w recenzji drugiego wydania uznał książkę za „dobre i zwięzłe elementarne opracowanie”, lecz miał kilka technicznych zastrzeżeń, m.in. brak opisu budowy stetoskopu^[42].

Zakres książki był szeroki i obejmował znaczną część ówczesnej fizyki. Pierwsze wydanie z 1839 roku ujmowało statykę, dynamikę, grawitację, mechanikę, hydrostatykę, pneumatykę, hydrodynamikę, akustykę, magnetyzm, elektryczność, elektryczność atmosferyczną, elektrodynamikę, termoelektryczność, bioelektryczność, światło, optykę i światło spolaryzowane. W drugim wydaniu z 1843 roku Bird rozwinął materiał o elektrolizie w osobny rozdział, dodał dwa rozdziały o „termotyce” (termodynamice – istotnym braku pierwszego wydania) oraz rozdział o nowej technice fotografii. Późniejsze wydania zawierały także rozdział o telegrafii elektrycznej^[1.12][43].

• Elements of Natural Philosophy; being an experimental introduction to the study of the physical sciences. John Churchill, Londyn 1839.
• Urinary Deposits, their diagnosis, pathology and therapeutical indications. John Churchill, Londyn 1844.
• Lectures on the Influence of Researches in Organic Chemistry on Therapeutics, especially in relation to the depuration of the blood. Wilson & Ogilvy, Londyn 1848.
• Lectures on Electricity and Galvanism, in their physiological and therapeutical relations. Wilson & Ogilvy, Londyn 1849.

• John HuttonJ.H. Balfour John HuttonJ.H., Biographical Sketch of the late Dr. Golding Bird, Edynburg: Thomas Constable and Co., 1855  (ang.).
• N.G.N.G. Coley N.G.N.G., The collateral sciences in the work of Golding Bird (1814–1854), „Medical History”, 13 (4), 1969, s. 363–376, PMCID: PMC1033981  (ang.).
• Iwan RhysI.R. Morus Iwan RhysI.R., Frankenstein's Children: Electricity, Exhibition, and Experiment in Early-nineteenth-century London, Princeton: Princeton University Press, 1998, ISBN 0-691-05952-7  (ang.).
• PeterP. Vinten-Johansen PeterP., Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: a Life of John Snow, Oksford: Oxford University Press, 2003, ISBN 0-19-513544-X  (ang.).
• LouisL. Rosenfeld LouisL., Four Centuries of Clinical Chemistry, Amsterdam: Gordon & Breach Science, 1999, ISBN 90-5699-645-2  (ang.).

Zobacz multimedia związane z tematem: Golding Bird

• Golding Bird (1814–1854) (ang.) – portret pędzla Alexandra Craiga z 1840 roku w zbiorach Wellcome Collection