Hydroksyzyna
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny |
C21H27ClN2O2 | ||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
374,90 g/mol | ||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||||||
| Stosowanie w ciąży |
kategoria C | ||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Hydroksyzyna (łac. hydroxyzinum) – organiczny związek chemiczny, wielofunkcyjna pochodna piperazyny, lek uspokajający i przeciwuczuleniowy z grupy antyhistaminików I generacji, zsyntetyzowany i wprowadzony do lecznictwa pod nazwą handlową Atarax przez belgijską firmę UCB w 1956 roku. Stosowany najczęściej w psychiatrii jako lek uspokajający i silnie hamujący aktywność układu nerwowego. Ze względu na jej właściwości psychotropowe hydroksyzyna w wielu krajach (w tym w Polsce) jest wydawana z apteki tylko na receptę, jednak w innych krajach (głównie rozwijających się) można ją nabyć bez recepty.
Z chemicznego punktu widzenia jest alkoholem (metabolizm w niemal połowie polega na enzymatycznym utlenieniu grupy alkoholowej −CH2OH na końcu wystającego bocznego łańcucha cząsteczki do grupy karboksylowej −COOH, co daje główny metabolit: cetyryzynę). Ma jedno centrum chiralności, a zatem dwa enancjomery; oba są biologicznie czynne.
Jako pochodna piperazyny, hydroksyzyna daje dwa szeregi soli. W handlu i medycynie występuje pod postacią zarówno chlorowodorku o łagodnie zasadowym charakterze, jak i dwuchlorowodorku. W Polsce preparaty tego specyfiku zawierają monochlorowodorek.
Farmakokinetyka
Hydroksyzyna podana doustnie w formie syropu wchłania się bardzo szybko z przewodu pokarmowego, jej działanie można odczuć po czasie od 5 do 10 minut od przyjęcia. Biologiczny okres półtrwania we krwi wynosi przeciętnie 7–10 godzin u dorosłych, jednak wyraźne efekty fizjologiczne są z reguły obserwowane nawet przez czas dwukrotnie dłuższy. U dzieci jest on krótszy wskutek szybszego metabolizmu, wynosi u nich 6–7 godzin. U starszych osób jest wydłużony (podobnie jak w przypadku większości leków metabolizowanych przez wątrobę) nawet do 18–21 godzin.
Stężenia hydroksyzyny w skórze są wyższe niż w osoczu.
Farmakodynamika
Hydroksyzyna działa przede wszystkim silnie przeciwhistaminowo, a więc jest odwrotnym agonistą receptora histaminy H1 (stała Ki ≈ 2 nM). Dodatkowo stosunkowo silnie blokuje też receptory serotoniny 5-HT2A (Ki ≈ 50 nM). Ponadto posiada też znacznie słabsze działanie blokujące receptory α1-adrenergiczne (Ki ≈ 300 nM) oraz receptory dopaminy D2 (Ki = 378 nM)[3][4][5][6][7][8]. Wbrew wieloletnim podejrzeniom, które znalazły odbicie nawet w ulotkach preparatów hydroksyzyny, nie posiada ona żadnych klinicznie istotnych właściwości antycholinergicznych i po zażyciu tego leku nie istnieje jakiekolwiek ryzyko wystąpienia objawów atropinowych[6], gdyż stała Ki przekracza 10 μM, a takie stężenia są fizycznie niemożliwe do osiągnięcia nawet po przyjęciu dawki letalnej.
Działanie serotoninolityczne hydroksyzyny jest najprawdopodobniej przyczyną jej względnej efektywności przeciwlękowej, co umożliwia dość skuteczne stosowanie tego leku w zaburzeniach lękowych[9][10], ponieważ leki podobne – tyle że posiadające „czyste” właściwości antyhistaminowe i pozbawione podobnego działania na receptory serotoniny, jak na przykład selektywna antyhistaminergicznie cetyryzyna – nie wykazują działania anksjolitycznego.
Działania niepożądane i interakcje
Działania niepożądane są podobne do występujących w przypadku stosowania wszystkich innych leków przeciwhistaminowych I generacji. Obejmują głównie nasiloną senność, euforię i hamowanie ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto hydroksyzyna może wywoływać zaburzenia układu krzepnięcia, a nawet sama (w przypadku nadwrażliwości) być przyczyną wystąpienia objawów alergicznych. Może nasilać działanie podanych razem z nią depresantów, także tych narkotycznych (alkoholu, morfiny i kodeiny). Przez niektórych badaczy podejrzewana jest o łagodne działanie kardiotoksyczne[11].
Nazwy handlowe
- Atarax
- Hydroxyzinum Espefa
- Hydroxyzinum VP
Przypisy
- ↑ Physical Constants of Organic Compounds, [w:] CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 3-318, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
- ↑ a b Hydroksyzyna, dichlorowodorek [PDF] [online], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, 27 kwietnia 2024, numer katalogowy: H8885 [dostęp 2026-05-21].
- ↑ Michel Gillard, Christy Van Der Perren, Nicole Moguilevsky, Roy Massingham, Pierre Chatelain, Binding Characteristics of Cetirizine and Levocetirizine to Human H1 Histamine Receptors: Contribution of Lys191 and Thr194, „Molecular Pharmacology”, 61 (2), 2002, s. 391–399, DOI: 10.1124/mol.61.2.391, PMID: 11809864 (ang.).
- ↑ Adele M. Snowman, Solomon H. Snyder, Cetirizine: Actions on neurotransmitter receptors, „The Journal of Allergy and Clinical Immunology”, 86 (6 Pt 2), 1990, s. 1025–1028, DOI: 10.1016/S0091-6749(05)80248-9, PMID: 1979798 (ang.).
- ↑ Nobuo Kubo, Osamu Shirakawa, Takayoshi Kuno, Chikako Tanaka, Antimuscarinic effects of antihistamines: quantitative evaluation by receptor-binding assay, „Jpn J Pharmacol”, 43 (3), 1987, s. 277–282, DOI: 10.1254/jjp.43.277, PMID: 2884340 (ang.).
- ↑ a b R.P. White, L.D. Boyajy, Neuropharmacological comparison of atropine, scopolamine, banactyzine, diphenhydramine and hydroxyzine, „Arch Int Pharmacodyn Ther”, 127, 1960, s. 260–273, PMID: 13784865 (ang.).
- ↑ Kaori Haraguchi, Kiyomi Ito, Hajime Kotaki, Yasufumi Sawada, Tatsuji Iga, Prediction of Drug-Induced Catalepsy Based on Dopamine D1, D2, and Muscarinic Acetylcholine Receptor Occupancies, „Drug Metabolism and Disposition”, 25 (6), 1997, s. 675–684, PMID: 9193868 [zarchiwizowane z adresu 2012-12-20] (ang.).
- ↑ Raymond F. Orzechowski, Debra S. Currie, Cathryn A. Valancius, Comparative anticholinergic activities of 10 histamine H1 receptor antagonists in two functional models, „European Journal of Pharmacology”, 506 (3), 2005, s. 257–264, DOI: 10.1016/j.ejphar.2004.11.006, PMID: 15627436 (ang.).
- ↑ Textbook of Anxiety Disorders, American Psychiatric Publishing, 2009, ISBN 1-58562-254-0 (ang.).
- ↑ Yves Lamberty, Alma J. Gower, Hydroxyzine prevents isolation-induced vocalization in guinea pig pups: comparison with chlorpheniramine and immepip, „Pharmacol Biochem Behav”, 79 (1), 2004, s. 119–124, DOI: 10.1016/j.pbb.2004.06.015, PMID: 15388291 (ang.).
- ↑ Byung Hoon Lee i inni, Effects of the histamine H1 receptor antagonist hydroxyzine on hERG K+ channels and cardiac action potential duration, „Acta Pharmacologica Sinica”, 32 (9), 2011, s. 1128–1137, DOI: 10.1038/aps.2011.66, PMID: 21892192, PMCID: PMC4003299 (ang.).
Bibliografia
- Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Podręcznik dla studentów i lekarzy, Wojciech Kostowski (red.), wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2001.
- Małgorzata Rzewuska, Leczenie zaburzeń psychicznych, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, ISBN 83-200-3354-3.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.