kanonem rzymskim stała się wyraźnym wyróżnikiem. Po soborze trydenckim (1545–1563) skodyfikowano ją i uczyniono uniwersalną dla całego Kościoła. Rzymski ryt...

Rzymski system zapisywania liczb, zwany też łacińskim – addytywny system liczbowy, w podstawowej wersji używający 7 znaków. W systemie rzymskim do zapisu...

Cesarz rzymski (łac. Imperator Romanorum, niem. Römischer Kaiser) – termin używany przez historyków na określenie średniowiecznego władcy, który otrzymał...

Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum) – starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego, powstałe z przekształcenia republiki rzymskiej w...

Hipolit Rzymski, cs. Muczenik Ippolit (ur. przed 170, zm. w 235 na Sardynii) – pisarz wczesnego Kościoła, prezbiter, męczennik, ojciec i święty Kościoła...

Klasyczny ryt rzymski (pot. ryt trydencki, daw. nadzwyczajna forma rytu rzymskiego) – w Kościele katolickim porządek celebrowania liturgii obrządku łacińskiego...

Rzymu okresu cesarstwa. Osobny artykuł: Cesarze bizantyńscy. konsulowie rzymscy Aleksander Krawczuk: Kronika starożytnego Rzymu. Warszawa: Iskry, 1994...

Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. SIR – Sacrum Imperium Romanum; niem. HRR – Heiliges Römisches Reich), potocznie: Pierwsza Rzesza Niemiecka, I Rzesza (niem...

63 p.n.e. w Rzymie, zm. 19 sierpnia 14 n.e. w Noli) – pierwszy cesarz rzymski. Panował od 16 stycznia 27 roku p.n.e. do śmierci jako Imperator Caesar...

ostatnich rzymskich królów było pochodzenia etruskiego. Około 565 p.n.e. zostały zbudowane pierwsze mury dookoła miasta. Osobny artykuł: Republika rzymska. Ostatni...

wyjątkami), nosili tytuł cesarza rzymskiego. Od 1508 każdy władca w momencie objęcia urzędu był wybranym cesarzem rzymskim, a jego koregent nosił tytuł króla...

Piotr Krzysztof Rzymski — polski biolog medyczny i środowiskowy, profesor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, popularyzator nauki. W 2009 ukończył studia...

Lugdunum w Galii, zm. 13 października 54 n.e. w Rzymie) – historyk, cesarz rzymski od 25 stycznia 41 roku do swojej śmierci, syn Druzusa Starszego i Antonii...

Mszał rzymski – najważniejsza księga liturgiczna w Kościele katolickim obrządku rzymskiego, zawierająca teksty stałych i zmiennych części mszy. Mszał zawiera...

było, że poniesie śmierć, w liście do wspólnoty rzymskiej (dot.: Diecezja rzymska/Święty Kościół Rzymski) podkreślał jej prymat w Kościele Powszechnym,...

Salut rzymski (wł. saluto romano) – salut, w którym wyprostowane prawe ramię jest wznoszone do przodu, prostopadle do ciała. Choć przypisywany starożytnym...

Uniwersytet Rzymski „La Sapienza”, także Uniwersytet Rzymski (wł. Sapienza – Università di Roma) – włoski uniwersytet państwowy z siedzibą w Rzymie. Uniwersytet...

do wszystkiego „najeżonym” partykularyzmem. Zaczęto dodawać określenie „rzymski” dla podkreślenia wierności prymatowi biskupa Rzymu. Mimo tego potocznego...

Septimius Geta (ur. 27 maja 189 w Rzymie, zm. 26 lutego 212) – Cesarz rzymski od 209 do swojej śmierci. Młodszy syn cesarza Septymiusza Sewera i Julii...

cesarz rzymski od 996 roku. Syn Ottona II i Teofano, księżniczki bizantyjskiej. Otton III był zwolennikiem idei odnowienia Cesarstwa Rzymskiego, w której...

(ur. 30 stycznia 133 w Mediolanie, zm. 1 czerwca 193 w Rzymie) – cesarz rzymski od 28 marca 193 do swojej śmierci. Didiusz Julianus urodził się w rodzinie...

w latach 1637–1657 (koronowany w 1627), wybrany cesarz rzymski w latach 1637–1657 (król rzymski od 1636) z dynastii Habsburgów. Syn cesarza, króla Czech...

książę Saksonii w latach 936–961, król Franków Wschodnich od 936 i cesarz rzymski od 962, z dynastii Ludolfingów. Był synem Henryka I Ptasznika, króla Niemiec...

celtyckiej Radasbona poprzez łacińską nazwę Ratisbona. W 179 istniała tu rzymska warownia Castra Regina (Obóz Regina – od łacińskiej nazwy rzeki Regen,...

Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego – akt prawa międzynarodowego przyjęty w dniu 17 lipca 1998 r., by nie dopuszczać do bezkarności sprawców...

(ur. 955, zm. 7 grudnia 983 w Rzymie) – król niemiecki od 973, cesarz rzymski od 980 z dynastii Ludolfingów. Syn Ottona I i Adelajdy. Jego koronacja...

Europie. Za sprawą Oktawiana Augusta rzymski dowódca Warus rozpoczął podbój Germanii. W 9 r. n.e., trzy rzymskie legiony zostały pokonane podczas bitwy...

Alfabet łaciński, pismo łacińskie, łacinka, alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych...

września 411 roku) – żołnierz stacjonujący w Brytanii, wybrany cesarzem rzymskim w 407 przez wojsko. Schwytany i zamordowany w 411 roku. Był trzecim w przeciągu...

to stojączka czy stojaczka. Łacińska nazwa Augustus (zobacz: kalendarz rzymski), zapożyczona przez większość języków europejskich, nadana została na cześć...

Czech od 1656, arcyksiążę Austrii od 1657, a także król Niemiec i cesarz rzymski od 1658 roku z dynastii Habsburgów. Syn cesarza Ferdynanda III i jego pierwszej...

polityczną dominacją Imperium Rzymskie przejęło od terenów Grecji rolę centrum kulturowego i cywilizacyjnego. Panowanie rzymskie umożliwiło wytworzenie pewnej...

Republika rzymska (łac. Res publica Romana) – okres w historii starożytnego Rzymu w którym był on republiką, trwający od upadku królestwa w 509* do początku...

Obrządek rzymski, także ryt rzymski (łac. ritus Romanus) – katolicki obrządek (właściwie grupa obrządków) z rodziny obrządków zachodnich, odwołujący się...

Antoninus Augustus (ur. 204 w Emesie, zm. 11 marca 222 w Rzymie) – cesarz rzymski od 16 maja 218 do swojej śmierci. Jego krótkie panowanie jest znane ze...

Quintus Decius (ur. ok. 190–201 w Budalii, zm. 251 pod Abrittus) – cesarz rzymski od 249 do 251 roku. Mąż Herenii Etruscylli, ojciec Herenniusza Decjusza...

(Publius Helvius Pertinax; ur. 1 sierpnia 126, zm. 28 marca 193) – cesarz rzymski od 1 stycznia 193 do swojej śmierci. Syn Helviusa Successusa (wyzwoleńca...

Lotaryngii jako Franciszek III, książę Cieszyna, wielki książę Toskanii, cesarz rzymski, od 1740 współwładca (koregent) we wszystkich terytoriach rządzonych przez...

Katechizm Rzymski (Katechizm Trydencki, Katechizm Soboru Trydenckiego, łac. Catechismus ex decreto Concilii Tridentini ad parochos). Pierwszy oficjalny...

I w. p.n.e. armia rzymska po paru dekadach walk, począwszy od podboju miasta Segestika, pokonała miejscowe siły. Imperium Rzymskie, w zakolu Dunaju, na...

rozkwit gospodarczy i demograficzny. Rzymski rodowód ma wiele miast dzisiejszej Holandii, np. Utrecht (rzymskie Traiectum), Nijmegen (Ulpia Noviomagus...

koronowany na króla. Wtedy też Czechy weszły w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W latach 1310–1437 na tronie zasiadali Luksemburgowie. Za czasów Karola...

Germanicus (ur. 15 grudnia 37 w Ancjum, zm. 9 czerwca 68 w Rzymie) – cesarz rzymski od 13 października 54 do swojej śmierci, syn Gnejusza Domicjusza Ahenobarbusa...

Republiki Rzymskiej, a później Cesarstwa Rzymskiego. W tym okresie nastąpił proces latynizacji Imperium, a łacina była językiem mieszkańców wielu rzymskich prowincji...

W roku 1942 kardynał Giovanni Mercati, archiwista Świętego Kościoła Rzymskiego, stworzył spis papieży, który od tamtej pory jest oficjalnie uznawany...

Klub Rzymski – nieformalna międzynarodowa organizacja typu think tank założona w 1968 roku, zrzeszająca naukowców, polityków i biznesmenów, zajmująca...

Kwadowie założyli królestwo, któremu przewodził Vannius – dawny najemnik rzymski. Było ono zależne od iliryjskiego Królestwa Pannoni. W późniejszych latach...

Egipt rzymski (łac. Aegyptus, stgr. Αἴγυπτος; Aígyptos) – okres w historii Egiptu, w którym był on częścią Cesarstwa Rzymskiego. Trwał od momentu przekształcenia...

Cassius Dio Cocceianus, gr. Δίων Κάσσιος; ur. 163/164, zm. ok. 235) – rzymski historyk pochodzenia greckiego oraz senator i dwukrotny konsul. Kasjusz...

pozostałości po rzymskiej osadzie założonej najprawdopodobniej w 43 roku naszej ery, czyli w czasie inwazji wojsk cesarza rzymskiego Klaudiusza na Brytanię...

121 w Rzymie, zm. 17 marca 180 w Vindobonie) – pisarz, filozof, cesarz rzymski od 7 marca 161 do swojej śmierci. Urodził się w 121 r. w południowej części...

Teatr rzymski w Maladze – zabytkowy teatr z okresu rzymskiego znajdujący się w andaluzyjskiej Maladze. Jeden z ważniejszych obiektów archeologicznych...

katalizowało postęp ekonomiczny i kulturalny. To z tego okresu pochodzi teatr rzymski, który, choć niewielki, należy do najstarszych tego typu zabytków w Hiszpanii...

Marius; ur. 157 p.n.e. w Cereatae, zm. 13 stycznia 86 p.n.e. w Rzymie) – rzymski wódz i polityk okresu republikańskiego. Homo novus (człowiek spoza starej...

Teatr rzymski w Weronie – starożytny teatr rzymski, znajdujący się we włoskiej Weronie. Pochodząca z drugiej połowy I wieku p.n.e. budowla usytuowana jest...

Wiedniu) – król Czech w latach 1617–1637 i Węgier w latach 1618–1637, cesarz rzymski w latach 1619–1637 z dynastii Habsburgów. Syn arcyksięcia austriackiego...

(koncepcja Mommsena i Diona) w Rzymie, zm. 15 marca 44 p.n.e. tamże) – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz. Jeden z członków stronnictwa popularów...

28 kwietnia 32 w Ferentium, zm. 16 kwietnia 69 w Brescello) – cesarz rzymski od 15 stycznia 69 do swojej śmierci. Pochodził ze starego etruskiego rodu...

zginął 16 września 1867 r.), w kulturze popularnej lepiej znany jako Rzymski Nos – Indianin amerykański należący do plemienia Szejenów Północnych z...

Marcus Opellius, Opilius Macrinus (ur. 164 lub 166, zm. 218) – cesarz rzymski od 11 kwietnia 217 do 8 czerwca 218 (mimo iż pełnoprawnie nigdy nie został...

Konstantyn II (ur. styczeń/luty 316 w Arles, zm. 340 w Akwilei) – cesarz rzymski w latach 337–340. Najstarszy syn Konstantyna I Wielkiego i Fausty. 9 września...

Gajusz Flawiusz Fimbria (łac. Gaius Flavius Fimbria), zm. 85 p.n.e. – wódz rzymski. Był stronnikiem Mariusza i Cynny, walczył pod ich rozkazami podczas wojny...

Zobacz też: Data narodzin Jezusa Chrystusa. Junniusz Anneusz Gallio, rzymski prokonsul (zm. 65). Pallas, grecki wyzwoleniec, doradca polityczny (zm...

muzeum z unikalnym zbiorem mozaik rzymskich i bizantyjskich. Zabytki: rzymski most, pozostałości ogromnych rzymskich murów obronnych, bizantyjska cytadela...

święta kościołów katolickiego i prawosławnego. Jej imię wymienia Kanon rzymski Mszy Świętej (I Modlitwa Eucharystyczna). Najstarszy spisany żywot św. Łucji...

należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. Teatr rzymski w Płowdiwie – teatr rzymski starożytnego Trimontium (dziś w środkowej Bułgarii). Napis...

Kanon rzymski – tekst modlitwy eucharystycznej tradycji rzymskiej, celebrowanej w Kościele łacińskim i Kościołach starokatolickich. Należy do najstarszych...

się wolnym miastem Rzeszy. Osobny artykuł: Sejm Rzeszy (Święte Cesarstwo Rzymskie). W drugiej połowie XIV wieku Norymbergi sięgały wpływy czeskie. Jako wolne...

Amfiteatr rzymski w Trewirze – amfiteatr zbudowany na przedmieściach Trewiru około roku 100, mógł pomieścić 20.000 widzów. Amfiteatr został wzniesiony...

kiedy to obszar ten zajęli Rzymianie. Od 43 r. Pula stała się kolonią rzymską (nazwaną przez nich Pietas Julia) przez co została ważnym ośrodkiem administracyjnym...

Kmin rzymski, kmin, kumin, kmin egipski, kmin pluskwi (Cuminum cyminum L.) – gatunek rośliny jednorocznej, należący do rodziny selerowatych. Za jego ojczyznę...

prowokują partnera do wymiotowania na nich. Praktyka ta nazywana jest „rzymskim deszczem” i opiera się na opisach praktyk seksualnych związanych z wymiotowaniem...

(1340–1347) Ludwik V Brandenburski (1347–1349) Stefan II (1347–1349) Ludwik VI Rzymski (1347–1349) Wilhelm I (1347–1349) Albrecht I (1347–1349) Otto V Leniwy...

najważniejszym obowiązkiem cenzorów było sporządzenie spisu (census) obywateli rzymskich wraz z ich majątkiem (agere censum) oraz przypisanie ich do właściwego...

Most rzymski w Trewirze (niem. Römerbrücke) – most spinający brzegi Mozeli w Trewirze. Jest najstarszym mostem w Niemczech. Wraz z innymi zabytkami rzymskiego...

powstawały z wykorzystaniem tradycji rzymskich. Jądrami nowych miast były zazwyczaj castra Romana, odpowiednikiem rzymskiego canabae były tzw. burgum – przedmieścia...

dzisiejszej Francji i Hiszpanii (jest to opis podróży przez te ziemie); historyk rzymski Liwiusz, żyjący w latach 59 p.n.e.–17 r. n.e., w piątej księdze Dziejów...

Tryptyk rzymski (Medytacje) – poemat papieża Jana Pawła II. Został wydany w 2003 roku w sześciu językach: polskim, niemieckim, angielskim, hiszpańskim...

ur. 18 września 53 w Italice, zm. 9 sierpnia 117 w Selinusie) – cesarz rzymski od 27 stycznia 98 do swojej śmierci. Drugi z tzw. pięciu dobrych cesarzy...

Senat rzymski (łac. Senatus od senex – starzec – dosłownie rada starszych) – jedna z najważniejszych i najtrwalszych instytucji politycznych starożytnego...

e. w Rzymie, zm. 1 sierpnia 30 p.n.e. w Aleksandrii) – wódz i polityk rzymski w latach 61–30 p.n.e. Marek Antoniusz urodził się 14 stycznia 83 p.n.e...

rzymskiego cesarza Nerona, a także na prześladowaniach i szerzeniu się wiary chrześcijańskiej. Istotną dla utworu postacią jest Petroniusz – rzymski patrycjusz...

rzymskiego, miastem rezydencyjnym Konstancjusza I i jego syna Konstantyna Wielkiego. Za Konstantyna Wielkiego dokonano podziału Cesarstwa Rzymskiego na...

Hadrianus; ur. 24 stycznia 76 w Itálice, zm. 10 lipca 138 w Bajach) – cesarz rzymski od 11 sierpnia 117 do swojej śmierci. Pośmiertnie zaliczony w poczet bogów...

Hotel Rzymski – trzygwiazdkowy hotel w centrum Poznania znajdujący się przy Al. Karola Marcinkowskiego 22, położony w sąsiedztwie Hotelu Bazar. Poprzednio...

Florian z Lauriacum (ur. w II połowie III wieku w Ceti, zm. 4 maja 304) – rzymski oficer, męczennik chrześcijański, święty katolicki i prawosławny. Urodził...

Kotlet rzymski – panierowany i usmażony kawałek sera żółtego. Potrawa smażona zazwyczaj na patelni przy użyciu niewielkiej ilości tłuszczu, np. oleju...

od dictō forma częstościowa dīcō ‘mówić’ i –tor ‘sprawca czynności’) – rzymski urzędnik nadzwyczajny (extraordinarius), któremu przyznawano najwyższą...

Dwunastościan rzymski (galorzymski), dodekahedron – niewielki, pusty wewnątrz przedmiot wykonany ze stopu miedzi. Jest uformowany w dwunastościan foremny...

sierpnia 1106 w Liège) – król niemiecki od 1056 (faktycznie od 1065), cesarz rzymski od 1084 do swojej abdykacji w 1105, najstarszy syn cesarza Henryka III...

stosowana w historiografii na określenie zachodniej części cesarstwa rzymskiego, rządzonej przez osobnego cesarza (lub cesarzy) od czasu utworzenia tetrarchii...

Diecezja rzymska (łac. Dioecesis Urbs seu Romana, wł. Diocesi di Roma) – rzymskokatolicka diecezja (o statusie archidiecezji) z katedrą w Rzymie, na Lateranie...

Titus Flavius Vespasianus (ur. 17 listopada 9, zm. 23 czerwca 79) – cesarz rzymski od 1 lipca 69 do swojej śmierci. Początek jego panowania zakończył rok...

Vitellius Germanicus (ur. 24 września 15, zm. 21 grudnia 69 w Rzymie) – cesarz rzymski od 19 kwietnia 69 do swojej śmierci. Syn Lucjusza Witeliusza, trzykrotnego...

Eustachy Rzymski, również Eustachiusz (łac. Еustathius Placidas ) – święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, według legendy męczennik wczesnochrześcijański...

Teatr rzymski w Orange – starożytny teatr rzymski, znajdujący się w mieście Orange (starożytne Arausio) w departamencie Vaucluse w południowej Francji...

(ur. około 200 w Interamnie, zm. latem 276 w Tarsie lub Tyanie) – cesarz rzymski panujący od jesieni 275 do lata 276 roku naszej ery. Pochodził z miejscowości...

Teatr rzymski w Trieście (wł. Teatro romano di Trieste) – pozostałości starożytnego teatru rzymskiego położone u podnóża wzgórza San Giusto, między Via...

własnym zastępstwie (np. poseł, przyboczny wodza naczelnego). W armii rzymskiej mianem legata (łac. legatus legionis) określano wysokiej rangi oficera...

zlikwidowane w obrządku rzymskim wraz z reformą liturgii w roku 1961. Zmiana kalendarza liturgicznego, wprowadzona wraz z nowym obrządkiem rzymskim w 1969 roku,...

kwietnia 145/146 w Leptis Magna, zm. 4 lutego 211 w Eboracum) – cesarz rzymski od 9 kwietnia 193 roku do swojej śmierci. Założyciel dynastii Sewerów....

docierając w końcu I w. p.n.e. do Dunaju, gdzie weszli w kontakt z imperium rzymskim. Tryb życia i gospodarka Sarmatów związana była z pasterskim chowem zwierząt...

Rzymskiego. Po śmierci Kleopatry VII, ostatniej przedstawicielki dynastii Lagidów, Oktawian August przyłączył de facto Egipt do imperium rzymskiego....

wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem...

24 grudnia 3 p.n.e. w Terracinie, zm. 15 stycznia 69 w Rzymie) – cesarz rzymski od 9 czerwca 68 roku do swojej śmierci. Jego panowanie zapoczątkowało rok...

Zobacz też: Obrządek rzymski. Novus Ordo Missae - za TC, jedyny wyraz rytu rzymskiego klasyczny ryt rzymski...

Franków, których pokonał w latach 341 i 342. Rok późnej, jako ostatni cesarz rzymski, odwiedził Brytanię. Wyprawa na wyspę odbyła się w pierwszej połowie 343 r...

trudno podporządkować. Gdy w 64 p.n.e. na Bliskim Wschodzie zjawił się rzymski wódz Pompejusz Wielki, zaprowadzając nowe porządki polityczne w tym regionie...

armii rzymskiej złożona przede wszystkim z ciężkozbrojnej piechoty. Odpowiednik współczesnej dywizji. W pierwszych trzech wiekach imperium armia rzymska liczyła...

Dom rzymski (łac. dǒmŭs) – podstawowy typ domu budowanego w starożytnym Rzymie. Określenie to odnosiło się do prostego domostwa jednorodzinnego w odróżnieniu...

lipanj ‛czerwiec’, litew. liepa). Łacińska nazwa Iulius (zobacz: kalendarz rzymski) została nadana na cześć Juliusza Cezara i różnych formach została zapożyczona...

Quinctilius Varus; ur. ok. 46 p.n.e., zm. 9 n.e.) – rzymski polityk i dowódca, dowodził trzema legionami rzymskimi zniszczonymi w Lesie Teutoburskim przez Germanów...

przygranicznym ziemiom Kosowa i Serbii oraz Macedoniii i Bułgarii. Dawne ośrodki rzymskie (a obecne miejscowości) na tym terenie to: Naissus (obecnie Nisz, Serbia)...

Fenicji, zm. 21 marca 235 na terenie dzisiejszego Bretzenheim) – cesarz rzymski z dynastii Sewerów panujący w latach 222–235. Był synem Julii Awity Mamei...

dominujący pod względem liczebności Kościół łaciński (zwany również Kościołem rzymskim lub zachodnim) oraz Katolickie Kościoły wschodnie, które mimo ich liczby...

Caesar Augustus (ur. 16 listopada 42 p.n.e., zm. 16 marca 37 n.e.) – cesarz rzymski, syn Tyberiusza Klaudiusza i Liwii Druzylli, pasierb i następca Oktawiana...

ustanawiania starszych, byli Tytus, Sylwan, Tymoteusz, Tychik i Sostenes. Klemens Rzymski ok. 95 r. pisał w Liście do Koryntian o sukcesji apostolskiej, jako mającej...

królowa Polski, księżna lotaryńska, córka cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego, króla Czech i Węgier Ferdynanda III Habsburga i Eleonory Gonzagi. Eleonora...

Arbogast, Flavius Arbogastes (zm. 8 września 394) – rzymski wódz pochodzenia frankijskiego. Flavius Arbogastes był siostrzeńcem wodza frankijskiego Flaviusa...

Został założony około 500 p.n.e. jako osada celtycka. W 15 p.n.e. stał się rzymskim posterunkiem granicznym. Prawa miejskie uzyskał w roku 1221, stając się...

brzmiące historyjki o papieżach ogłaszających się w XI wieku konsulami rzymskimi. Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie...

Eneida (łac. Aeneis) – rzymski epos, napisany heksametrem przez Publiusza Wergiliusza Marona, opiewający w 12 księgach o łącznym rozmiarze 9892 wierszy...

Populusque Romanus (w skrócie SPQR) – łacińska formuła oznaczająca „senat i lud rzymski”. Realnie rozpowszechniona i wprowadzona przez Oktawiana Augusta. Hasło...

Wielkiego (VI wiek n.e.). Prawo rzymskie miało istotny wpływ na rozwój prawodawstwa europejskiego (tzw. recepcja prawa rzymskiego) w postaci prawa powszechnego...

pochodzenia łacińskiego, należące do nielicznej grupy najstarszych imion rzymskich (imion właściwych, praenomen, por. Marek, Tyberiusz, Aulus, Maniusz, Gajusz...

i koroną egipską, marmurowa płaskorzeźba (Naukratis – Egipt rzymski, I w. n.e.) Rzymski posąg Dionizosa (Bachusa) z II w. n.e. Dionizos na mozaice (Muzeum...

apulijskim mieście Wenuzji (obecnie Venosa w regionie Basilicata) urodził się rzymski poeta Horacy. W Apulii znajdowało się miasto Kanny, gdzie doszło do klęski...

zasadniczy, mocno z czymś związany), formalnie Kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego (łac. Cardinalis Sanctae Romanae Ecclesiae) – najwyższa po papieżu godność...

daty końcowej tej epoki; zwykle łączona jest ona z upadkiem cesarstwa rzymskiego bądź z jego poważnymi przemianami, np.: rokiem 395, czyli podziałem cesarstwa...

Aurelius Severus Antoninus (ur. 4 kwietnia 188, zm. 8 kwietnia 217) – cesarz rzymski od 4 lutego 211 do swojej śmierci. Syn cesarza Septymiusza Sewera i cesarzowej...

dawne centrum religijne społeczeństwa galijskiego, stało się stolicą rzymskiej Galii. Kraj został podzielony na 4 prowincje: Galia Narbońska, Akwitania...

prawdopodobnie 11 sierpnia 1081, zm. 23 maja 1125) – król niemiecki od 1105, cesarz rzymski od 1111, syn i następca cesarza Henryka IV. W 1099 został koronowany na...

Krassus, łac. Marcus Licinius Crassus (ur. 114 p.n.e., zm. 53 p.n.e.) – rzymski polityk i wódz, członek I triumwiratu. Pochodził z rodziny senatorskiej...

września 1558) – król Hiszpanii w latach 1516–1556 jako Karol I, cesarz rzymski w latach 1519–1556 jako Karol V oraz arcyksiążę austriacki w latach 1519–1556...

Hotel Rzymski – hotel, który znajdował się przy ul. Focha 1 (wcześniej ul. Nowosenatorska 1) róg ul. Trębackiej w Warszawie. Budynek powstał prawdopodobnie...

wczesnego poranka i sprawowanych około świtu. W posoborowej wersji obrządku rzymskiego liturgii godzin polska nazwa „jutrznia” odnosi się do godziny kanonicznej...

tłumaczony też błędnie na: król Rzymski – tytuł monarszy władców Niemiec nadawany im po wyborze na tron Świętego Cesarstwa Rzymskiego i koronacji dokonywanej...

występuje w tym znaczeniu w sumie w sześciu Listach Nowego Testamentu. Klemens Rzymski ok. 95 r. pisał w Liście do Koryntian o sukcesji apostolskiej jako mającej...

Kalendarz rzymski – kalendarz typu księżycowego, stosowany w Rzymie do reformy Juliusza Cezara, czyli do roku 46 p.n.e. włącznie. Za początek ery rzymskiej (Ab...

zm. 28 stycznia 814 w Akwizgranie) – król Franków i Longobardów, cesarz rzymski od 25 grudnia 800. Wnuk Karola Młota, syn Pepina Krótkiego z dynastii Karolingów...

królestwa. Osobny artykuł: Tracja (prowincja rzymska). Królestwo Odrysów zostało zaatakowane przez Republikę Rzymską pod koniec I wieku p.n.e., a jego rdzenne...

dux – wódz rzymski Dux – dawna niemiecka marka samochodów Dux – wytwórnia fonograficzna Osoby: Claire Dux – niemiecka śpiewaczka Kazimierz Dux – polski...

Klemens Rzymski (łac. Clemens Romanus, gr. Κλήμης Ῥώμης; ur. w Rzymie, zm. ok. 97/99/101 tamże) – zwany Apostołem pokoju, przełożony gminy rzymskiej, 4. papież...

Amfiteatr w Puli (chorw. Amfiteatar u Puli) – rzymski amfiteatr z 2 p.n.e. znajdujący się w Puli w Chorwacji. Amfiteatr zbudowany jest z białego wapienia...

Aurelius Valerius Maxentius (ur. ok. 280, zm. 28 października 312) – cesarz rzymski od 306 do 312 roku. Syn cesarza Maksymiana i jego drugiej żony – Eutropii...

Rumian rzymski, r. szlachetny (Chamaemelum nobile) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Nazwa zwyczajowa związana jest z tradycyjnym włączaniem tego...

stycznia 1519 w Wels) – od 1486 król Niemiec, a od 1508 wybrany cesarz rzymski. Syn cesarza Fryderyka III Habsburga i Eleonory Aviz. Ojciec Filipa I Pięknego...

Teatr rzymski w Aquae Segetae – starożytny teatr rzymski, znajdujący się w Moingt, części Montbrison, w departamencie Loara, w regionie Owernia-Rodan-Alpy...

1792 w Wiedniu) – wielki książę Toskanii od 1765 roku, a także cesarz rzymski oraz król Węgier i Czech od 1790 roku. Syn Marii Teresy Habsburg i Franciszka...

Gajusz, Gaius (II w. n.e.) – jurysta rzymski, znany głównie jako autor Instytucji Gajusza. Ponadto napisał Libri ex Q. Mucio, De verborum significatione...

Atak na obóz rzymski w Bonn – incydent zbrojny w czasie powstania Batawów, który miał miejsce w roku 70. Po pokonaniu Juliusza Cywilisa w Vadzie generał...

w 106 r. n.e. cesarz rzymski Trajan podbił państwo dackie, duża część dzisiejszej Wołoszczyzny znalazła się w granicach rzymskiej prowincji Dacja. Rzymianie...

Σπάρτακος Spártakos, łac. Spartacus; zm. 71 p.n.e.) – niewolnik, gladiator rzymski, z pochodzenia prawdopodobnie Trak. Przywódca największego i najgroźniejszego...

kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego (łac. Camerarius Sanctae Romanae Ecclesiae, Komornik Świętego Kościoła Rzymskiego) – kardynał kierujący Kamerą...

babiego lata. Łacińska nazwa September (‘siódmy miesiąc’; zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich. Pod koniec miesiąca...

przetrwało i nadal było znaczącą siłą. Kodeks Justyniana (zbiór prawa rzymskiego) miał istotny wpływ na rozwój średniowiecznego prawodawstwa. Na zachodzie...

Jego atrybutami były pioruny, orzeł i tarcza zwana egidą. W mitologii rzymskiej Zeus identyfikowany jest z Jowiszem . Jako główne bóstwo greckiego panteonu...

Teatr rzymski – budowla służąca wystawianiu sztuk widowiskowych (komedii, tragedii, sztuk mimicznych), wywodząca się z teatrów Grecji klasycznej i mająca...

Augustus Germanicus (ur. 31 sierpnia 12, zm. 24 stycznia 41) – cesarz rzymski od 19 marca 37 do swojej śmierci. Urodził się w Ancjum (dziś Anzio) w pobliżu...

(w Niemczech i Burgundii koronowany wcześniej, za życia ojca), cesarz rzymski od 1046. Władca z dynastii salickiej, syn i następca cesarza Konrada II...

Omlet biszkoptowy (omlet rzymski) – rodzaj omletu. Podawany na słodko lub słono. Omlet biszkoptowy przyrządzany jest z żółtek, ubitej na sztywno piany...

 Мученик Севастиа́н Медиоланский, Римский; zm. około 288 lub 304 w Rzymie) – rzymski męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego...

zabytków zachowały się starożytna nekropolia, pozostałości katedry, termy, rzymski hipodrom, dwie ulice kolumnowe oraz budynek widowiskowy. W 1984 roku Tyr...

Galerius Valerius Licinianus Licinius (ur. ok. 260, zm. 325) – cesarz rzymski od 11 listopada 308 do 18 września 324. Urodzony w Mezji, bliski przyjaciel...

mastino napoletano. Bezpośrednim przodkiem cane corso jest dawny molos rzymski canis pugnax. W niezbyt odległej przeszłości pies ten został przechowany...

Wojtyły, Znak, Kraków, 1983. Notes rzymski T. 1: listopad 1979 – listopad 1981, Znak, Kraków, 1988. Notes rzymski T. 2: 13 grudnia 1983 – 13 kwietnia...

hrabstwa przyjął się we wszystkich krajach podległych Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu, a po inwazji Normanów także w Anglii, Wielkiej Brytanii i innych krajach...

(łac.), częściej w lm castra Romana (obóz rzymski) lub castra Romanorum (obóz Rzymian) – warowny obóz rzymski wznoszony przez legionistów według ściśle...

Rzymski grobowiec w Silistrze – rzymski grobowiec wybudowany w IV wieku n.e., w mieście Silistra. W 1984 roku został wpisany na listę informacyjną UNESCO...

Pontyfikał, pontyfikał rzymski – rzymskokatolicka księga liturgiczna zawierająca modlitwy, przepisy czynności ceremonii i obrzędów odprawianych przez...

Martyrologium Romanum – katolicka księga liturgiczna obrządku rzymskiego, zawierająca spisy świętych na poszczególne dni roku. Osobny artykuł: Martyrologium...

(łac. Flavius Aetius, ur. ok. 390, zm. 21 września 454) – polityk i wódz rzymski z okresu panowania Walentyniana III, zwany „ostatnim Rzymianinem”. Urodził...

zwiedzających to Bunardżik Tepe, Dżendem Tepe oraz Sachet Tepe. W obrębie dawnego rzymskiego Trimontium znajdują się trzy pozostałe wzgórza: Dżambaz Tepe (największe...

stoicyzmu. Eklektyzm można podzielić na grecki (Akademia Platońska) i rzymski (przede wszystkim Cyceron). Filon z Laryssy nauczał, że mimo że stoickie...

kościelny, rzymski) – stopień naukowy nadawany na wydziałach teologii katolickiej uczelni działających na prawie papieskim. Jest częścią tzw. rzymskiego systemu...

Vespasianus (ur. 30 grudnia 39 w Rzymie, zm. 13 września 81) – cesarz rzymski od 24 czerwca 79 do swojej śmierci. Syn cesarza Wespazjana i Domitilli...

Rzymskie katakumby – starożytne zespoły podziemnych cmentarzy żydowskich i chrześcijańskich, żłobione w tufie poza antyczną linią Muru Aureliana. W Rzymie...

wodzowi legionów wschodnich – Markowi Aureliuszowi Probusowi. p d e Cesarze rzymscy pięciu dobrych cesarzy august (tytuł) cezar (tytuł) Kontrola autorytatywna (osoba):...

63 p.n.e. do 395 n.e. W 63 p.n.e. do Judei (od strony Syrii) wkroczył rzymski legion pod wodzą Pompejusza. Zwolennicy arcykapłana Jana Hirkana II bez...

Okres rzymski na Półwyspie Iberyjskim – rzymskie zainteresowanie się terenami Półwyspu zrodziło się głównie z trwającej rywalizacji z Kartaginą, która...

e. w Puteoli) – rzymski polityk i wojskowy. Dwukrotny konsul (88 oraz 80 p.n.e.). W latach 82–79 p.n.e. dyktator Republiki Rzymskiej. Pochodził ze zubożałej...

powstawały kolejne dokumenty precyzujące kwestię zbrodni wojennych. Statut Rzymski podpisany przez wszystkie kraje członkowskie ONZ w 1998 roku w Artykule...

w Liternum) – wódz rzymski z okresu II wojny punickiej, zwycięzca Hannibala w bitwie pod Zamą, dwukrotny konsul Republiki Rzymskiej. Syn Korneliusza Scypiona...

Pompejusz Wielki (ur. 29 września 106 p.n.e., zm. 28 września 48 p.n.e.) – rzymski polityk i dowódca wojskowy, jeden z twórców I triumwiratu, zwany przez...

e.), Lucjusz Anneusz Seneka (Młodszy) – retor, pisarz, poeta, filozof rzymski, zwany Filozofem, syn Seneki Starszego (Seneca Maior) zwanego Retorem (Seneca...

Sirmium, zm. jesienią 275 w okolicach Byzantion, obecnie Stambuł) – cesarz rzymski w latach 270–275. Był jednym z wybitniejszych władców drugiej połowy III...

Wspomnienie (łac. memoria) – w liturgii rzymskiej dzień obchodów w roku liturgicznym o randze mniejszej niż święto. Dzień obchodów wspomnienia wyznacza...

ośrodka miejskiego. Tomis stało się częścią Cesarstwa Rzymskiego w roku 46 n.e. W tych czasach poeta rzymski Owidiusz został tu zesłany w latach 8–17 n.e., spędzając...

Commodus Antoninus; ur. 31 sierpnia 161, zm. 31 grudnia 192) – cesarz rzymski od 17 marca 180 do swojej śmierci. Syn Marka Aureliusza i Faustyny (miał...

lipca 1527 w Wiedniu, zm. 12 października 1576 w Ratyzbonie) – cesarz rzymski, król Czech, Węgier i Chorwacji w latach 1564–1576 z dynastii Habsburgów...

najczęściej jest mnichem. Starokatolicy sakrament święceń pojmują podobnie jak rzymscy katolicy, jednak duchowni nie są zobowiązani do przestrzegania celibatu...

który jako magister militum praesentalis, czyli głównodowodzący wojsk rzymskich, zbuntował się przeciwko Juliuszowi Neposowi. Orestes przyjął tytuł patrycjusza...

(Młodszy), Marcus Iulius Severus Philippus (ok. 237–249) – syn cesarza rzymskiego Filipa I Araba i Otacylii Sewery. Tytuł cezara otrzymał w 244 (po objęciu...

Rzymski grobowiec w Strikçanie – rzymski grobowiec datowany na III bądź IV wiek, odkryty w 2025 roku w albańskiej wsi Strikçan(inne języki). Grobowiec...

współczesne określenie rzymskich dokumentów potwierdzających zwolnienie żołnierza z wojska i nadanie mu przez cesarza obywatelstwa rzymskiego w nagrodę za wierną...

Luksemburga 1346–1353, król Niemiec od 1346, król Czech od 1346, cesarz rzymski od 1355, elektor Brandenburgii 1373–1378. Na chrzcie otrzymał zwyczajowe...

Fryderyk August I (Friedrich August I.), Wikariusz Świętego Cesarstwa Rzymskiego, w latach 1697–1706 i 1709–1733 elekcyjny król Polski; pierwszy król Polski...

Pax (łac. pāx – pokój, spokój, spoczynek) – w mitologii rzymskiej żeńskie bóstwo uosabiające pokój, uważana za córkę Jowisza i Iustitii. Jej odpowiednikiem...

imię niepewne) Cornelius Tacitus, czyli Tacyt (ok. 55–120) – historyk rzymski, prokonsul Azji w latach 112–113. Pochodził zapewne z arystokracji prowincjonalnej...

Nerva; ur. 8 listopada 30 w Narni, zm. 27 stycznia 98 w Rzymie) – cesarz rzymski od 18 września 96 do swojej śmierci, pierwszy z tzw. pięciu dobrych cesarzy...

nowy porządek mszy (pot. msza posoborowa, daw. zwyczajna forma rytu rzymskiego) – w Kościele katolickim porządek celebrowania mszy obrządku łacińskiego...

rozpoczynająca modlitwę eucharystyczną w rzymskiej tradycji liturgicznej, przede wszystkim w Kanonie rzymskim. Stąd przeszła do liturgii niektórych wyznań...

kalendarz rzymski – kalendarz liturgiczny zawierający daty obchodów wspomnień dowolnych, wspomnień obowiązkowych, świąt i uroczystości rytu rzymskiego. Obchody...

(Walentynian III po raz I) Imp. Caesar Iohannes Augustus (Jan (cesarz rzymski)) 426 Imp. Caesar Flavius Theodosius Augustus (Teodozjusz II po raz XII)...

(por. czes. duben ‛kwiecień’). Łacińska nazwa Aprilis (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich. powstanie kwietniowe...

nad czystością i pomagała kobietom podczas porodów. Diana w mitologii rzymskiej. Artemida była bóstwem związanym z dziką naturą. Przedstawiano ją zwykle...

Quirinius, grec. Κυρήνιος – Kyrenios; ur. ok. 51 p.n.e., zm. 21 n.e.) – rzymski dowódca wojskowy i senator z czasów początku pryncypatu. Jest wzmiankowany...

Colosseum, część kompleksu Termy Rzymskie [online], Będzin Nasze Miasto, 3 lutego 2020 [dostęp 2020-09-07]  (pol.). Termy rzymskie [online], www.termyrzymskie...

Maximianus Herculius (ur. ok. 250 w Sirmium w Panonii, zm. 310) – cesarz rzymski w latach 286–305, współrządzący z Dioklecjanem. Adoptowany przez cesarza...

też królowie frankijscy cesarze rzymscy (Święte Cesarstwo Rzymskie) p d e Cesarze rzymscy (Święte Cesarstwo Rzymskie) p d e Władcy Czech p d e Władcy...

Inkwizycja rzymska – współczesne określenie zreformowanej inkwizycji papieskiej, działającej po 1542 roku głównie na terenie państw włoskich, podlegającej...

Florencji, zm. 2 marca 1835 w Wiedniu) – w latach 1792–1806 ostatni cesarz rzymski, król Czech i Węgier w latach 1792–1835, pierwszy cesarz Austrii (jako...

tysiącleci w całej Azji Mniejszej jako Bogini Matka, w kulturze grecko-rzymskiej znana jako Matka Bogów (gr. Megale Meter) i Wielka Macierz Bogów (łac...

retor rzymski (autor historii Rzymu w 20 księgach) około 59 p.n.e. – Liwiusz, historyk rzymski około 50 p.n.e. – Marek Antistiusz Labeo, prawnik rzymski (autor...

Korneliusz (gr. κορνηλιος) – według Dziejów Apostolskich (rozdział 10) rzymski setnik w Cezarei w I wieku n.e., oficer kohorty Italskiej (gr. σπειρης)...

Almachiusz, męczennik rzymski, również Telemachiusz z łac. télos maches, 'koniec walki' (zm. ok. 391 lub 404) – męczennik i święty Kościoła katolickiego...

lub czerwca 425 roku. Znany jako uzurpator. Jan był wysokim urzędnikiem rzymskim o nieznanym pochodzeniu. W roku 409 pełnił funkcję kierownika administracji...

(149–146 p.n.e.) – ostatnia z wojen punickich toczonych pomiędzy Republiką Rzymską a Kartaginą. Skutkiem było całkowite zniszczenie Kartaginy i wzrost potęgi...

Marcus Ulpius Traianus (ur. ok. 30, zm. przed 100) – rzymski dowódca i senator z I w n.e. Ojciec cesarza Trajana. W latach 67–69 był legatem legionu Legio...

bazą przeładunkową rzymskich legionów na wschodnim wybrzeżu Adriatyku. Około 130 r. p.n.e. stało się punktem początkowym ważnej rzymskiej drogi Via Egnatia...

Akwinum, zm. jesienią 194) – namiestnik Dacji, Syrii, senator, cesarz rzymski od kwietnia 193 do śmierci. Pescenniusz Niger urodził się w rodzinie ekwitów...

Tryptyk rzymski – polski film animowany w reżyserii Marka Luzara z 2007 r. Obraz jest nie tylko ilustracją poematu Jana Pawła II pod tym samym tytułem...

typiczne Mszału rzymskiego przed reformami wprowadzonymi po Soborze Watykańskim II, używane przez większość wspólnot, kultywujących liturgię rzymską w wersji...

starożytnej państwowości egipskiej było utworzenie z kraju nad Nilem prowincji rzymskiej w czasach panowania Oktawiana Augusta (do podboju arabskiego w VII wieku...

grudnia 244 w Salonie, zm. 3 grudnia 313 lub 316 w Spalatum) – cesarz rzymski od 20 listopada 284 do 1 maja 305. Był niezamożnym człowiekiem niskiego...

uznany Mesjaszem; ważna postać (prorok) w islamie; cieśla i kaznodzieja z rzymskiej prowincji Judea. W wierze Kościoła, wyrażonej w pierwszych credo, uznawany...

Symfozjusz (ur. prawdop. w II poł. IV w., zm. prawdop. w I poł. V w.) – rzymski pisarz i poeta, autor Enigm – zbioru stu szarad heksametrycznych; uważany...

antropologii (zajmowała się badaniem odkrytych szkieletów z okresu wpływów rzymskich na Pojezierzu Kaszubskim w Węsiorach i w Odrach) i psychiatrii, opowieści...

kultem Dionizosa. Tragedie greckie powstawały od VI w. p.n.e. do okresu rzymskiego. Zachowana w Księdze Suda i przekazie Diaconusa Ioannesa tradycja przypisywana...

Historia Żydów w Cesarstwie Rzymskim. Żydzi, pochodzący pierwotnie z Lewantu oraz Rzymianie, wywodzący się z Lacjum – to grupy etniczne, które wyodrębniły...

Rzymski most (bs. Rimski most) – zabytkowy, kamienny most na rzece Bosna w pobliżu miejscowości Ilidža, przedmieścia Sarajewa. Jest to jeden z czterech...

Karnawał rzymski op.9 to uwertura koncertowa Hectora Berlioza skomponowana w 1844 roku. Kiedy Berlioz w 1838 roku wystawił swą operę Benvenuto Cellini...

rustica lub villa suburbana) swoim układem najbardziej przypominała dom rzymski z wcześniejszych okresów. Villa rustica stanowiła miejsce zamieszkania...

rezydencji rzymskiej. W samym budynku są wystawione mozaiki i artefakty z okresu rzymskiego zebrane z całej Malty. Pozostałe ruiny rzymskie to San Pawl...

Hadriani, Vallum Aelium, ang. Hadrian's Wall, Roman Wall, the Wall) – rzymski wał obronny w północnej Brytanii, wybudowany w latach 121-129 n.e. na odcinku...

Wipsaniusz Agrypa, Marcus Vipsanius Agrippa (ur. 63 p.n.e., zm. 12 p.n.e.) – rzymski polityk i dowódca wojskowy. Był synem Lucjusza Wipsaniusza Agrypy oraz...

Rytuał Rzymski (łac. Rituale Romanum) jest jedną z ksiąg obrzędowych Kościoła Rzymskokatolickiego. Opisuje sposób sprawowania sakramentów i sakramentaliów...

Wojny punickie – nazwa ogólna dla konfliktów zbrojnych między Republiką rzymską a Kartaginą, państwem powstałym z fenickiej (łac. Poeni – Fenicjanie, punicus...

Irlandii, Obrońca Wiary, Arcyskarbnik i Książę-Elektor Świętego Cesarstwa Rzymskiego, książę Brunszwiku-Lüneburga 1801–1814 By the Grace of God, of the United...

Obywatele rzymscy (łac. cives Romani, pierwotnie – quirites, później ogólnie – cives) – w prawie rzymskim kategoria osób wolnych, którym status civitatis...

Herkules (łac. Hercules) – ubóstwiony heros mitologii rzymskiej, którego kult w późniejszym okresie zlał się całkowicie z greckim herosem Heraklesem....

wrześniu 1943 wyzwolone przez włoskich partyzantów. Uniwersytet (zał. 1606), rzymski amfiteatr (II w.), kościół San Saturnino (VI, IX-XII w.), katedra (XII...

(ur. 172 lub 173 w Tracji lub Mezji Dolnej, zm. czerwiec 238) – cesarz rzymski od marca 235 do czerwca 238. Uważany za pierwszego barbarzyńcę (nie-Rzymianina)...

osobny lud odwołują się do roku 268, w którym najechali oni cesarstwo rzymskie i opanowali Półwysep Bałkański. Zdobyli prowincje Pannonia i Iliria, a...

Horacy – imię męskie Horacy – poeta rzymski Horacy – postać ze sztuki „Hamlet” Williama Szekspira Horacy – postać z animowanych filmów Disneya...

król Czech, Węgier i Chorwacji od 1526, król niemiecki od 1531, cesarz rzymski od 1558. Przedstawiciel dynastii Habsburgów. Syn króla Kastylii Filipa...

Brutusem Młodszym (ur. 85 lub 78 p.n.e., zm. 23 października 42 p.n.e.) – rzymski polityk, dowódca, mówca i pisarz. Był zwolennikiem republiki, a przeciwnikiem...

Gajusz Juliusz Cezar – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz cezar – jeden z tytułów używanych przez cesarzy rzymskich Cezar – francuska nagroda filmowa...

filozof, mówca sądowy i kapłan rzymski. Jako polityk i wódz stojący na czele stronnictwa broniącego republiki rzymskiej przeciw Cezarowi, Antoniuszowi...

okres panowania rzymskiego po zwycięstwie Oktawiana Augusta nad Markiem Antoniuszem w bitwie pod Akcjum w 31 p.n.e., w składzie rzymskiej prowincji Cypr...

Aureolus, Manius Acilius Aureolus (zm. 268) – samozwańczy cesarz rzymski w 268. Rodzina Aureolusa pochodziła z Dacji. Za panowania cesarza Galiena pełnił...

Gnaeus Cornelius Dolabella – rzymski konsul w roku 81 p.n.e. Zwolennik Sulli. Odniósł zwycięstwo nad Trakami. Gdy sprawował funkcję namiestnika Macedonii...

Augusto), zwany też Mostem Tyberiusza (wł. Ponte di Tiberio) – starożytny rzymski most na rzece Marecchia (antyczne Ariminus) we włoskim Rimini (antyczne...

Amfiteatr w Weronie, popularnie zwany Areną – starożytny rzymski amfiteatr znajdujący się we włoskiej Weronie, trzeci co do wielkości po Koloseum i amfiteatrze...

Germanicus (ur. 24 maja 15 p.n.e., zm. 10 października 19 n.e.) – wódz rzymski, członek dynastii julijsko-klaudyjskiej (wnuk Liwii, żony cesarza Augusta)...

Śródziemnym, na wschód od dolnego biegu Rodanu. Nazwa wzięta od prowincji rzymskiej Galia Zaalpejska, którą Rzymianie nazywali także Provincia Nostra – „Nasza...

) Architektura rzymska ukształtowała się w znacznej mierze pod wpływem architektury hellenistycznej oraz etruskiej. Pierwsze rzymskie świątynie powstały...

tradycji rzymskiej oficjum lub liturgią godzin, a w tradycji bizantyjskiej cyklem dobowym), odmawiana o pierwszej godzinie systemu rzymskiego, to znaczy...

Władysław Mieczysław Rzymski (ur. 1944, zm. 5 grudnia 2021) – polski specjalista w zakresie chemii i technologii polimerów, prof. dr hab. inż. 30 grudnia...

służbie Rzymu, Flawiuszem Rycymerem i późniejszym naczelnym dowódcą wojsk rzymskich na terenie Galii – Egidiuszem. Około 450 roku Majorian zrezygnował z kariery...

14 – Oktawian August, pierwszy cesarz rzymski 17 – Tytus Liwiusz, rzymski historyk 17 lub 18 – Owidiusz, rzymski poeta 30/33 – Jezus Chrystus 64/67 – Piotr...

– rzymski geograf, arystokrata i poeta. Był prawdopodobnie prokonsulem Afryki (366) i Achai (372). Był przywiązany do tradycyjnej religii rzymskiej. Znany...

Mesynie) – król Niemiec w latach 1190–1197 (koronowany w 1169), cesarz rzymski w latach 1191–1197, król Sycylii (wraz z żoną Konstancją) w latach 1194–1197...

Łuk Augusta w Rimini – rzymski łuk triumfalny znajdujący się we włoskim Rimini. Łuk, wyznaczający krańcowy punkt starożytnej drogi via Flaminia, został...

Pax Romana (pol. pokój rzymski) – określenie stanu pokoju istniejącego wewnątrz i na zewnątrz Imperium Rzymskiego. Początek tego okresu wyznacza zakończenie...

Gajusz Antoniusz Hybryda (Gaius Antonius Hybrida, zm. po 42 p.n.e.) – rzymski polityk. Syn Marka Antoniusza Oratora. Karierę wojskową rozpoczął jako legat...

szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. Prowincje rzymskie – jednostki administracyjne Cesarstwa Rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią)...

159, zm. 12 kwietnia 238) – w 216 roku rzymski namiestnik Brytanii i Afryki Prokonsularnej, cesarz rzymski w 238 roku. Mąż Fabii Orestilli. Gordian...

Domvs Romana – ruiny domu z czasów rzymskich, znajdujące się na granicy Mdiny i Rabatu (tuż przy murach miejskich Mdiny) na Malcie. Dom został zbudowany...

narciarskich w Górach Dynarskich oraz wybrzeża Morza Adriatyckiego. W czasach rzymskich miasto funkcjonowało pod nazwą Doclea, w średniowieczu Ribnica. W czasach...

niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. Mitologia rzymska – zbiór wierzeń, rytuałów i obrzędów dotyczących zjawisk nadprzyrodzonych...

Kasjusz Cherea (łac. Cassius Chaerea, ur. 12 p.n.e., zm. 41 n.e. w Rzymie) – rzymski żołnierz, trybun wojskowy pretorianów, tyranobójca. Przez wiele lat był...

tarcza i łuk. Jej świętym zwierzęciem jest sowa, a rośliną – oliwka. Jej rzymskim odpowiednikiem jest Minerwa. Geneza Ateny nie została jednoznacznie ustalona...

(Flavius Anicius Petronius Maximus Augustus; ur. ok. 396, zm. 31 maja 455) – rzymski polityk (m.in. za rządów cesarza Honoriusza był zarządcą skarbca państwowego...

Augustae (także: Augusta, później: Diocletianopolis) – rzymskie miasto uzdrowiskowe, położone o 40 km na północ od Filipopolis w Tracji. Współcześnie Chisaria...

„październik”). Łacińska nazwa November (‘dziewiąty miesiąc’; zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich. Narodowe Święto...

cesarz rzymski, król Hiszpanii, Izabella Burgundzka (1501–1526), królowa Danii, Norwegii i Szwecji, Ferdynand I (1503–1564), cesarz rzymski, król Węgier...

– Senonów. Około 191 p.n.e. Rawenna przyłączona została do republiki rzymskiej podczas podboju części Galii Przedalpejskiej po II wojnie punickiej. Dogodne...

Adragancjusza, współpracownika Maksymusa. Imię Gratianus nosił również rzymski uzurpator z Brytanii, rządzący w latach 406-407. Marian Banaszak: Historia...

się na przełomie V i VI wieku wskutek przerwania kontaktów z Kościołem rzymskim w wyniku anglosaskiego najazdu na Brytanię. Charakteryzował się m.in. własnym...

Wokół miasta znajduje się region winiarski Bordeaux. W starożytności rzymsko-celtyckie miasto znane jako Burdigala (łac.), silny ośrodek kulturalny...

regionie dzisiejszej Kampanii we Włoszech zniszczone w czasach cesarstwa rzymskiego przez erupcję Wezuwiusza w 79 roku, która zniszczyła również Herkulanum...

wiekach II i I p.n.e. państwa greckie dostały się pod panowanie imperium rzymskiego. Obszar starożytnej Grecji, czyli tereny zamieszkiwane przez Greków w...

starożytnych Dunaj (łac. Danubius) stanowił północną granicę Cesarstwa Rzymskiego. Dunaj jest jedyną w Europie dużą rzeką, która płynie z zachodu na wschód...

znajdują się liczne stanowiska archeologiczne: hetyckie, frygijskie, greckie, rzymskie, bizantyńskie oraz z okresu panowania osmańskiego. Najstarsze zabytki osadnicze...

Leona X. W XII wieku, nastąpił spór o inwestyturę, podczas którego cesarz rzymski i papież toczyli walkę o prawo do wybierania biskupów. W 1122 został podpisany...

przez kalifa Abd al-Mumina z dynastii Almohadów, w pobliżu wcześniejszej rzymskiej osady Sala Colonia. Było to ufortyfikowane obozowisko dla wypadów wojennych...

p.n.e. (pomiędzy 63 p.n.e. a 55 p.n.e.) dostała się w sferę wpływów rzymskich. Początkowo Rzymianie zarządzali Judeą przy pomocy podległych lokalnych...

skolonizowali ją Grecy, a od 29 p.n.e. znalazła się w granicach Cesarstwa Rzymskiego. Była jednym z ulubionych miejsc pobytu cesarzy Oktawiana Augusta i Tyberiusza...

Imię świętego wymieniane jest w 1. Modlitwie Eucharystycznej (Kanonie rzymskim). Uważa się, że Wawrzyniec urodził się 31 grudnia 225 na 1 stycznia 226...

iliryjska osada Scupi, Scup panowanie władców starożytnej Macedonii panowanie rzymskie i bizantyńskie panowanie cara Samuela Komitopula (972–992) panowanie bizantyńskie...

Recja (łac. Raetia lub Rhaetia) – dawna prowincja rzymska utworzona po podboju Retów, obejmująca obecne tereny wschodniej Szwajcarii, Liechtensteinu,...

ok. 207/214?, zm. październik 253) – cesarz rzymski od lata do października 253 roku. Pochodził z rzymskiej Mauretanii. Jego małżonką była znana jedynie...

królem Anglii. 1137 – Ludwik VII Młody został królem Francji. 1177 – Cesarz rzymski Fryderyk I Barbarossa i papież Aleksander III zawarli pokój wenecki. 1203...

Kohorta (łac. cohors) – jednostka taktyczna armii rzymskiej licząca 3 manipuły, czyli 6 centurii. Odpowiednik ilościowy współczesnego batalionu. Legion...

Habsburg (ur. 13 marca 1741 w Wiedniu, zm. 20 lutego 1790 tamże) – cesarz rzymski w latach 1765–1790, przedstawiciel absolutyzmu oświeconego, w czasie urzędowania...

– wódz rzymski z okresu II wojny punickiej Scypion Afrykański Młodszy – rzymski wódz z okresu III wojny punickiej Scypion Metellus – rzymski wódz i polityk...

miasta w 146 roku p.n.e. Po kilkudziesięciu latach odrodziła się jako rzymska kolonia. Dostarczała zboża do Rzymu do 439 roku, kiedy zajęli ją Wandalowie...

Wiedniu, zm. 17 kwietnia 1711 w Wiedniu) – król Niemiec od 1690, cesarz rzymski 1705–1711, król Czech i Węgier (koronowany w 1687), arcyksiążę Austrii...

mitologii greckiej jeden z herosów, syn Zeusa i śmiertelniczki Alkmeny. Jego rzymskim odpowiednikiem był Herkules. Znany był z wielkiej siły, waleczności, męstwa...

Lukullus (łac. Lucius Licinius Lucullus; ur. 117 p.n.e., zm. 56 p.n.e.) – rzymski wódz i polityk, stronnik Sulli, rozsławiony zwycięstwami w wojnie z władcą...

triduum paschalne (z łac. triduum, „trzy dni”) – okres w roku liturgicznym rzymskich katolików oraz starokatolików, którego istotą jest celebracja misterium...

Epiktet z Hierapolis (ur. ok. 50 roku w Hierapolis, zm. w 135) – grecko-rzymski filozof, jeden z reprezentantów (kontynuator) stoicyzmu. Uczeń stoika Muzoniusza...

Werres (łac. Gaius Verres; ok. 115–43 p.n.e.) – rzymski namiestnik prowincji Sycylia w latach 73–71 p.n.e., znany ze złych rządów i procesu o popełnione...

jak wiele innych plemion germańskich, zbliżyli się do granic Imperium Rzymskiego i osiedlili się daleko na wschodzie na północnych wybrzeżach Morza Czarnego...

Seweryn Boecjusz (480–524) – łaciński, rzymski filozof i teolog chrześcijański Boecjusz z Dacji (ur. 1240, zm. pomiędzy 1280–1290) – filozof, reprezentant...

XI w. p.n.e. na Fuerteventurę oraz Lanzarote przybyły statki Fenicjan. Rzymski pisarz Pliniusz Starszy w swoim dziele „Historia naturalna” po raz pierwszy...

biskup pomocniczy rzymski od 2026 . Święcenia kapłańskie otrzymał 4 października 1991 i został inkardynowany do diecezji rzymskiej. Ukończył specjalistyczne...

Macrobius Ambrosius Theodosius) – rzymski pisarz (jednak nierzymskiego pochodzenia, być może urodzony w Afryce) i rzymski filozof neoplatoński, żyjący i...

powróciło do Burgundii, w 1032 zostało przyłączone do Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Prawa miejskie od XIII wieku. Od 1307 Lyon należy do Francji. Po okresie...

‛styczeń’) lub strąpacz. Łacińska nazwa Februarius (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich. 30 lutego patent...

jeden ze zmiennych śpiewów, wykonywanych podczas liturgii mszy w obrządku rzymskim (należący do tzw. proprium) oraz nabożeństw luterańskich. Gatunkowo jest...

Litwę. Misja ta przyniosła mu nadanie przez władcę Świętego Cesarstwa Rzymskiego (S.I.R.), Maksymiliana I Habsburga, dziedzicznego tytułu księcia na Goniądzu...

stoczona 21 czerwca 217 p.n.e. pomiędzy kartagińską armią Hannibala a rzymską armią konsularną Flaminiusza. Wojska Hannibala odniosły trzecie w tej wojnie...

Kapadocji, w starożytności niezależne królestwo, a następnie prowincja rzymska. Główne miasta Pontu zostały założone lub zasiedlone przez helleńskich...

punickich z Kartaginą miasto stało się jednym z centrów rzymskiej floty wojennej i handlu. Via Appia, rzymska główna droga militarna, została przedłużona z Kapui...

mauretańskiego pałacu i barokowej katedry. Obecna nazwa miasta pochodzi od rzymskiej Caesaraugusta, na cześć Oktawiana Augusta. Następnie po podbojach muzułmańskich...

popularna w tym samym charakterze także w innych prowincjach Cesarstwa Rzymskiego. Od I poł. IV w. stała się elementem stroju liturgicznego Patriarchy Konstantynopola...

Trebonianus Gallus (ur. ok. 206 w Peruzji, zm. sierpień 253) – cesarz rzymski w latach 251–253. Pochodził ze starego rodu Wibiuszów; zanim ogłoszono...

innych państw o ustroju republikańskim, szczególnie do Rzeczypospolitej Rzymskiej, Rzeczypospolitej Francuskiej, Rzeczypospolitej Weneckiej i Rzeczypospolitej...

terenach Tracji i Mezji. W 87 król Decebal powstrzymał rzymski atak na Dację. Cesarz rzymski Trajan, który wstąpił na tron w 98, postanowił podbić Dację...

sztylet rzymski używany do walki wręcz i należący do zasadniczego wyposażenia legionisty. Zaliczany do zaczepnego uzbrojenia żołnierza rzymskiego, był rodzajem...

czeska nazwa miesiąca: leden). Łacińska nazwa Ianuarius (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich, pochodzi od...

Papinian, Aemilius Papinianus (ur. 142, zm. 212) – rzymski jurysta, symbol prawości i niezłomności zasad. Zwany księciem jurystów. Co do swego pochodzenia...

Rzymski Trefl (włoski Fiori Romano, ang. "Roman" lub "Roma Club") to brydżowy system licytacyjny opracowany we Włoszech i używany przez Waltera Avarelliego...

Traktaty rzymskie – ogólna nazwa dwóch umów międzynarodowych podpisanych przez Francję, Republikę Federalną Niemiec, Włochy, Belgię, Holandię i Luksemburg...

piękna i rodziny, a także siostrą Zeusa. Jej odpowiednikiem w mitologii rzymskiej jest Junona. Jako miejsce narodzin Hery mity podają Argos lub wyspę Samos...

historycznych dzielnic żydowskich w Europie. Miasto zostało założone przez rzymskiego wodza Pompejusza w czasie wojny Rzymu z Sertoriuszem około roku 79 p.n...

można polemizować ze stwierdzeniem, iż przed wejściem w kontakt ze światem rzymskim, Hunowie żyli na wschód od Morza Azowskiego, na stepach południowej Rosji...

ze stolicą w Jerozolimie. W 63 p.n.e. Jerozolima została podbita przez rzymskiego wodza Pompejusza, który zaingerował w spór między braćmi, Hyrkanem i Arystobulem...

naukowych publikacjach socjologicznych występuje termin „kohabitacja”. Prawo rzymskie zezwalało na trwałe współżycie mężczyzny i kobiety, przy czym mężczyzna...

92–90 p.n.e., 89–88 p.n.e. i 86-63 p.n.e), na jego korzyść interweniował rzymski wódz Sulla. Mithradates II wspierał Mithradatesa Eupatora w trakcie jego...

ciało, w odniesieniu do Ciała Pańskiego. W tradycyjnej formie obrządku rzymskiego (sprzed reform liturgicznych Soboru Watykańskiego II) przez większą część...

ówczesnym Królestwie Macedonii, w późniejszych czasach należało do Imperium Rzymskiego. Jego ruiny znajdują się 2 km na południe od miasta Bitola w dzisiejszej...

Fryderyk I Barbarossa – król Niemiec, cesarz rzymski Hayreddin, w źródłach zachodnich określany jako Barbarossa – admirał osmański Oruç Reis lub Arudż...

Korneliuszy Scypionów, jako baza wypadowa przeciwko Kartaginie. W Imperium Rzymskim Tarragona (ówcześnie pod nazwą Tarraco lub Colonia Iulia Urbs Triumphalis...

mitologii rzymskiej. Babilońscy astronomowie systematycznie obserwowali i rejestrowali ruch Saturna na nieboskłonie. W mitologii rzymskiej bóg Saturn...

Cytowska, Hanna Szelest: Literatura rzymska. Okres Cesarstwa. Warszawa: 1992. ISBN 83-01-10574-7. Historycy cesarstwa rzymskiego. Żywoty cesarzy od Hadriana do...

Bolesława. W 1135 r. polskie władztwo na Rugii uznał w Merseburgu cesarz rzymski Lotar III. Dania, która w tym czasie odnosiła duże sukcesy w Wielkiej Brytanii...

L’Osservatore Romano (wł. Obserwator Rzymski) – gazeta watykańska. Opisuje całą aktywność duszpasterską papieża, wypowiedzi najważniejszych hierarchów...

(2004). Stolica prowincji. Została założona w 183 p.n.e., jako kolonia rzymska. W latach 1545–1860 Parma była stolicą Księstwa Parmy rządzonego przez...

– bitwa stoczona w styczniu 62 roku p.n.e., między wojskami republiki rzymskiej a spiskowcami pod dowództwem Katyliny. Po nieudanej próbie przejęcia władzy...

listopada 1414), książę Luksemburga od 1419, król włoski od 1431, cesarz rzymski od 1433, król czeski od 1419 (objął władzę w 1436). Trzeci i ostatni cesarz...

„Arthur” wciąż jest kwestią dyskusyjną. Niektórzy uważają, że pochodzi ono z rzymskiego Artorius (lecz prawdopodobnie mającego pochodzenie mesapijskie lub etruskie)...

rzymskokatolicki, biskup pomocniczy rzymski od 2026. Święcenia kapłańskie otrzymał 3 maja 1998 i został inkardynowany do diecezji rzymskiej. 25 lutego 2026 papież...

jedno cesarstwo: Święte Cesarstwo Rzymskie (inna spotykana nazwa „Święta Rzesza Rzymska”), którego władca cesarz rzymski nadawał tytuły arystokratyczne książąt...

Sertoriusz, Quintus Sertorius (ur. 123, zm. 72 p.n.e.) – rzymski wódz i polityk. Pochodził z kraju Sabinów w środkowej Italii. Od początku swojej kariery...

Plaucjusz (łac. Aulus Plautius) – rzymski polityk i wojskowy, zasłużony przy podboju Brytanii przez Cesarstwo Rzymskie. Był zaangażowany w tłumienie buntu...

Kartaginie. W ten sposób rozpoczęła się II wojna punicka. Aby uprzedzić rzymski atak, Hannibal zadecydował o skierowaniu działań wojennych na terytoria...

Marcus Valerius Volusus – rzymski konsul sprawujący urząd w 505 roku p.n.e. wspólnie z Publiusem Postumiusem Tubertusem. Consuls of the Roman Republic...

Śnieżna, Matka Boża Śnieżna (łac.) Salus Populi Romani (Ocalenie Ludu Rzymskiego) – wizerunek Marii Panny znajdujący się w bazylice Matki Bożej Większej...

) rozpoczęła się od wybuchu żydowskiego powstania przeciwko panowaniu rzymskiemu w Judei. Powstańcze walki przemieniły się w regularną wojnę, która zakończyła...

starożytności sięgały tu granice Cesarstwa Rzymskiego. Moguncja, Wormacja, Spira, Trewir i Koblencja były miastami rzymskimi. Po upadku cesarstwa, obszar został...

Tarsycjusz, Tarcyzjusz, gr. Ταρσίζιος (zm. ok. 250 r. w Rzymie) – męczennik rzymski z czasów prześladowań za cesarza Decjusza, akolita, święty Kościoła katolickiego...

pożądania i płodności. Najbardziej urodziwa z bogiń antycznych mitów. Jej rzymską odpowiedniczką była Wenus (Wenera). Kwestia jej pochodzenia jest różnie...

ujścia Dniestru i Bohu. Dotarcie do tych ziem, sąsiadujących z prowincjami rzymskimi i miastami greckimi z wybrzeża czarnomorskiego, spowodowało, że Goci zostali...

(łac. lex duodecim tabularum) – pierwsza kodyfikacja prawa zwyczajowego rzymskiego dokonana w latach 451–449 p.n.e. Formalnie obowiązywało aż do kodyfikacji...

klasyczny, hellenistyczny i grecko-rzymski. Teatr grecki stał się wzorem dla budowanych w okresie późniejszym teatrów rzymskich. Tespis, który wprowadził pierwszego...

Kancelaria Apostolska – w przeszłości jeden z najważniejszych urzędów w Kurii Rzymskiej. Istnienie kancelarii papieskiej jest poświadczone już w IV stuleciu....

i członków Klanu Wei. Cesarstwo rzymskie Alfenus Warus oraz Publiusz Winicjusz zostali mianowani konsulami rzymskimi. Gajusz Cezar, wnuk Augusta, spotkał...

Wiktor z Damaszku (cs. мученик Ви́ктор Дамасский) – rzymski żołnierz, męczennik i święty prawosławny. Wiktor żył w II wieku, za panowania cesarza Marka...

(niem. Hitlergruß) – powitanie w III Rzeszy. Jest połączeniem salutu rzymskiego, czyli czynności polegającej na podniesieniu wyprostowanego prawego ramienia...

wyższego. Starożytna nazwa miasta, Tergeste, została odnotowana w źródłach rzymskich. Jej pochodzenie nie zostało jednoznacznie wyjaśnione i jest wiązane z...

1 p.n.e. « 1 « 2 « 3 « 4 » 5 » 6 » 7 » 8 » 9 » 14 26 czerwca – cesarz rzymski Oktawian August adoptował i desygnował na następcę swego przybranego syna...

okazała się spadkobierczynią kultury rzymskiej. Pisarze galijscy długo utrzymywali przy życiu klasyczną rzymską tradycję literacką. Asteriks i Obeliks...

Gajusz Apulejusz Diokles (ur. 104, zm. po 146) – rzymski zawodowy woźnica rydwanów, uczestnik zawodów w Circus Maximus, najbogatszy sportowiec starożytności...

 Quintus Lutatius Catulus; ur. przed. 149 p.n.e., zm. 87 p.n.e.) – konsul rzymski, syn Kwintusa Lutacjusza Katulusa i Popilii. Około 109 p.n.e. sprawował...

przyznający wszystkim wolnym mieszkańcom Cesarstwa Rzymskiego (oprócz peregrini dedicti) prawa obywateli rzymskich. Nazwa edyktu pochodzi od Karakalli, czyli...

„Kędzierzawy” (V wiek p.n.e.) – patrycjusz rzymski, konsul w roku 460 p.n.e. W 458 p.n.e. został obwołany przez senat rzymski dyktatorem Rzymu podczas wojny z ludem...

Dni należą do najstarszych elementów kalendarza liturgicznego obrządku rzymskiego: obchodzono je prawdopodobnie już w wieku III, a na pewno w wieku IV....

to jeszcze w 768 zebrał tam się lud rzymski i obwołał papieżem Stefana III(IV). Po upadku Cesarstwa Rzymskiego Forum Romanum było sukcesywnie niszczone...

Balbin, Decimus Caelius Calvinus Balbinus (ur. ok. 178, zm. 238) – rzymski polityk, obwołany cesarzem Rzymu w 238 roku razem z Pupienem. Obaj zginęli...

tej epopei pochodzenie Rzymian z Troi. Uznana za rzymski epos narodowy Eneida jest po części rzymską Odyseją, opisującą wędrówkę Eneasza, po części Iliadą...

Europejskiej. Cała metropolia ma około 5 milionów mieszkańców. Założona jako rzymskie miasto w starożytności, w średniowieczu Barcelona stała się stolicą Hrabstwa...

Rzymscy filozofowie Filozofia rzymska (filozofia starożytnego Rzymu) – filozofia uprawiana przez Rzymian. Włączana jest w okres filozofii starożytnej...

samnicka – konflikt pomiędzy Republiką rzymską a plemionami Samnitów. Rozpoczętą w roku 343 p.n.e. wyprawą wojsk rzymskich do Kampanii na prośbę Kapui, jednakże...

grudnia 1137) – książę Saksonii od 1106, król Niemiec od 1125, cesarz rzymski od 1133. Pochodził z saskiego rodu, jego ojcem był Gerhard von Süpplingenburg...

na dworze papieskim zajmował się sprawami Państwa Kościelnego. W Kurii Rzymskiej był drugą po papieżu osobą, nazywano go „okiem papieża”. 7 lutego 1560...

z tego artykułu. Wojny rzymsko-partyjskie – szereg wojen toczących się między Republiką Rzymską, a później Cesarstwem Rzymskim i Królestwem Partów od...

Mauretania Tingitana (Mauretania Tingitańska) – rzymska prowincja położona w północno-zachodniej Afryce, pokrywająca się w przybliżeniu z północną częścią...

ze swoją podobizną. Podobnie uczynił w 20 roku p.n.e. Oktawian August. Rzymski bóg przyrody, Bachus, przedstawiany był niekiedy z opaską na głowie, na...

Gajusz Azyniusz Pollion (ur. 75 p.n.e. lub 76 p.n.e., zm. 5 lub 6 n.e.) – rzymski polityk i pisarz. Jego synem był Gajusz Azyniusz Gallus, drugi mąż Wipsanii...

1988, ISBN 83-01-03529-3. Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo, 1990, ISBN 83-04-01069-0...

utożsamiony z rzymskim Virbiusem Hipolit (Aleksiej Aleksijewicz Chilko, ur. 1955) − ukraiński biskup prawosławny Zobacz też Hipolit Rzymski – święty katolicki...

początek wyznacza śmierć Aleksandra Wielkiego w 323 roku p.n.e., a koniec – rzymskie podboje zakończone zajęciem ptolemejskiego Egiptu w 30 roku p.n.e. Niekiedy...

przypuszczalnie wielki wpływ na Rzymian, istnieje nawet pogląd, że cywilizacja rzymska jest w istocie kontynuacją cywilizacji etruskiej pod inną nazwą i z innym...

τύμβος tymbos – grób, mogiła) – cmentarz podziemny (starożytny etruski, rzymski, żydowski i starochrześcijański) w postaci nieregularnie rozplanowanego...

Grzegorz obejmował katedrę Rzymu, znaczenie Kościoła łacińskiego i biskupa rzymskiego malało na rzecz patriarchatu konstantynopolskiego. Związane było to ściśle...

miasta i instytucja ta zaczęła szybko powiększać swoje szeregi. Cesarz rzymski Henryk VI Hohenstauf postanowił wykorzystać bractwo do swoich celów i nadał...

król państwa wschodniofrankijskiego od 1024, król Włoch od 1026, cesarz rzymski od 1027, król Burgundii od 1032. Pierwszy władca niemiecki z dynastii salickiej...

Kartaginy region ten znalazł się w sferze wpływów rzymskich. Od 45 r. istniała tu kolonia rzymska o nazwie Ad Septem Fratres (Siedmiu Braci), z czego...

Mussolini pozbawił jednak złudzeń chorwackich polityków, gdy narzucił traktat rzymski. Włochy miały dominować w Chorwacji, którą dodatkowo pozbawiły jeszcze...

(ur. 18 lipca 1552 w Wiedniu, zm. 20 stycznia 1612 w Pradze) – cesarz rzymski, król Czech w latach 1576–1611, król Węgier i Chorwacji (jako Rudolf I)...

Samosat(-y) (stgr. Λουκιανὸς ὁ Σαμοσατεύς, łac. Lucianus; ok. 120 do ok. 190) – rzymski retor i satyryk, piszący po grecku, sofista. Zmarł prawdopodobnie w Atenach...

Cyrk Nerona (łac. Circus Neronis) – starożytny rzymski cyrk znajdujący się na terenie dzisiejszego Watykanu. Budowę cyrku rozpoczęto za panowania cesarza...

dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie...

króla niemieckiego, a 18 czerwca 1155 r. został koronowany na cesarza rzymskiego. W latach 1154–1186 był również królem Włoch. W latach 1156–1190 był hrabią...

Publius Iuventius Celsus – rzymski prawnik z czasów Wespazjana, ojciec Publiusa Iuventiusa Celsusa. Mała Encyklopedia Kultury Antycznej, Warszawa 1968...

Evangelium (Głoście Ewangelię) – konstytucja apostolska reformująca Kurię Rzymską, opublikowana i promulgowana 19 marca 2022 przez papieża Franciszka; dokument...

Rutilius Claudius Namatianus – poeta rzymski żyjący w V wieku. Jeden z ostatnich przedstawicieli literatury pogańskiej. Pochodził z Galii. Przez pewien...

Aureliusz Wiktor (łac. Sextus Aurelius Victor; ur. ok. 320, zm. ok. 390) − rzymski historyk. Pochodził z Afryki, jak sam zaznacza − urodzony na wsi. Ojciec...

szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. Crimen laesae maiestatis – w prawie rzymskim zbrodnia obrazy majestatu, karana jako zdrada państwa. Definicja przestępstwa...

sytuacja była na Węgrzech, gdzie zarówno papież Bonifacy VIII, jak i król rzymski Albrecht popierali kandydaturę pochodzącego z Neapolu Karola Roberta. Początkowo...

artykułu. Tyberiusz Klaudiusz Neron (ok. 85 – 33 p.n.e.) – arystokrata rzymski z rodu Klaudiuszy. Był potomkiem konsula – pierwszego Tyberiusza Klaudiusza...

a w wyniku późniejszych podbojów rozprzestrzenionych na cały obszar rzymskiego imperium. Ze względu na znaczne zróżnicowanie obrzędów, często mówi się...

Mors (łac. Śmierć) – rzymska personifikacja śmierci, wzorowana na greckim Tanatosie. Poświadczona m.in. w tytule atellany Nowiusza Mortis ac Vitae iudicium...

Rzymski historyk Tacyt twierdził, że jego teść Agrykola podbił Orkady w 84 r. Najprawdopodobniej była to próba symbolicznego przedstawienia rzymskiej...

(ur. ok. 195 p.n.e., zm. nie wcześniej niż 159 p.n.e.) – komediopisarz rzymski, jeden z dwóch (obok Plauta), którego komedie zachowały się do naszych...

Laurgaricio położonym na terenie dzisiejszego Trenczyna przebywał legion rzymski po stoczonej bitwie z plemionami germańskimi w trakcie wojen markomańskich...

ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego. Występuje we wszystkich czterech Ewangeliach kanonicznych i w Dziejach...

W roku 73 p.n.e. wybuchło trzecie powstanie niewolników w republice rzymskiej. Po zdobyciu pewnej ilości broni powstańcy dowodzeni przez Spartakusa...

roku p.n.e. wódz luzytański broniący ziem swego plemienia przed ekspansją rzymską. Jest narodowym bohaterem w Hiszpanii i Portugalii. Obok patriotyzmu podkreśla...

zainicjowano produkcję papieru czerpanego w XII i XIII wieku. Dawna kolonia rzymska. Miasto położone na przecięciu szlaków handlowych: bizantyjskiego, arabskiego...

Sextus Iulius Frontinus (ur. 40, zm. 103) – rzymski żołnierz, polityk, inżynier i pisarz. W 70 r. pełnił urząd pretora miejskiego, którego zrzekł się...

Rzymskiego – rytuał wokół właściwej koronacji cesarzy rzymskich, który pozostał właściwie niezmieniony aż do koronacji ostatniego cesarza rzymskiego,...

centrum Bejrutu ukazały warstwy osadnictwa fenickiego, hellenistycznego, rzymskiego, arabskiego i osmańskiego. Pierwsza pisemna wzmianka sporządzona pismem...

domostwa niezbędną ilość powietrza i światła. Po wprowadzeniu w budownictwie rzymskich domów prywatnych hellenistycznego perystylu (ogrodowego dziedzińca paradno-gościnnego)...

określenia Święte Cesarstwo Rzymskie dodano jeszcze Narodu Niemieckiego. Instytucje polityczne Świętego Cesarstwa Rzymskiego i Królestwa Niemieckiego były...

(współcześnie S. Paolo di Peltuino, małe miasteczko we wschodnich Apeninach) rzymski wódz. Pochodził z arystokratycznej linii rodu Domicjuszów. Był pierworodnym...

Interface (TGM) table [online], ec.europa.eu [dostęp 2017-11-25] . Traktat Rzymski wszedł w życie 1 stycznia 1958 roku. Traktatowy obowiązek wprowadzenia...

Hekate (stgr. Ἑκάτη Hekátē, łac. Hecate) – w mitologii greckiej i rzymskiej przede wszystkim bogini ciemności, czarów, magii oraz świata istot i zjawisk...

przez Ilirów zwrócili się o pomoc do Republiki rzymskiej i tak rozpoczęła się długa seria wojen rzymsko-iliryjskich. Na wybrzeżu Adriatyckim najsilniejszy...

Rufinus; ur. około 345 w Concordii koło Akwilei, zm. 411 na Sycylii) – rzymski kapłan, mnich, pisarz chrześcijański, historyk Kościoła starożytnego, teolog...

Publiusz Korneliusz Tacyt, historyk rzymski około 125 – Plutarch, grecki pisarz i filozof około 130 – Swetoniusz, pisarz rzymski około 168 – Klaudiusz Ptolemeusz...

‘dziewczyny w porze godowej’, ‘narzeczone’) – w mitologii greckiej i mitologii rzymskiej boginie (niższego rzędu) i uosobienia sił żywotnych przyrody. Homer przedstawiał...

Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski). Miesiąc ten ma nazwę bogini Mai, matki boga Merkurego. Została ona zapożyczona...

armii rzymskiej po wojnie kantabryjskiej i szybko stało się stolicą Luzytanii – prowincji wysuniętej najbardziej na zachód w cesarstwie rzymskim. W okresie...

– dewiza Ostrołęki Senatus Populusque Romanus (SPQR) (łac. Senat i lud rzymski) – dewiza Rzymu Më trzimómë z Bògã (kaszub. My wierzymy w Boga) – dewiza...

był to legat rzymski, prześladujący chrześcijan. Był jednak rzymski polityk Dacjan, wpływowy za czasów Konstancjusza II, konsul rzymski w 358 roku. Patron...

Licyniusz – cesarz rzymski Licyniusz II – cesarz rzymski Licyniusz – imię męskie Artykuły i przekierowania do artykułów zaczynające się od „Licyniusz”...

(Livia Drusilla; Iulia Augusta, ur. 30 stycznia 58 p.n.e.; zm. 29 n.e.) – rzymska patrycjuszka, córka Marka Liwiusza Druzusa Klaudianusa i Alfidii. Jej matka...

sięgają dalej na wschód, do kultury halsztackiej. W momencie inwazji rzymskiej na Brytanię, tereny współczesnej Walii od setek lat były już podzielone...

Pupien, Marcus Clodius Pupienus Maximus (ur. ok. 164, zm. 238) – cesarz rzymski w roku 238, wcześniej senator i konsul, być może dwukrotnie. Panował przez...

przed sądami. Od tej chwili Goci stali się podmiotami prawa rzymskiego, ale nie sędziami rzymskimi. W Edykcie nie było też wzmianki o uznaniu ich własnych...

Dioklecjana jako augusta, przebywającego tam aż do śmierci. Ostatnim z rzymskich cesarzy wykorzystujących ją jako siedzibę był Juliusz Nepos. W VII wieku...

Titus Larcius Flavus lub Titus Larcius Rufus – rzymski konsul sprawujący urząd w latach 501 (wspólnie z Postumiusem Cominiusem Auruncusem) i 498 p.n.e...

Konstancjusz II (ur. 7 sierpnia 317, zm. 3 listopada 361) – cesarz rzymski od 9 września 337 do 3 listopada 361. Drugi z trzech synów Konstantyna I Wielkiego...

Kasjusz Longinus – Gaius Cassius Longinus, rzymski generał. Kasjusz Dion – Cassius Dio Cocceianus, rzymski historyk. Muhammad Ali (amerykański bokser)...

Regularnych) św. Kasjan z Nantes (męczennik) (zakonnik OFMC) św. Klaudia Rzymska św. Sykstus II (papież) 1564 – Król Zygmunt II August na Sejmie w Parczewie...

Pankracy (cs. Мученик Панкра́тий Римский; ur. ok. 289, zm. ok. 304) – rzymski męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego...

wieku mianem regnum teutonicorum, było poprzednikiem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Do początku XII wieku nazywało się oficjalnie Regnum Francorum Orientalium...

Juliusze (Iulii) – znaczący ród rzymski pochodzenia patrycjuszowskiego, wywodzący swe pochodzenie od Julusa, syna Eneasza. Sekstus Juliusz Cezar k.91...

Lucyna Spyrka (tłum.), Joanna Wania (tłum.): Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Katowice: Videograf II, 2006, s. 549-552. ISBN 978-83-7183-391-5. Penelope...

Vindolanda – obóz rzymski położony na terenie Brytanii pomiędzy rzekami Tyne i Solway. Zbudowany w I wieku, a opuszczony najprawdopodobniej wiosną lub...

Gerulata – rzymski obóz wojskowy znajdujący się w bratysławskiej dzielnicy Rusovce. Stanowisko archeologiczne i oddział Muzeum Miasta Bratysławy. Gerulata...

Lucius Aemilius Paullus Macedonicus – rzymski polityk i zwycięzca spod Pydny. Pochodził ze starego patrycjuszowskiego rodu Emiliuszy, z gałęzi o przydomku...

archeologiczne. Miasto (Colonia Aroe Augusta) założył w 14 p.n.e. cesarz rzymski Oktawian August, osiedlając weteranów i częściowo ludność grecką z Achai...

bezkrólewia jest Interrex (→ regent). Do czasu wyboru nowego króla senat rzymski wyłaniał spośród siebie radę dziesięciu interreksów (interreges), którzy...

(łac. Aeneas, gr. Αἰνείας Aineías) – w mitologii greckiej i mitologii rzymskiej bohater wojny trojańskiej. Uchodził za syna króla Anchizesa i bogini Wenus...

był przez Neurów, budowniczych grodów na bagnach prypeckich. W czasach rzymskich południowe i zachodnie kresy Wołynia zasiedlili Goci i ich pobratymcy...

Atta – Atman, dusza w hinduizmie Titus Quinctius Atta – komediopisarz rzymski Mohamed Atta – egipski terrorysta, jeden z zamachowców z 11 września 2001...

Konstans – cesarz rzymski Konstans II (cesarz bizantyjski) Constans – film wielkość stała (skrót const.)...

w rejonie Mogontiacum (Moguncji) i znaleźli się na ziemiach Cesarstwa Rzymskiego. W 409 r. dotarli na Półwysep Iberyjski, gdzie w 416 r. zawarli z przybyłymi...

Sol – w mitologii nordyckiej bogini Słońca Sol – w mitologii rzymskiej bóg Słońca sol – określenie doby marsjańskiej (24 godziny i 39 minut) sol – jednostka...

rzymskokatolicki, biskup pomocniczy rzymski od 2026 Święcenia kapłańskie otrzymał 26 kwietnia 1986 i został inkardynowany do diecezji rzymskiej. Ukończył studia specjalistyczne...

Verrucosus Cunctator (ur. ok. 280 p.n.e. w Rzymie, zm. 203 p.n.e. w Rzymie) – rzymski polityk i wódz, pięciokrotnie konsul (233 p.n.e., 228 p.n.e., 215 p.n.e...

Bibliotekarz Świętego Kościoła Rzymskiego. Urząd ten łączony jest tradycyjnie z funkcją Archiwisty Świętego Kościoła Rzymskiego. Obecnie urzędy te pełni arcybiskup...

(łac. Gaius Sentius Saturninus; ur. ok. 60 p.n.e., zm. przed 20 n.e.) – rzymski polityk i dowódca. Gajusz Sencjusz Saturninus jest prawdopodobnie tą samą...

mitologii greckiej bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem. Uchodził za syna tytana Astrajosa i tytanidy Eos oraz za brata...

w odniesieniu do każdego dzieła złożonego z trzech części, np. Tryptyk rzymski, Tryptyk Świętokrzyski. nastawa ołtarzowa dyptyk (sztuka sakralna) poliptyk...

beznarodowcy – 15,1% Religie (2001): kalwiniści – 38,7% katolicy (ryt rzymski) – 15,4% grekokatolicy – 8,2% luteranie – 0,5% inni – 1,5% ateiści – 24...

nadwornym Franciszka I. Jego następca Henryk II otrzymał od papieża Pawła IV rzymską kopię Artemidy z jeleniem wzorowanej na greckim dziele Leocharesa. Dla...

(ur. 1502, zm. 1585) – tak zwane Martyrologium Romanum – (Martyrologium Rzymskie), kiedy to zreformowano też Kalendarz juliański, wprowadzając Kalendarz...

podbili Kretę i ustanowili Gortynę jej stolicą. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 Kreta stała się częścią Cesarstwa Bizantyjskiego. W latach 824–961...

wieku). W trzynawowych wnętrzach świątyni pozostały antyczne kolumny i rzymski sarkofag (III wiek) stanowiący dziś ołtarz główny. Polski egzonim wprowadzony...

n.e. <> 106 p.n.e. – Cyceron, rzymski prawodawca, polityk i pisarz 102 lub 100 p.n.e. – Gajusz Juliusz Cezar, rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz...

Gajusz – jurysta rzymski Gajusz Juliusz Cezar – rzymski polityk, przywódca i dyktator Gajusz – imię Fundacja Gajusz – fundacja pomagająca ciężko i przewlekle...

zniszczyli wiele miejscowości w okolicy i zdobyli miasto (192 p.n.e.). Rzymska kolonia Bononia została założona w 189 p.n.e. Po zbudowaniu drogi Via Aemilia...

zostało zlikwidowane w 1870 roku po 1114 latach istnienia (zob. kwestia rzymska), wieńcząc proces zjednoczenia Włoch. Co znamienne, stołeczny Rzym stał...

Benedykta XVI. Promulgował nowy Mszał Rzymski, który zdaniem niektórych zwolenników mszy w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego kłóci się z postanowieniami II...

Teatr w Bosrze (arab. المسرح الروماني ببصرى) – starożytny teatr rzymski znajdujący się w mieście Bosra w Syrii. Jest częścią dawnego miasta starożytnego...

Introit jest pierwszą częścią proprium rzymskiego formularza mszalnego. W formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego odczytywany jest przez kapłana po modlitwach...

Flawiusz Merobaudes (V w. n.e.) – dowódca rzymski i poeta z czasów cesarza Walentyniana III, jeden z najbardziej zaufanych ludzi Aecjusza. Pochodził z...

Amfiteatr w Durrës (alb. Amfiteatri i Durrësit) – rzymski amfiteatr z II w. n.e. znajdujący się południowo-wschodniej części miasta Durrës w Albanii....

dynastię. Macedonia stała się rzymską prowincją. Osobny artykuł: Macedonia (prowincja rzymska). Przy podziale państwa rzymskiego w 395 została przyłączona...

km i po śmierci tam został pochowany. Założona przez Etrusków. Kolonia rzymska od 180 p.n.e.; w 56 p.n.e. miejsce zjazdu triumwirów. Od 1160 jako niepodległa...

Herod (ur. 101 w Maratonie, zm. 177) – rzymski działacz polityczny i mąż stanu, grecki retor, patrycjusz rzymski i ateński, filozof-sofista, nauczyciel...

Zamoyskiej. Mąż Eleonory Habsburżanki, córki cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, króla Czech i Węgier Ferdynanda III Habsburga. Rodzice...

pierwszy atak Rzymian i w 218 p.n.e. Malta przeszła pod władanie Imperium Rzymskiego. W roku 60 n.e. na mieliźnie u brzegów wyspy rozbił się statek przewożący...

Piotrem Apostołem. Jest wymieniany w modlitwie eucharystycznej Kanonu Rzymskiego. Podstawowym źródłem poznania dziejów Pawła z Tarsu są Dzieje Apostolskie...

Gnejusza Domicjusza Ahenobarbusa konsula z 32 p.n.e. i Emilii Lepidy, polityk rzymski. W 36 p.n.e. podczas spotkania w Tarencie pomiędzy Antoniuszem i Augustem...

jawnego przeciwstawiania się doktrynom i elementom tradycji Kościoła rzymskiego na przestrzeni dziejów, które cechowała ta sama myśl teologiczna. Chodzi...

festiwal w Weronie. Jednym z zabytków Werony jest amfiteatr z czasów rzymskich, zwany Areną. Atrakcją turystyczną Werony są domy Romea i Julii, bohaterów...

Apollodoros z Damaszku (łac. Apollodorus) (ur. ok. 60, zm. ok. 130) – architekt rzymski pochodzenia syryjskiego. Urodził się w Syrii. Stamtąd wyjechał do Rzymu...

Sabinian (Sabinianus) – rzymski namiestnik (prokonsul) w Afryce, którego zbuntowani Kartagińczycy mieli ogłosić cesarzem w 240 roku n.e. Wspomniany w...

modlitwy Ojcze nasz. Mszał rzymski papieża Piusa V i późniejszych papieży do Jana XXIII włącznie (nadzwyczajna forma rytu rzymskiego) przewiduje jedno wezwanie:...

nie była tworem jurystów rzymskich, ale sformułowano ją w średniowieczu na podstawie źródeł prawa rzymskiego. Prawnicy rzymscy mieli rozbudowaną terminologię...

miesiąca Weinmond). Łacińska nazwa October („ósmy miesiąc”; zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich. W pierwszą niedzielę...

dawniej to: ugornik bądź zok. Łacińska nazwa Iunius (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich. W Kościele katolickim...

Testamentu z elementami romansu, którego rzekomym autorem miał być Klemens Rzymski. Dzieło, powstałe w języku greckim, składa się z 20 Homilii oraz 10 Rozpoznań...

wspominany również przez ewangelików. Według tradycji centurion Maurycy był rzymskim oficerem w Legii Tebańskiej, w której żołnierze byli chrześcijanami. Oddział...

Drzewo genealogiczne Antoniuszów Antoniusze, plebejski ród rzymski, który zdobył znaczącą pozycję w I w. p.n.e....

Gordian I – cesarz rzymski Gordian II – cesarz rzymski Gordian III – cesarz rzymski Gordian – święty Kościoła katolickiego Gordian – imię męskie...

patrycjuszowski ród rzymski przybyły z etruskiego miasta Tarquinii, którego trzej członkowie zostali ostatnimi królami Rzymu. Królowie rzymscy. [zarchiwizowane...

narodową. Na przykład lew, symbol Leónu miał być używany przez legion rzymski w I wieku naszej ery, natomiast złota tarcza z czterema czerwonymi pionowymi...

ważniejszych miast Italii i najważniejszym portem południa. Szalony cesarz rzymski Kaligula kazał zatopić w Zatoce Neapolitańskiej, na linii z Puteoli do...

także wojna z Latynami, łac. bellum latinum) – konflikt między republiką rzymską a tzw. Związkiem Latyńskim o panowanie nad środkowym Półwyspem Apenińskim...

VI i V wieku p.n.e.) – według przyjętej tradycji siódmy i ostatni król rzymski pochodzenia etruskiego (535 p.n.e. – 509 p.n.e.). Syn lub wnuk Tarkwiniusza...

Titus Livius (ur. 59 p.n.e., zm. 17 n.e.) – rzymski historyk pochodzący z miasta Patavium (dziś Padwa). Autor monumentalnego dzieła o historii Rzymu....

barbarzyńskich, w szczególności Hunów i Germanów, na terytoria Cesarstwa Rzymskiego i sąsiednie, u schyłku starożytności i w początkach średniowiecza (IV–VI...