Silica

Silica

Kościół w Silicy
Flaga
Państwo	Słowacja
Kraj	koszycki
Powiat	Rożniawa
Starosta	Tomáš Várady[1]
Powierzchnia	34,59[2] km²
Wysokość	546 m n.p.m.
Populacja (2023)
• liczba ludności	527[3]
• gęstość	15,25[4] os./km²
Nr kierunkowy	058
Kod pocztowy	049 52
Tablice rejestracyjne	RV
Położenie na mapie kraju koszyckiego Silica
Położenie na mapie Słowacji Silica
48°33′20″N 20°31′20″E/48,555556 20,522222
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Silica (węg. Szilice) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju koszyckim, w powiecie Rożniawa.

Silica leży w centralnej części Płaskowyżu Silickiego, na wysokości 549 m n.p.m., niespełna 2 km na północny zachód. od granicy państwowej słowacko-węgierskiej. Zabudowania rozłożone są w większości na łagodnych, zach. stokach wydłużonego wzgórza, na którym wznosi się kościół, stanowiący wyraźną dominantę całej okolicy.

Położona jest w linii biegnącego z zach. na wsch. (od Gombaseku w dolinie rzeki Slanej przez Silicę do doliny Turni) morfologicznego obniżenia, dzielącego płaskowyż na dwie części, na granicy występowania wapieni i niekrasowego podłoża (dolnotriasowe łupki, tzw. warstwy werfeńskie)^[5]. Taka sytuacja geomorfologiczna skutkuje istnieniem kilku wydajnych źródeł, które zapewniają mieszkańcom niezbędną ilość wody.

Dojazd do wsi jest możliwy jedynie asfaltową drogą od strony zach., z odległej o ok. 5 km (w linii prostej) miejscowości Slavec w dolinie rzeki Slanej. Droga prowadząca z Silicy na wsch., do Silickiej Jablonicy, jest zamknięta dla ruchu pojazdów samochodowych. Szereg gruntowych (częściowo utwardzanych) dróg polnych łączy ją z rozsianymi po okolicy łąkami i pastwiskami.

Tereny wsi były zamieszkane przez człowieka od czasów prehistorycznych. Liczne znaleziska archeologiczne poświadczają tu ludzką obecność od neolitu aż po czasy starożytnego Rzymu. Dzisiejsza wieś była wspominana w dokumentach już w XIV w.^[6], jednak w rzeczywistości jest ona jeszcze starsza, gdyż początki istniejącego w niej do dziś kościoła sięgają końca XIII stulecia.^[7] W 1399 r. znajdował się w niej murowany zameczek (castellum), zbudowany przez Stefana de Zalonnay, otoczony wałem i palisadą, po którym do dziś nie pozostało jednak ani śladu.^[8] Później właściciele wsi zmieniali się wielokrotnie, ostatnimi z nich byli członkowie rodu Andrássych.

Mieszkańcy wsi uważali się zawsze za Węgrów i do dziś ok. 90% z nich identyfikuje się z narodowością węgierską. Zajmowali się rolnictwem i pasterstwem. Tradycje te do dziś kontynuuje gospodarstwo hodowlane, mieszczące się w pd.-wsch. części wsi. Jego łąki i pastwiska ciągną się na kilka kilometrów w głąb płaskowyżu.

Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 556 osób, w tym 275 kobiet i 281 mężczyzn^[9].

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco^[10]:

• Słowacy – 5,51%
• Romowie – 4,84%
• Ukraińcy – 0,5%
• Węgrzy – 88,98%

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2011 roku następująco^[11]:

• Katolicy rzymscy – 24,6%
• Grekokatolicy – 5,7%
• Kalwiniści – 49,6%
• Ateiści (bez wyznania) – 6,4%
• Nie podano – 9,8%

Zmiany liczby ludności w miejscowości Silica od 1996 roku.
Źródło: Štatistický úrad Slovenskej republiky

Kościół z końca XIII w. Murowany, orientowany, jednonawowy kościół w stylu romańsko-gotyckim, z prosto zamkniętym prezbiterium i masywną wieżą od zach. Nawa i prezbiterium nakryte wspólnym dachem dwuspadowym, wieża – wysokim dachem namiotowym, przechodzącym w iglicę. Pierwotnie katolicki pw. Wszystkich Świętych, obecnie należy do Reformowanego Kościoła Chrześcijańskiego na Słowacji (słow. Reformovaná kresťanská cirkev na Slovensku).

Kościół w Silicy, zbudowany na niewysokim wzniesieniu dominującym nad okolicą, powstał pod koniec XIII w. Była to niewielka, murowana budowla z prostokątną nawą, kwadratowym (węższym od nawy) prezbiterium oraz dostawioną od strony pn. zakrystią. Ok. roku 1300 przedłużono nawę w kierunku zach. W późniejszym okresie rozebrano pierwotne prezbiterium. Po przedłużeniu nawy w kierunku wsch. dobudowano na jej końcu nowe prezbiterium, którego szerokość (od zewnątrz) jest równa szerokości nawy.

W drugiej połowie XIV w. wnętrze świątyni ozdobiono freskami. Ok. połowy XV w. kościół został otoczony murem obronnym, opiętym od zewnątrz wydatnymi przyporami, co zapewne wiązało się z faktem, iż Gemer był wówczas w większości opanowany przez wojska bratrzyków Jana Jiskry. W roku 1525 do frontu budowli od strony zach. dostawiono masywną wieżę na rzucie prostokąta. Przez długi czas (aż do gruntownych badań archeologicznych na początku XXI w. - p. niżej) rok ten był przyjmowany w ogóle za datę powstania kościoła.

W XIX w. kościółek doczekał się gruntownej odnowy, w ramach której m.in. otrzymał w l. 1875-1876 nowy, kasetonowy strop, przykrywający nawę.

Badania archeologiczne, podjęte w 2000 r., przyniosły kilka ciekawych odkryć, rzucających światło na dawne dzieje świątyni. M. in. odkryto trzy romańskie okna szczerbinowe (dwa z nich są widoczne od zewnątrz, trzecie – od wnętrza świątyni) oraz wczesnogotycki portal (zamknięty jeszcze łukiem niełamanym) w południowej ścianie nawy. Prace renowacyjne we wnętrzu świątyni, przeprowadzone w l. 2009-2015, ukazały fragmenty murów wspomnianych wyżej pierwotnych: prezbiterium i zakrystii, a także pięć malowanych krzyży konsekracyjnych (zacheuszków) oraz fragmenty fresków.

• 
  Wieża kościoła
• 
  Wnętrze kościoła
• 
  Krzyż konsekracyjny z XIII w.
• 
  Fragment fresków

Panorama miejscowości

• Ďurček Jozef a kolektív: Slovenský kras. Turistický sprievodca ČSSR, č. 41, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1989, ISBN 80-7096-020-5;

• Slovenský kras – Domica. Turistická mapa 1:50 000, wydanie 3, wyd. VKÚ Harmanec 2007, ISBN 80-8042-413-6