Apatelodidae

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Apatelodidae
Neumoegen et Dyar, 1894
Ilustracja
Imago Apatelodes pandarioides w spoczynku
Ilustracja
Gąsienica Apatelodes torrefacta
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

motyle

Podrząd

Glossata

Infrarząd

motyle różnoskrzydłe

(bez rangi) Eulepidoptera
(bez rangi) Ditrysia(inne języki)
(bez rangi) Apoditrysia(inne języki)
(bez rangi) Obtectomera(inne języki)
(bez rangi) Macroheterocera(inne języki)
Nadrodzina

Bombycoidea(inne języki)

Rodzina

Apatelodidae

Synonimy
  • Zanolinae Draudt, 1929
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Apatelodidae – rodzina motyli z infrarzędu różnoskrzydłych i nadrodziny Bombycoidea. Obejmuje około 260 opisanych gatunków. Zamieszkują obie Ameryki, zdecydowana większość ich część neotropikalną. Postacie dorosłe aktywne są nocą. Osiągają 2–8 cm rozpiętości skrzydeł. Przepoczwarczenie zazwyczaj ma miejsce w glebie, rzadziej w oprzędzie.

Morfologia

Owad dorosły

Rozpięty okaz Apatelodes palma

Motyle średnich rozmiarów, osiągające od około 20 do około 80 mm rozpiętości skrzydeł. W ubarwieniu zwykle dominują szarości, słomkowa żółć lub rdzawy brąz, a na wierzchach skrzydeł znajduje się wzór z ciemniejszych linii i kropek[1].

Głowa ma nieowłosione oczy złożone oraz pozbawiona jest wyraźnych przyoczek i chetosem. Czułki przynajmniej u samca mają biczyki podwójnie grzebykowane aż po wierzchołek. Wypustki członów skierowane są brzuszno-bocznie. Aparat gębowy jest niefunkcjonalny[2]. Krótka ssawka zachowała się tylko u bazalnego rodzaju Drepatelodes, u pozostałych rodzajów brak jej zupełnie[3].

Użyłkowanie skrzydła przedniego cechuje się m.in. obecnością wspólnego trzonka dla wszystkich gałęzi sektora radialnego oraz drugą gałęzią żyłki medialnej leżącą bliżej jej gałęzi pierwszej niż trzeciej. Skrzydło tylne ma drugą gałąź żyłki medialnej wychodzącą bliżej pierwszej niż trzeciej oraz dobrze rozwiniętą trzecią żyłkę analną. Odnóża przedniej pary nie mają ostróg na goleniach, środkowej pary mają po jednej ostrodze goleniowej, a tylnej pary po dwie takie ostrogi. Brak na goleniach kolców, występują zaś epifizy[2].

Odwłok ma co najwyżej krótki wyrostek przedni drugiego sternum oraz krótkie apodemy tegoż sternum[2].

Stadia niedorosłe

Gąsienica Prothysana felderi

Jaja są zorientowane pionowo, ale silnie spłaszczone, dyskowate, o ostrej, okrągłej krawędzi. Na chorionie brak wyraźnej rzeźby[2]. Wyjątkiem jest tylko bazalny rodzaj Drepatelodes, u którego jaja zachowały kopulasty kształt spotykany u rodzin pokrewnych oraz mają łuskowatą rzeźbę na chorionie[3].

Wyrośnięte gąsienice mają liczne, długie szczecinki wtórne. Często na grzbietowej stronie ich ciała występują kępki szczecinek wyspecjalizowanych. Niekiedy obecne są liczne szczecinki szpatułkowate[2]. Wyjątkiem w tym zakresie jest bazalny rodzaj Drepatelodes, u którego wszystkie szczecinki są krótkie i rozproszone[3]. Przednie odnóża mają wolne, niezrośnięte biodra. Haczyki na posuwkach rozmieszczone są w dwóch pośrodkowych szeregach. Ósmy segment odwłoka nie ma skolusa pośrodku grzbietu[2].

Poczwarka ma głaszczki wargowe ukryte lub lekko odsłonięte, ssawkę krótką, a głaszczki szczękowe i przednie uda całkiem zasłonięte. Charakterystyczna jest obecność na segmentach odwłokowych od drugiego do siódmego przedniego szeregu wrębień lub dołków. Kremaster zazwyczaj nie występuje[2], a jeśli już, jak u rodzaju nominatywnego, to jest on krótki[3].

Biologia i ekologia

Olceclostera angelica

Postacie dorosłe aktywne są nocą. W spoczynku trzymają skrzydła odsunięte od odwłoka, z tylną parą w większości zakrytą przednimi albo trzymają je nad odwłokiem tak, że przednie stykają się wewnętrznymi krawędziami, a tylne są całkiem niewidoczne[2].

Wśród roślin pokarmowych gąsienic wymienia się m.in.: bignoniowate, brzozowate, oliwkowate, ostrokrzewowate, różowate i wawrzynowate. Spotykana jest u Apatelodidae polifagia. Zazwyczaj przepoczwarczenie odbywa się w komorze wykopanej w glebie, ale znane są też rodzaje tworzące w tym celu kokony z przędzy[2].

Rozprzestrzenienie

Rodzina amerykańska, głównie neotropikalna. W nearktycznej Ameryce Północnej występuje tylko pięć gatunków z dwóch rodzajów[2][1], a zasięg rodziny dochodzi na północ do południowo-wschodniej Kanady[2].

Taksonomia i ewolucja

Przedstawiciel rodzaju Zanola
Falcatelodes anava
Lempira impedita
Drepatelodes ostenta
Carnotena truncata

Takson ten wyróżniony został po raz pierwszy w 1894 roku przez Bertholda Neumoegena i Harrisona Graya Dyara na łamach „Transactions of the American Entomological Society” jako podrodzina Apatelodinae w obrębie rodziny garbatkowatych[4].

Systemy z XX wieku

W 1923 roku H.E. Karl Jordan na podstawie cech użyłkowania przeniósł rodzaj Apatelodes i kilka innych do prządkowatych[5]. W 1929 roku Max W.K. Draudt utworzył wśród prządkowatych podrodzinę Zanolinae, zaliczając do niej m.in. Apatelodes[6]. W 1955 roku William T.M. Forbes przywrócił dla podrodziny zawierającej rodzaj Apatelodes nazwę Apatelodinae i, na podstawie cech budowy gąsienic i postaci dorosłych, umieścił ją w rodzinie Eupterotidae[7]. W 1973 roku John G. Franclemont wyniósł omawiany takson do rangi odrębnej rodziny, włączając w jego zakres podrodzinę Epiinae jako drugą obok Apatelodinae[8]. W 1994 roku Joël Minet na podstawie wyników obszernej analizy morfologicznej larw i postaci dorosłych przeniósł Apatelodinae do prządkowatych, Epiinae włączył jako plemię Epiini w skład Bombycinae, a dla części uprzednio klasyfikowanych w Apatelodinae rodzajów wyróżnił nową podrodzinę prządkowatych Phiditiinae[9]. Vitor Osmar Becker w atlasie neotropikalnych motyli wprowadził rodzinę Apatelodidae z podrodzinami Apatelodinae, Phiditiinae i Epiinae[10], ale już w 1998 roku Claude Lemaire i Minet przywrócili układ Mineta z 1994 roku[2].

XXI wiek

Współczesne definicje taksonów rang okołorodzinowych w nadrodzinie Bombycoidea ukształtowały się za sprawą wyników XXI-wiecznych molekularnych analiz filogenetycznych[1]. W wynikach Jerome’a C. Regiera i innych z 2008 roku Apatelodinae znalazły się w nierozwikłanej trytomii z Eupterotidae i kladem tworzonym przez Lemoniidae i Brahmaeidae, podczas gdy Phiditiinae i Epiini znalazły się w innych kladach[11]. Wyniki Andreasa Zwicka z 2008 roku również wskazywały na zasadność wyniesienia Apatelodinae do rangi osobnej rodziny[12][1]. W 2011 roku Zwick i współpracownicy dokonali takiego kroku, jak również wynieśli Phiditiinae do rangi rodziny i Epiini do rangi podrodziny – w wynikach ich analiz Apatelodidae zajęły pozycję siostrzaną dla kladu tworzonego przez Eupterotidae i Brahmaeidae, Phiditiidae pozycję siostrzaną dla Carthaeidae, a Epiinae pozycję siostrzaną dla Bombycinae[13].

Szerszą analizę filogenomiczną, obejmującą 7 rodzajów Apatelodidae i 90 innych rodzajów Bombycoidea, przeprowadzili Chris A. Hamilton i inni w 2019 roku. Potwierdziła ona monofiletyzm Apatelodidae oraz ich siostrzaną pozycję względem kladu tworzonego przez Eupterotidae i Brahmaeidae. Pozycję bazalną wśród Apatelodidae zajął Drepatelodes, a w kladzie tworzonym przez pozostałych przedstawicieli rodziny bazalny okazał się rodzaj Prothysana[14]. W 2024 roku Elton Orlandin, Mônica Piovesan i Eduardo Carneiro opublikowali wyniki molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej skoncentrowanej na samych Apatelodidae. Na jej podstawie przenieśli jeden rodzaj do Apatelodidae, jeden usunęli z synonimów oraz wyróżnili 16 nowych, co było konsekwencją polifiletyzmu większości rodzajów wyróżnianych dotychczas[1].

Podział

Do rodziny tej należy około 260 opisanych gatunków sklasyfikowanych w 35 rodzajach[15]:

Znaczenie gospodarcze

W diecie Apatelodidae znajduje się szerokie spektrum roślin, żaden jednak gatunek tych motyli nie jest notowany jako szkodnik o znaczeniu gospodarczym[2].

Przypisy

  1. ↑ a b c d e Elton Orlandin, Mônica Piovesan, Eduardo Carneiro. Systematics of Apatelodidae Neumoegen & Dyar, 1894 (Lepidoptera: Bombycoidea) based on molecular and morphological data. „Invertebrate Systematics”. 38, 2024. CSIRO Publishing. DOI: 10.1071/IS24041. 
  2. ↑ a b c d e f g h i j k l m Claude Lemaire, Joël Minet, The Bombycoidea and their Relatives, [w:] Niels P. Kristensen (red.), Handbook of Zoology. Volume IV Arthropoda: Insecta. Part 35. Lepidoptera, Moths and Butterflies Volume 1: Evolution, Systematics, and Biogeography, Berlin, New York: W. de Gruyter, 1999, s. 329–334.
  3. ↑ a b c d Elton Orlandin, Mônica Piovesan, Eduardo Carneiro. Biological and morphological aspects of Drepatelodes Draudt, 1929, the genus sister to all other Apatelodidae (Lepidoptera: Bombycoidea). „Studies on Neotropical Fauna and Environment”. 58 (3), s. 550–563, 2021. DOI: 10.1080/01650521.2021.2003585. 
  4. ↑ B. Neumoegen, H.G. Dyar. A preliminary revision of the lepidopterous family Notodontidæ. „Transactions of the American Entomological Society”. 21 (2), s. 179–208, 1894. 
  5. ↑ K. Jordan. A note on the families of moths in which R2 (=vein 5) of the forewing arises from near the centre or from above the centre of the cell. „Novitates Zoologicae”. 30 (1), s. 163–166, 1923. 
  6. ↑ Max Wilhelm Karl Draudt, Familia Bombycidae. Zanolinae, [w:] A. Zeits (red.), Die amerikanischen Spinner und Schwärmer. Die Groß Schmetterlinge der Erde, Stuttgart: Verlag des Seitzschen Werkes, 1929, s. 693–711.
  7. ↑ W.T.M. Forbes. The subdivision of the Eupterodidae (Lepidoptera). „Tijdschrift voor entomologie”. 98, s. 85–132, 1955. 
  8. ↑ John G. Franclemont: ‘Mimallonoidea (Mimallonidae) and Bombycoidea (Apatelodidae, Bombycidae, Lasiocampidae). London: Classey Ltd and Richard B. Dominick Publications, 1973.
  9. ↑ J. Minet. The Bombycoidea: phylogeny and higher classification (Lepidoptera: Glossata). „Entomologica scandinavica”. 25 (1), s. 63–88, 1994. DOI: 10.1163/187631294X00045. 
  10. ↑ V.O. Becker, Apatelodidae, [w:] J.B. Heppner (red.), Atlas of Neotropical Lepidoptera: v. 5B. Checklist: Part 4B. Drepanioidea-Bombycoidea-Sphingoidea, Gainesville: Scientific Publishers, 1996, s. 13–17.
  11. ↑ Jerome C. Regier, Christopher P. Cook, Charles Mitter, April Hussey. A phylogenetic study of the ‘bombycoid complex’ (Lepidoptera) using five protein-coding nuclear genes, with comments on the problem of macrolepidopteran phylogeny. „Systematic Entomology”. 33 (1), s. 175–189, 2008. DOI: 10.1111/j.1365-3113.2007.00409.x. 
  12. ↑ Andreas Zwick. Molecular phylogeny of Anthelidae and other bombycoid taxa (Lepidoptera: Bombycoidea). „Systematic Entomology”. 33 (1), s. 190–209, 2008. DOI: 10.1111/j.1365-3113.2007.00410.x. 
  13. ↑ Zwick A., Regier J.C., Mitter C., Cummings M.P.. Increased gene sampling yields robust support for higher−level clades within Bombycoidea (Lepidoptera). „Systematic Entomology”. 36 (1), s. 31–43, 2011. DOI: 10.1111/j.1365-3113.2010.00543.x. 
  14. ↑ Hamilton C.A., St Laurent R.A., Dexter K., Kitching I.J., Breinholt J.W., Zwick A., Timmermans M.J.T.N., Barber J.R., Kawahara A.Y.. Phylogenomics resolves major relationships and reveals significant diversification rate shifts in the evolution of silk moths and relatives. „BMC Evolutionary Biology”. 19 (1), 2019. DOI: 10.1186/s12862-019-1505-1. 
  15. ↑ Apatelodidae Neumoegen & Dyar, 1894. [w:] Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 2026-07-20].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya