Tamphana

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Tamphana
Schaus, 1892
Ilustracja
Tamphana marmorea
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

motyle

Podrząd

Glossata

Infrarząd

motyle różnoskrzydłe

Nadrodzina

Bombycoidea

Rodzina

Apatelodidae

Rodzaj

Tamphana

Typ nomenklatoryczny

Tamphana marmorea Schaus, 1892

Systematyka w Wikispecies

Tamphana – rodzaj motyli z rodziny Apatelodidae. Obejmuje 14 opisanych gatunków.

Morfologia

Owad dorosły

Motyle niewielkich rozmiarów. Samce są nieco mniejsze od samic[1].

Głowa samca ma czułki podwójnie grzebykowane aż po wierzchołek. U samicy czułki są w całości nitkowate, co jest cechą unikalną wśród rodziny[1] – samice innych Apatelodidae mają zachowane grzebykowanie, choć o wypustkach krótszych niż u samców[2][3].

Skrzydło przednie jest prawie trójkątne, długości od 10 do 16 mm[1], węższe niż u innych przedstawicieli rodziny[3], u samca o regularnie wypukłej krawędzi zewnętrznej, u samicy o tej krawędzi wklęśniętej od wierzchołka do pośrodkowej, ząbkowatej wypustki i dalej ponowie wklęśniętej od tej wypustki do kąta tylnego. Wierzch jego ma tło brązowe, czasem z marmurkowaniem w odcieniu kości słoniowej, wzór zaś cechuje się słabo zaznaczonymi lub całkiem zanikłymi liniami przedśrodkowymi i zaśrodkowymi, a czasem też jedną lub dwoma kremowymi kropkami w górnym końcu komórki dyskalnej. Spód tego skrzydła jest bledszy i z lekko zarysowanymi łatkami w odcieniu kości słoniowej. Użyłkowanie skrzydła przedniego charakteryzuje się obecnością tylko trzech gałęzi sektora radialnego (przypuszczalnie wskutek całkowitego zlania gałęzi pierwszej i drugiej) oraz odległością między pierwszą i drugą gałęzią żyłki medialnej niemal równą odległości między drugą a trzecią gałęzią tejże żyłki[1]. Tylne skrzydło odznacza się obecnością łatki czy frędzla zmodyfikowanych, długich i grubych łusek na wewnętrznej krawędzi, w pozycji spoczynkowej sterczących ku górze[3][1]. Wierzch tego skrzydła jest jednolicie brązowy, spód zaś bladobeżowy z parą ciemniejszych linii. Wędzidełko jest dobrze wykształcone. Przednie golenie pozbawione są ostróg, środkowe i tylne mają zaś po dwie ostrogi. W przednim odnóżu udo jest około dwukrotnie dłuższe od grubego biodra, a epifiza o połowę krótsza od goleni[1]. Stopy mają pierwszy człon porośnięty długimi łuskami[3].

Szczupły, dłuższy od skrzydeł odwłok zwieńczony jest zwykle W-kształtną, analną kępką łusek. Spód odwłoka ma odcień kości słoniowej[1]. Samcze genitalia cechują się zredukowanym[1][3], słabo zesklerotyzowanym lub całkiem błoniastym unkusem, parą dobrze wykształconych wyrostków towarzyszących[1], nieco słabiej od tegumenu zesklerotyzowanym i ku tyłowi wystającym gnatosem[3], wydłużoną i na szczycie zaokrągloną walwą[1] z chropowatym sakulusem i bez kosty oraz obecnością zesklerotyzowanego miejsca na sakusie w okolicy pobliskiej walwie[3]. Zrośnięty z fultura inferior edeagus ma zesklerotyzowany szczyt i przynajmniej jeden cierń w wezyce[1].

Larwa

Nauce znany jest pojedynczy okaz gąsienicy przyporządkowany do rodzaju na podstawie danych genetycznych, ale niesklasyfikowany do gatunku. Larwa ta ma ciało wyposażone w długie, białe szczecinki[1].

Rozprzestrzenienie

Rodzaj neotropikalny, znany z wschodnich skrajów Meksyku, Belize, Gwatemali, Hondurasu, Kostaryki, Panamy, Kolumbii, Surinamu, Gujany Francuskiej, Ekwadoru, Peru i Brazylii[1][4].

Taksonomia i ewolucja

Rodzaj ten wprowadzony został w 1892 roku przez Williama Schausa na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London” jako monotypowy, z opisaną w tej samej publikacji T. marmorea jako jedynym gatunkiem[5]. W początkach XX wieku kolejne gatunki z rodzaju opisali Schaus i Paul Dognin[6][7][8]. Schaus sklasyfikował omawiany takson w prządkowatych[5], w 1929 roku zawężając klasyfikację do ich podrodziny Epiinae[9]. Do Apatelodidae (wówczas w randze podrodziny) przeniósł go w 1994 roku Joël Minet[10]. Vitor Osmar Becker przeniósł go jednak w 1996 roku z powrotem do Epiinae[11].

Współczesnej redefinicji rodzaju dokonali w 2024 roku Elton Orlandin, Mônica Piovesan i Eduardo Carneiro na podstawie wyników molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej. Jej wyniki pozwoliły także na przeniesienie go do Apatelodidae i wydzielnie części gatunków do odrębnego rodzaju Tuyvae, bliższego ewolucyjnie rodzajom Carnotena i Prothysana niż gatunkowi typowemu Tamphana[3]. W 2024 roku Daniel Herbin, Alessandro Giusti i Carlos G.C. Melke dokonali rewizji omawianego rodzaju, opisując 9 nowych gatunków[1].

Do rodzaju zalicza się 14 opisanych gatunków[4]:

Według wyników wspomnianej analizy Orlandina i innych z 2024 roku omawiany takson zajmuje pozycję siostrzaną dla kladu tworzonego przez rodzaje Misak i Nhanderu, formując z nimi większy klad siostrzany dla kladu tworzonego przez rodzaje Arotros, Mocambo, Caribas i Pantelodes[3].

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j k l m n Daniel Herbin, Alessandro Giusti, Carlos G.C. Melke. Taxonomic revision of the genera Tamphana Schaus and Tuyvae Orlandin, Piovesan & Carneiro with description of eleven new species (Lepidoptera, Apatelodidae). „Faunitaxys”. 12 (61), s. 1–31, 2024. 
  2. ↑ Claude Lemaire, Joël Minet, The Bombycoidea and their Relatives, [w:] Niels P. Kristensen (red.), Handbook of Zoology. Volume IV Arthropoda: Insecta. Part 35. Lepidoptera, Moths and Butterflies Volume 1: Evolution, Systematics, and Biogeography, Berlin, New York: W. de Gruyter, 1999, s. 329–334.
  3. ↑ a b c d e f g h i Elton Orlandin, Mônica Piovesan, Eduardo Carneiro. Systematics of Apatelodidae Neumoegen & Dyar, 1894 (Lepidoptera: Bombycoidea) based on molecular and morphological data. „Invertebrate Systematics”. 38, 2024. CSIRO Publishing. DOI: 10.1071/IS24041. 
  4. ↑ a b Tamphana Orlandin, Piovesan & Carneiro, 2024. [w:] Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 2026-07-28].
  5. ↑ a b William Schaus. Descriptions of new species of Lepidoptera Heterocera from Brazil, Mexico, and Peru. Part II. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1892, s. 318–340, 1892. 
  6. ↑ William Schaus. Description of new South American moths. „Proceedings of the United States National Museum”. 29 (1906), s. 179–345, 1905. 
  7. ↑ William Schaus. New species of Lepidoptera in the United States National Museum. „Proceedings of the United States National Museum”. 57 (1906), s. 107-152, 1920. 
  8. ↑ P. Dognin: Hétérocères nouveaux de l'Amérique du Sud, 9. Rennes: Oberthür, 1916, s. 3–36.
  9. ↑ William Schaus, Familia Bombycidae. Zanolinae, [w:] A. Zeits (red.), Die amerikanischen Spinner und Schwärmer. Die Groß Schmetterlinge der Erde, Stuttgart: Verlag des Seitzschen Werkes, 1929.
  10. ↑ J. Minet. The Bombycoidea: phylogeny and higher classification (Lepidoptera: Glossata). „Entomologica scandinavica”. 25 (1), s. 63–88, 1994. DOI: 10.1163/187631294X00045. 
  11. ↑ V.O. Becker, Apatelodidae, [w:] J.B. Heppner (red.), Atlas of Neotropical Lepidoptera: v. 5B. Checklist: Part 4B. Drepanioidea-Bombycoidea-Sphingoidea, Gainesville: Scientific Publishers, 1996, s. 13–17.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya