Jaczkowice

Jaczkowice
wieś
Ilustracja
Elewator zbożowy w Jaczkowicach
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Oława

Liczba ludności (III 2011)

525[2]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-200[3]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0879417

Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława
Mapa konturowa gminy wiejskiej Oława, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Ziemia50°54′57″N 17°16′26″E/50,915833 17,273889[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Jaczkowice (niem. Jätzdorf[4]) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.[5]

Informacje ogólne

Wieś znajduje się 4 kilometry od Oławy.[6] Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 346.[7]

Na terenie wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy "Livio".[8]

Podział administracyjny

W okresie pruskim Jaczkowice (Jätzdorf) były siedzibą gminy, a we wsi znajdował się urząd stanu cywilnego. Od 1938 r. Jaczkowice podlegały gminie (Amtsbezirk) z siedzibą w Godzikowicach (Rosenhain), gdzie znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi.[6] Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,[9] a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.[10]

Do 1928 r. Jaczkowice były podzielone na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk).[6][9][10] W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Jaczkowice (Jätzdorf) został połączony z wsią gminną o tej samej nazwie, a część obszaru dworskiego została wchłonięta przez wieś gminną Godzikowice (Rosenhain) i miasto Oławę (Ohlau).[11]

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Polwica.[12] W latach 1954-1959 wieś znajdowała się na terenie gromady Gaj Oławski,[13][14] w latach 1960-1968 na terenie gromady Godzinowice,[15] a w latach 1968-1972 na terenie gromady Oława.[16] Od 1973 r. wieś znajduje się na terenie gminy wiejskiej Oława.[17][18][19] Do 1975 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim województwa wrocławskiego.[20] W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.[21]

Nazwa

W ciągu swojego istnienia Jaczkowice nosiły następujące nazwy[6]:

  • 1288 r.: Jasowicz[6] lub Jazowiz[22]
  • 1291 r.: Jexendorf
  • 1353 r.: Jeczcowicz[22]
  • 1365 r.: Jeczkindorf
  • 1398 r.: Jeczdorf
  • 1783 r. Jätzdorf, także Jezdorf
  • do 1945 r. Jätzdorf (niemiecka nazwa wsi)
  • do 1945 r. Jakowice (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie III "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego" wydanego w 1882 r.)[22]
  • 1945-1946 r.: Jasowice (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej)[23]
  • od 1946 r.: Jaczkowice[4][6]

12 listopada 1946 nadano miejscowości polską nazwę "Jaczkowice"[4].

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zalicza niemiecką nazwę wsi "Jätzdorf" do grupy nazw wsi wywodzących się od imion ich zasadźców. Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi "Jakowice" oraz jej znaczenie w języku niemieckim jako "Dorf des Jacek (Hyacinth)".[24]

Historia

Wieś powstała w XIII w., o układzie ulicówki na wschodzie wsi przyjmujący formę wielodrożnicy.[6] Do 1288 r. należała do kościoła św. Błażeja w Oławie (obecnie kościół Najświętszej Maryi Panny Matki Pocieszenia).[6][25][26] W 1288 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim i miała powierzchnię 18 łanów czynszowych. Od 1288 r. właścicielem wsi była kolegiata św. Krzyża we Wrocławiu ufundowana przez księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego (Probusa).[6][27] W pierwszej połowie XIV w. wieś należała do książąt brzeskich, a w 1357 r. wieś należała do kanonika Bolka z kapituły katedralnej we Wrocławiu. W latach 1357-1359 wieś należała do Kunegundy von Hunderthuben, a w 1359 r. jako właściciel wsi jest wspomniany Niczco von Arnoldsdorf.[6]

Od XV do XVII w. wieś była dobrem kameralnym książąt brzeskich, którzy są wspomniani jako właściciele wsi w 1654 r. W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W okresie pruskim wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie do ok. 1819 r., a w 1830 r. należała do oławskiego urzędu skarbowego (Fiskus). W 1845 r. jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany Johann Gottlieb Pilz. W posiadaniu rodziny Pilzów majątek w Jaczkowicach pozostał w 1894 r., kiedy jako właściciel dóbr rycerskich we wsi jest wspomniany Eduard Pilz.[6]

W latach 1990-2017 we wsi funkcjonował klub piłki nożnej Syrena Jaczkowice,[28][29] który w sezonie 2016/17 uczestniczył w meczach klasy B w grupie Wrocław VII, a jego barwy były niebiesko-czerwone.[29] We wsi funkcjonował również klub piłki nożnej Syrena II Jaczkowice, którego barwy były biało-czerwono-zielone i który w sezonie 2014/15 uczestniczył w meczach klasy C w grupie Oława.[30]

Gospodarka

W 1783 r. we wsi znajdował się folwark i młyn, a we wsi odnotowano uprawę tytoniu. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma, młyn i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi oprócz folwarku i karczmy znajdowały się również młyn wodny i 4 zakłady rzemieślnicze. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 775 owiec merynosów i 109 sztuk bydła, uprawę tytoniu i rzepaku, działalność pszczelarską i rybołówstwo.[6] W 1854 r. w Jaczkowicach powstał nowy, murowany młyn na miejscu starego młynu wodnego. Od 1892 r. należał do firmy "Jätzdorfer Mühle AG" będącej częścią grupy Kampffmeyer. W 1899 r. młyn spłonął w pożarze, a w 1900 r. został ponownie uruchomiony. W 1910 r. młyn został połączony bocznicą z linią kolejową. Od 1938 r. młyn należał do firmy "OGH Schoeller & Co."[31]

W latach 1910-1959 wieś miała połączenie z linią kolejową Oława-Boreczek, a we wsi znajdowała się stacja kolejowa z ładownią.[6][32][33]

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej (Landgemeinde) wynosiła 117 ha, z czego pola uprawne stanowiły 96 ha, a łąki 13 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 30,55 marek niemieckich za hektar pola i 17,62 marek za hektar łąki. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 258 ha, z czego pola uprawne stanowiły 192 ha, łąki 48 ha, a lasy 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 31,38 marek niemieckich za hektar pola, 22,72 marek za hektar łąki i 13,71 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 348,8 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 29,74 reichsmarek za hektar.[6]

Po II wojnie światowej młyn we wsi był w posiadaniu oławskiej spółdzielni "Społem", a potem należał do Polskich Zakładów Zbożowych "Brzeg". W latach 50. XX w. zdemontowane zostały maszyny młynarskie i do końca lat 90. XX w. budynek młynu w Jaczkowicach służył jako elewator zbożowy. W 1998 r. właścicielem młyn stała się firma "PPUH Woseba sp. z o.o.", która w latach 1999-2000 zamontowała w budynku młynu maszyny młynarskie i w 2000 r. rozpoczęła produkcję mąki.[31][34]

Teraźniejszość

Wieś posiada sieć wodociągową, lecz nie jest skanalizowana.[35]

We wsi znajduje się kościół św. Łukasza, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii Znalezienia Krzyża Świętego w Godzikowicach będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej.[36] We wsi znajduje się również cmentarz komunalny.[36][37]

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki[38]:

Demografia

W 1783 r. Jaczkowice miały 197 mieszkańców. W 1819 r. we wsi mieszkało 229 osób, w 1830 r. 281 osób, a w 1845 r. 273 osoby. W 1871 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkało 316 osób, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkało 51 osób. W 1885 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 300 i 56 osób, w 1895 r. 263 i 72 osoby, a w 1905 r. 272 i 35 osób. W 1925 r. wieś miała 458 mieszkańców, w 1935 r. 486 mieszkańców, a w 1939 r. 509 mieszkańców.[6] W 2001 r. w Jaczkowicach mieszkało 393 osoby,[39] w 2011 r. 525 osób,[2] w 2021 r. 585 osób, a w 2025 r. 590 osób.[39]

W 1925 r. na 458 mieszkańców wsi 213 było mężczyznami, a 245 kobietami. We wsi mieszkało 345 ewangelików i 103 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Oławie (Ohlau), a katolicy do parafii w Oławie.[6]

Liczba ludności Jaczkowic (nota: dane dla lat 1871-1905 stanowią sumę ludności wsi gminnej i obszaru dworskiego)

Przypisy

  1. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 43031.
  2. ↑ a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 368 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ a b c Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262 (ISAP)).
  5. ↑ Sołectwa » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  6. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Jätzdorf Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-07-31] (niem.).
  7. ↑ Aktualny przebieg drogi wojewódzkiej 346, [w:] Droga wojewódzka nr 346: Środa Śląska - Kąty Wrocławskie - Gaj Oławski - Godzikowice, conadrogach.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  8. ↑ Livio - Sklep, Jaczkowice 10 A, Oława 55-200, godziny otwarcia [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  9. ↑ a b Jätzdorf, [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 1, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 894 [dostęp 2026-07-31] (ang. • niem.).
  10. ↑ a b Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-31] (niem.).
  11. ↑ Amtsblatt der Regierung in Breslau : mit öffentlichem Anzeiger Bd. 119, Stück 38 (22 September 1928) + S.-Beil., „Amtsblatt der Regierung in Breslau mit öffentlichem Anzeiger”, 119 (38), polona.pl, Breslau, 22 września 1928, s. 362 [dostęp 2026-07-31] (pol. • niem.).
  12. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  13. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  14. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  15. ↑ Uchwała Nr 7 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 24 marca 1959 r. w sprawie połączenia gromady Gaj Oławski z gromadą Niwnik w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 30), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad
  16. ↑ Uchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33)
  17. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  18. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  19. ↑ 1973 - powstanie gminy Oława » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  20. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  21. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  22. ↑ a b c Jakowice, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. III (Haag – Kępy), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1882, s. 377-378 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  23. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  24. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 18 [dostęp 2026-07-31] (pol. • niem.).
  25. ↑ Sanktuarium NMP Matki Pocieszenia, [w:] Sanktuarium pw. NMP Matki Pocieszenia w Oławie [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  26. ↑ Filip Włodarski, Sanktuarium NMP Matki Pocieszenia w Oławie, „Nowe Życie”, nowezycie.archidiecezja.wroc.pl, 18 listopada 2020 [dostęp 2026-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-04] (pol.).
  27. ↑ Tomasz Wysocki, Kolegiata pw. Świętego Krzyża na Ostrowie Tumskim: Gotowy nowy dach północnej wieży [online], Wroclaw.pl, 30 listopada 2025 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  28. ↑ Marcin Kwiatkowski, Gdzie ci chłopcy z tamtych lat? [online], tuolawa.pl, 19 lipca 2024 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  29. ↑ a b Skarb - Syrena Jaczkowice [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  30. ↑ Skarb - Syrena II Jaczkowice [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  31. ↑ a b Historia [online], Młyn Jaczkowice, 22 września 2014 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  32. ↑ Jaczkowice Oławskie, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl, 21 marca 2025 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  33. ↑ Linia Oława-Boreczek, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl, 5 maja 2024 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  34. ↑ Czy wiesz, że Mąka Wrocławska powstaje w Jaczkowicach? - Olawa24.pl [online], olawa24.pl, 8 maja 2020 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  35. ↑ Woda, kanalizacja » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  36. ↑ a b Godzikowice, [w:] Archidiecezja Wrocławska, www.archidiecezja.wroc.pl [dostęp 2026-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-12] (pol.).
  37. ↑ Cmentarze komunalne » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  38. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  39. ↑ a b Liczba mieszkańców gminy Oława, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej, bip.gminaolawa.pl, 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-07-31] (pol.).

Bibliografia

  • Eberhard Schircks, Jätzdorf – Geburtsort eines großen Historikers. Zum 100. Geburtstag von Gustav Schnürer, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 12/1960, s. 11
  • Erich Quester, Drei Stammfolgen Sperlich aus dem Kreis Ohlau, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", nr. III/6 (August 1965), s. 93-95
  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Gerhard Bock, Unser Jätzdorf im Kreise Ohlau soll nicht vergessen sein, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1984, s. 24
  • Erna Ruckebier, Flucht und Vertreibung 1945-46, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/1999, s. 28; nr. 11/1999, s. 25; nr. 2/2000, s. 21; nr. 4/2000, s. 20; nr. 6/2000, s. 21; nr. 10/2000, s. 23 i nr. 11/2000, s. 23
  • Gerhard Stiller, Jätzdorf, Berufsausbildung (Auszug aus der Autobiographie), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2001, s. 25
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 76

Linki zewnętrzne

Gmina Oława
Wsie
Osady
Przysiółki

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya