Niwnik

Niwnik

wieś
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	oławski
Gmina	Oława
Wysokość	170 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011)	177[2]
Strefa numeracyjna	071
Kod pocztowy	55-200[3]
Tablice rejestracyjne	DOA
SIMC	0879529
Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława Niwnik
Położenie na mapie Polski Niwnik
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego Niwnik
Położenie na mapie powiatu oławskiego Niwnik
50°54′17″N 17°14′50″E/50,904722 17,247222[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Niwnik (niem. Niefnig, w latach 1937–1945 Kresseheim^[4]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława^[5].

Wieś znajduje się 6 kilometrów od Oławy^[6].

W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Bolechowie (Bulchau), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1905 r. wieś znajdowała się na terenie gminy (Amtsbezirk) z siedzibą w Jakubowicach (Jakobine), gdzie znajdował się też urząd stanu cywilnego właściwy Niwnikowi.^[6][7] Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,^[7] a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk^[8].

Po ustanowieniu administracji polskiej Niwnik w latach 1945-1954 należał do gminy Polwica^[9]. W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Niwnik (w 1959 r. siedziba gromady została przeniesiona do Godzinowic)^[10][11][12]. Po zniesieniu gromady Niwnik wieś należała w latach 1960–1968 do gromady Godzinowice^[13]. W latach 1968–1972 Niwnik znajdował się na terenie gromady Godzikowice.^[14] Od 1973 r. wieś należy do gminy wiejskiej Oława^[15][16][17]. Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.^[18] W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie^[19].

Sołectwo Niwnik jest jednostką pomocniczą gminy wiejskiej Oława^[5].

Wieś o układzie owalnicy w formie skróconej z ledwo widocznym nawsiem. W 1250 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim, a w tym samym roku należała do proboszcza katedry we Wrocławiu Konrada. W 1350 r. Niwnik należał do kapituły katedralnej we Wrocławiu, do której należał do sekularyzacji dóbr kościelnych na początku XIX w. W 1609 r. wieś miała powierzchnię 17 1/2 łana. W 1819 r. wieś należała do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Kotowicach (Kottwitz), a od 1830 r. do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie. W 1845 r. we wsi jest wspomniana szkoła katolicka i kaplica (Betkapelle). Od 1893 roku we wsi znajdował się kościół katolicki^[6].

1 lutego 1937 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z Niefnig na Kresseheim^[6].

W ciągu swojego istnienia Niwnik posiadał następujące nazwy^[6]:

• 1250 r.: Nevenino
• 1352 r.: Novenino
• 1783 r.: Niefnig
• do 1 lutego 1937 r.: Niefnig (niemiecka nazwa wsi)
• 1937–1945 r.: Kresseheim (nazwa nadana przez nazistowskie władze Niemiec)
• do 1947 r.: Niewienice (polska nazwa wsi, nadana po ustanowieniu administracji polskiej, wcześniej występująca w tomie VII Słownika geograficznego Królestwa Polskiego z 1886 r.)^[20][21]
• od 1947 r.: Niwnik

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zalicza niemiecką nazwę wsi "Niefnig" do grupy nazw miejscowości wywodzących się od ukształtowania terenu i rodzaju lokalnego krajobrazu. Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi Niewienice oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako Ackerland. Flur^[22].

W 1783 r. odnotowano we wsi uprawę tytoniu. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi znajdowały się, oprócz karczmy, 17 przędzalni lnu, 6 zakładów rzemieślniczych i jeden sklep odzieżowy. W 1830 r. odnotowano roczną produkcję lnu we wsi na poziomie 4 funtów (2 kilogramów). W 1845 r. odnotowano hodowlę 540 owiec, uprawę tytoniu i lnu oraz działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 322 ha, z czego pola uprawne stanowią 260 ha, łąki 44 ha, a lasy 4 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 34,86 marek niemieckich za hektar pola, 18,41 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 323,4 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 31,94 reichsmarek za hektar^[6]. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Godzinowicach (Giesdorf),^[7] i w Oławie (Ohlau)^[6].

Wieś posiad sieć wodociągową, lecz nie jest skanalizowana^[23].

Wieś jest siedzibą parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. Parafia została erygowana w 1891 r. We wsi znajduje się kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz cmentarz parafialny^[24].

We wsi znajduje się od 2023 r. siłownia zewnętrzna^[25].

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki^[26]:

• historyczny układ ruralistyczny wsi
• kościół parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa
• cmentarz katolicki na południe od wsi
• domy mieszkalne nr 6, 17, 27, 30 i 34
• zespół mieszkalno-gospodarczy składający się z domu mieszkalno-gospodarczego nr 8, stodoły z oborą nr 8 i stodoły nr 8 i 9
• zespół mieszkalno-gospodarczy składający się z domu mieszkalno-gospodarczego nr 9, obory nr 9 i stodoły nr 8 i 9

W 1783 r. wieś zamieszkiwało 214 osób. W 1819 r. było to 251 osób, w 1830 r. 270 osób, w 1845 r. 284 osoby, w 1871 r. 344 osoby, w 1885 r. 270 osób, a w 1895 r. 251 osób. W 1905 r. Niwnik miał 239 mieszkańców, w 1925 r. 191 mieszkańców, w 1935 r. 221 mieszkańców, a cztery lata później też 221 mieszkańców.^[6] W 2001 r. w Niwniku mieszkało 179 osób,^[27] w 2011 r. 177 osób,^[2] w 2021 r. 190 osób, a w 2025 r. 184 osoby^[27].

W 1925 r. na 191 mieszkańców wsi 86 było mężczyznami, a 105 kobietami. We wsi mieszkało 166 katolików i 24 ewangelików. Katolicy należeli do 1893 r. do parafii w Osieku (Hennersdorf), a od 1893 r. mieli własną parafię w Niwniku (Niefnig, później Kresseheim). Ewangelicy natomiast należeli do zboru w Brzezimierzu (Wüstebriese)^[6].

Liczba ludności Niwnika

• Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
• Klaus Paul, Nachkommen des Erbscholzen Pantke aus Niefnig, Kr. Ohlau in Schlesien, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", t. VII/18 (Dezember 1979), s. 519-535
• Paul Pantke, Pfarrei Kresseheim (Niefnig), Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/1998, s. 19
• Paul Pantke, Zur Gründungsurkunde von Hennersdorf und Niefnig, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2000, s. 20
• Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 96

• https://klauskunze.com/ohlau/orte/kresseheim.htm (dostęp 2026-06-18)