Niemil

Niemil
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Świętej Katarzyny
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Oława

Liczba ludności (III 2011)

487[2]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-200[3]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0879512

Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława
Mapa konturowa gminy wiejskiej Oława, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Niemil”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Niemil”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Niemil”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Niemil”
Ziemia50°51′43″N 17°16′07″E/50,861944 17,268611[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Niemil (niem. Niehmen[4][5]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie wiejskiej Oława[6].

Informacje ogólne

Wieś znajduje się 10 kilometrów od Oławy[5].

We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy „ABC”[7].

Podział administracyjny

W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Oleśnicy Małej (Klein Öls), choć w latach 1885-1895 należała do gminy (Amtsbezirk) z siedzibą w Siecieborowicach (Sitzmannsdorf), natomiast urząd stanu cywilnego właściwy wsi znajdował się w Siecieborowicach[5]. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk[8], a od 1919 r. znajdowała się w wydzielonej prowincji Dolny Śląsk[9].

Do 1928 r. wieś podzielona była na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk)[5][8][9]. W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Niemil (Niehmen) został wchłonięty przez wieś gminną o tej samej nazwie[9][10].

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś wchodziła w skład gminy Oleśnica Mała[11]. W latach 1954-1959 wieś należała do gromady Osiek[12][13], a w latach 1960-1972 do gromady Częstocice[14]. Od 1973 r. wieś wchodzi w skład gminy wiejskiej Oława[15][16][17]. Do 1975 r. wieś należała do powiatu oławskiego województwa wrocławskiego[18]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie[19].

Historia

Wieś o układzie owalnicy[5], założona w połowie XIII w. przez ród Szwabów (Suevus) pochodzący z Dolnej Saksonii, który przybył na teren Śląska w okresie rządów księcia Henryka I Brodatego[20]. Wieś założył rycerz Ulryk Szwab (Ulrich Suevus)[5][20], który w okresie rządów Henryka I Brodatego sprawował funkcję kasztelana legnickiego, później lubińskiego. W zamian za służbę na rzecz księcia śląskiego otrzymał obszar lasu znajdujący się po obydwu stronach rzeki Oławy, na terenie dzisiejszych wsi Kurów i Niemil, należące niegdyś do rodu Kurczątków, właścicieli Kurowa i Kurzątkowic. Syn Henryka, Konrad, który sprawował funkcję nadwornego cześnika (Schenk) wybudował w Kurowie wieżę mieszkalną z folwarkiem, a do Niemila zaczął sprowadzać kolonistów z Niemiec, osadzając w niej 20 kmieciów i zakładając w niej wolne sołectwo[20].

W 1290 r. jako właściciel wsi jest wspomniany syn Konrada Szwaba[20], Ulryk (Ulrich Suevus)[5], który dołączył do zakonu joannitów i w 1294 r. sprzedał dziesięć łanów czynszowych w Niwniku swojemu bratu - Piotrowi (Peter Suevus) za cenę 95 grzywien srebra wagi wrocławskiej[20], zatem w 1294 r. jako właściciele wsi są wspomniani Ulryk i Piotr Szwabowie. W 1303 r. we wsi jest po raz pierwszy wspomniany kościół[5].

W 1335 r. Teodor z Szybowic (Schnellewalde) sprzedał 10 dziedzicznych łanów czynszowych i połowę sołectwa w Niemilu Lubelinusowi z Grabu, zaś książę brzeski Bolesław III Rozrzutny do czasu swojej śmierci zwolnił łany z obciążeń na rzecz księcia brzeskiego. Niemil graniczył z komandorią joannitów w Oleśnicy Małej, która w 1349 r. nabyła połowę sołectwa w Niemilu od Lubelinusa z Grabu[5][20], a w 1350 r. drugą połowę sołectwa od Mikołaja Gąski[20]. Odtąd joannici aż do sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. byli właścicielami Niemila[5]. W 1375 r. 11 łanów w Niemilu sprzedał joannitom Gunzelin Borschnitz, który posiadał majątki w Marcinkowicach, Groblicach, Kucharach i Piekarach. Majątek w Niemilu posiadały również klaryski ze Strzelina[20].

W 1520 r. uczniowie z Niemila (Niehmen), jak też z Kalinowej (Kallen) i Częstocic (Günthersdorf) znajdowali się pod opieką nauczyciela z Oławy[5]. W okresie reformacji w XVI w. wieś miała ewangelickiego pastora, który został wygnany ze wsi pod koniec XVI w.[20] W latach 1579-1594 kościół we wsi był wyznania ewangelickiego. W 1607 r. we wsi powstał nowy kościół katolicki[5]. Do 1642 r. kościół św. Katarzyny w Niemilu był kościołem parafialnym, do którego uczęszczali wierni z Niemila, Oleśnicy Małej, Częstocic i Kalinowej. W okresie wojny trzydziestoletniej w pierwszej połowie XVII w. Niemil padł ofiarą rabunku. W 1642 r. okolice Niemila zostały splądrowane przez oddziały szwedzkie pod wodzą generała Tortensohna, które złupiły też kościół i spaliły szkołę, działającą od 1520 r. w Niemilu. Po 1642 r. kościół w Niemilu obsługiwał tylko wiernych z Niemila[21]. Po wojnie trzydziestoletniej odbudowano szkołę we wsi, wspomnianą w 1678 r.[5]

W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła[5]. W 1798 i 1821 r. we wsi powstały budynki szkoły, a w 1852 r. powstała plebania[21]. W 1830 r. w szkole katolickiej we wsi nauczał jeden nauczyciel. Po sekularyzacji majątku zakonu joannitów w 1810 r. wieś przeszła na własność państwa pruskiego[5]. W 1814 r. wieś wraz z majątkiem należącym dawniej do zakonu joannitów w Oleśnicy Małej przeszła w posiadanie marszałka polnego hrabiego Johanna Davida Ludwiga Yorck von Wartenburga, który otrzymał majątek od króla Prus Fryderyka Wilhelma III w zamian za zasługi w czasie wojen napoleońskich[22][23][24]. W latach 1819, 1830 i 1845 jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany ród Yorck von Wartenburg. W 1845 r. wieś posiadał hrabia Ludwig Yorck von Wartenburg, w 1894 r. dobra rycerskie w Niemilu będące częścią majoratu w Oleśnicy Małej należały do hrabiego Paula Yorck von Wartenburga, a w 1937 r. właścicielem majątku w Niemilu był hrabia Paul Yorck von Wartenburg[5].

Nazewnictwo

Nazwa wsi wywodzi się od słowiańskiego imienia Niemil lub Niemił, oznaczającego „niemiłego”[20]. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu, zaliczał niemiecką nazwę wsi "Niehmen" do grupy nazw wsi wywodzących się od imion ich zasadźców (podgrupy przybyszów spoza Śląska będących zasadźcami wsi, częściowo też będących jeńcami wojennymi). Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi „Niemien” oraz podawał znaczenie nazwy tej wsi w języku niemieckim jako "Dorf des Deutschen"[25].

W ciągu swojego istnienia Niemil nosił następujące nazwy[5][20][26]:

  • 1290 r.: Nemil lub Nemyn
  • 1294 r.: Nemyl lub Nehmyn
  • 1374 r.: Nemyn
  • 1783 r.: Niehmen lub Niemen
  • do 1945 r.: Niehmen (niemiecka nazwa wsi)
  • do 1945 r.: Niemien (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie VII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1886 r.[26])
  • 1945-1947 r.: Niemień (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku[27])
  • od 1947 r.: Niemil (obecnie obowiązująca nazwa wsi[4][5][6])

Gospodarka

W nowożytności rolnictwo we wsi odbywało się odbywało się w systemie trójpolówkowym. W pierwszym polu siano zboże ozime, w drugim zboże jare, a trzecie służyło jako pastwisko. Obowiązywał przymus polowy, pola uprawiano jednocześnie i wysiewano ten sam rodzaj zbóż, nad czym czuwała rada wiejska z sołtysem na czele[28]. We wsi znajdował się młyn wodny nad rzeką Gnojną (w okresie niemieckim Olbenbach) i Młynówką, który należał do zakonu joannitów, a także stawy rybne leżące między korytami Gnojnej i Młynówki o łącznej powierzchni 40 ha, na której hodowano karpie, a także liny i od XIX w. sumiki. Nad rzeką Oławą uprawiano też rybołówstwo, szczególnie sumików[29].

Na rzecz właścicieli wsi, czyli joannitów mieszkańcy wsi płacili czynsz. Na dzień św. Jana i św. Michała sołtys pobierał od kmieci czynsz pieniężny w wysokości 20 talarów. Na dzień św. Marcina wieś przekazywała ok. 30 t żyta, pszenicy i owsa. Wieś świadczyła joannitom też honory (drobne świadczenia w naturze). Na dzień św. Marcina zagrodnicy oddawali łącznie 20 tuczonych kur, a komornicy i chałupnicy oddawali 8 kur na Wielkanoc i 6 kur na Boże Narodzenie. Na Boże Narodzenie wieś przekazywała również 4 kopy i 16 sztuk jaj oraz 13 wędzonych szynek wieprzowych. Na Wielkanoc wieś przekazywała klasztorowi w Oleśnicy Małej utuczonego cielaka, a komornicy i chałupnicy przekazywali razem funt pieprzu[28]. Dzierżawca młyna wodnego corocznie płacił właścicielom czynsz w wysokości 3 szefli pszenicy, 60 szefli mąki i 9 szefli śrutu zbożowego, a za wypas trzody chlewnej na terenach zakonnych płacił 7 talarów rocznie. Za 2 talary rocznie dzierżawca młyna odstępował prawo do połowu ryb koło młyna rybakom[29].

Po 1642 r. ksiądz parafii w Niemilu otrzymał od zakonu joannitów dwa łany ziemi (ok. 36 ha) na swe utrzymanie. W 1680 r. ksiądz oddał dwa łany w dzierżawę, a joannici podpisali umowę z dzierżawcą młyna wodnego we wsi, który przejął dwa łany należące dotychczas do księdza w zamian za płacony co roku czynsz[21].

W 1783 r. we wsi znajdował się młyn. W 1819 r. we wsi znajdowały się karczma, leśnictwo i młyn. W połowie XIX w. we wsi znajdowały się oprócz leśnictwa i karczmy też młyn wodny, dwóch kuśnierzy, 9 przędzalni lnu, 24 zakłady rzemieślnicze i 3 sklepy odzieżowe. W 1845 odnotowano hodowlę 910 owiec merynosów i 262 sztuk bydła, uprawę lnu, działalność pszczelarską i dużą ilość zwierząt łownych[5].

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 770 ha, z czego pola uprawne stanowiły 646 ha, łąki 52 ha, a lasy 38 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 33,72 marek niemieckich za hektar pola, 27,32 marek za hektar łąki i 6,44 marek za hektar lasu. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) wynosiła 133 ha, z czego pola uprawne stanowiły 5 ha, łąki 20 ha, a lasy 102 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 29,61 marek niemieckich za hektar pola, 40,46 marek za hektar łąki i 14,21 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 902,3 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 29,96 reichsmarek za hektar. Najbliższe wsi stacje kolejowe znajdowały się w Oławie (Ohlau)[5], a także w Częstocicach (Günthersdorf)[8].

Teraźniejszość

We wsi znajduje się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Niemilu[30][31], która nie jest włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego[32]. Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana[33].

We wsi znajduje się kościół św. Katarzyny, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii św. Marii Magdaleny w Osieku należącej do dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej[34]. We wsi znajduje się też cmentarz komunalny[35][34].

We wsi znajduje się biblioteka, będąca filią Gminnej Biblioteki Publicznej Gminy Oława[36].

We wsi funkcjonuje od 1960 r. klub piłki nożnej LKS Zorza Niemil[37][38]. Klub posiada barwy żółto-zielone, a mecze rozgrywa na boisku o wymiarach 105 m x 60 m. W sezonie 2026/27 Zorza Niemil uczestniczyła w meczach klasy B w grupie Wrocław V[38].

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest[39]:

  • kościół filialny pw. św. Katarzyny[34]; w 1557 r. - w drugiej połowie XVI w. powstał obecny renesansowy kościół, który w 1607 r. został wzbogacony o renesansową kruchtę, sakramentarium i bogate zdobienia stiukowe sufitu świątyni. W XVIII w. zmieniono wyposażenie wnętrza na barokowe. W drugiej połowie XIX w. przeprowadzono niewielką przebudowę kościoła, nadając zewnętrznej bryle świątyni neogotycki wygląd, zaopatrując ją w krzyże joannitów na pamiątkę ich roli w pierwszych etapach istnienia kościoła oraz dobudowując duża bocznie położoną zakrystię. Świątynia otoczona jest murem, w niewielkim odcinku zabytkowym, zbudowanym z dużych głazów, kościół przebudowany na początku XX w[40].

Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się, oprócz kościoła św. Katarzyny, następujące zabytki[41]:

  • historyczny układ ruralistyczny wsi
  • cmentarz katolicki przy kościele św. Katarzyny
  • domy mieszkalne nr 18, 19, 20, 23, 59 i 64
  • dom mieszkalno-gospodarczy nr 70
  • zespół mieszkalno-gospodarczy nr 89 (dawny młyn)

Demografia

W 1783 r. wieś miała 363 mieszkańców. W 1819 r. w Niemilu mieszkało 417 osób, w 1830 r. 457 osób, w 1845 r. 528 osób, a w 1871 r. 616 osób. W 1885 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkało 559 osób, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkało 6 osób. W 1895 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 576 i 3 osoby, a w 1905 r. 570 i 5 osób. W 1925 r. Niemil miał 583 mieszkańców, w 1935 r. 635 mieszkańców, a cztery lata później 567 mieszkańców[5]. W 2001 r. wieś zamieszkiwało 506 osób[42], w 2011 r. 487 osób[2], w 2021 r. 435 osób, a w 2025 r. 412 osób[42].

W 1925 r. na 583 mieszkańców wsi 260 było mężczyznami, a 323 kobietami. We wsi mieszkało 564 katolików i 19 ewangelików. Katolicy mieli własną parafię w Niemilu (Niehmen), natomiast ewangelicy należeli do zboru w Witowicach (Weigwitz)[5].

Liczba ludności Niemila (nota: dane dla lat 1885-1905 stanowią sumę ludności wsi gminnej oraz obszaru dworskiego)

Przypisy

  1. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 86838.
  2. ↑ a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 822 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (M.P. z 1947 r. Nr 37, poz. 297 (ISAP))
  5. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Niehmen Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-08-06] (niem.).
  6. ↑ a b Sołectwa » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  7. ↑ ABC, Niemil 83A, Niemil 55-200, numer telefonu [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  8. ↑ a b c Niehmen, [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 2, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 331 [dostęp 2026-08-06] (ang. • niem.).
  9. ↑ a b c Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-08-06] (niem.).
  10. ↑ Amtsblatt der Regierung in Breslau : mit öffentlichem Anzeiger Bd. 119, Stück 38 (22 September 1928) + S.-Beil., „Amtsblatt der Regierung in Breslau mit öffentlichem Anzeiger”, 119 (38), polona.pl, Breslau, 22 września 1928, s. 362 [dostęp 2026-08-06] (pol. • niem.).
  11. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  12. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  13. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  14. ↑ Uchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad
  15. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  16. ↑ 1973 - powstanie gminy Oława » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  17. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  18. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971
  19. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  20. ↑ a b c d e f g h i j k Olma, Z dziejów Niemila, Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 22 (368), dodatek „Magazyn”, s. VII, Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 1 czerwca 2000, s. 31 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  21. ↑ a b c Olma, Wokół Niemila, Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 23 (369), dodatek „Magazyn”, s. VII, Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 8 czerwca 2000, s. 31 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  22. ↑ Krzysztof Ruchniewicz, Pałac w Oleśnicy Małej. Opowieść sprzed 100 lat [online], tuolawa.pl, 18 stycznia 2026 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  23. ↑ Maciej Małachowicz, Nowe odkrycia o templariuszach. Zamek w Oleśnicy Małej skrywał tajemnice [online], Rzeczpospolita, 19 marca 2026 [dostęp 2026-08-06].
  24. ↑ Pomysł na weekend: Tajemny pałac templariuszy koło Wrocławia [online], Wroclaw.pl, 25 lutego 2023 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  25. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 27 [dostęp 2026-08-06] (pol. • niem.).
  26. ↑ a b Niemien, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII (Netrebka – Perepiat), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1886, s. 88 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  27. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  28. ↑ a b Olma, Niemil - czynsze i honory, Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 24 (370), dodatek „Magazyn”, s. VII, Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 15 czerwca 2000, s. 31 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  29. ↑ a b Olma, Niemil - młyny i stawy, Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 25 (371), dodatek „Magazyn”, s. VII, Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 22 czerwca 2000, s. 31 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  30. ↑ OSP » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  31. ↑ OSP Niemil z nowym sprzętem medycznym [online], tuolawa.pl, 18 sierpnia 2025 [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  32. ↑ Ochotnicza Straż Pożarna w Niemilu, [w:] Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Oławie - Portal Gov.pl, Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Oławie [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  33. ↑ Woda, kanalizacja » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  34. ↑ a b c Osiek, [w:] Archidiecezja Wrocławska, www.archidiecezja.wroc.pl [dostęp 2026-08-06] [zarchiwizowane z adresu 2025-08-03] (pol.).
  35. ↑ Cmentarze komunalne » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  36. ↑ Gminna Biblioteka Publiczna Gminy Oława z siedzibą w Bystrzycy » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  37. ↑ Kluby sportowe » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  38. ↑ a b Skarb - Zorza Niemil [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-08-06] (pol.).
  39. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 135. [dostęp 2012-09-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-10-31)].
  40. ↑ Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 467.
  41. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-08-06] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  42. ↑ a b Liczba mieszkańców gminy Oława, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej, bip.gminaolawa.pl, 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-08-06] (pol.).

Bibliografia

  • Czesław Cetwiński, Zabytki architektury w województwie wrocławskim, Wyd. Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu, Wrocław 1987
  • Emil Opitz, Die Arten des Rustikalbesitzes und die Laudemien und Markgroschen in Schlesien, Breslau 1904, s. 253
  • Paul Neugebauer, Spaziergänge in und um Klein-Oels, 1924 s. 164-165, 168 i 181-183
  • Josef Brier, Die Erwerbung von Niehmen, "Briegische Heimatblätter, II. Folge", nr. 69 (1938), s. 274
  • Josef Brier, Sonstige Nachrichten über […] Niehmen, "Briegische Heimatblätter, II. Folge", nr. 72 (1938), s. 288
  • Sobeck-Kallen, Die Niehmener Heide, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/1961, s. 10
  • Sobeck-Kallen, In der Heide unserer Heimat, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/1963, s. 17
  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Sobeck-Kallen, Der alte Kreuzweg in der Heide, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 12/1969, s. 3
  • Klaus Paul, Die Geschichte der Niehmener Mühle, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/1975, s. 9; nr. 5/1975, s. 13 i nr. 6/1975, s. 9
  • Josef Dierschke, Ein altes schlesisches Bauerngeschlecht, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/1976, s. 6
  • Paul Sobeck, Die Niehmener Heide, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 12/1979, s. 9
  • Eberhard Bittner, Herbstfahrt in die Niehmener Heide, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/1985, s. 3
  • Eberhard Bittner, Eine Heidelandschaft vor Ohlaus „Haustür“: Die Niehmener Heide, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/1992, s. 18
  • Annemarie und Klaus Paul, Die Bewohner der Malteser-Kommende Klein Öls…nach den Urbarien von 1710, 1738, 1764 und 1781, "Ostdeutsche Familienkunde" 1995, s. 93-97
  • Kirche zu Niehmen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/1997, s. 30
  • Heinz Quester, Predigergeschichte des Kirchenkreises Ohlau in Schlesien, "Jahrbuch für Schlesische Kirchengeschichte", t. 76/77 (1997/98), s. 427
  • Eberhard Bittner, Die Flurnamen der Gemeinde Niehmen Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/1998, s. 23 i nr. 6/1998, s. 28
  • Alfred Bardosseck, Leben und Vatermord des Anton Joseph Fest von ihm selbst in den letzten Tagen vor seinem Tode zu Papier gebracht, nebst seiner Hinrichtung zu Brieg, den 28. December 1810, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2001, s. 37 i nr. 5/2001, s. 23-25
  • Joachim Arndt, Vom Schatz in der vergoldeten Kugel, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/2004, s. 33
  • Alfred Bardosseck, Niehmen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2005, s. 29
  • Joachim Arndt und Alfred Bardosseck, Lernen für das Leben, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/2005, s. 38
  • Joachim Arndt, Wenn Steine sprechen könnten. Kleine Niehmener „Kirchengeschichte“, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/2005, s. 32 i nr. 1/2006, s. 26
  • Alfred Bardosseck, Die Erinnerungen gelten heute unseren Pfarrern, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2006, s. 23
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 115
  • Joachim Arndt, 400 Jahre Katharina von Niehmen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/2007, s. 4
  • Friedel Gahlmann, Die Niehmener Kommunionkinder 1938, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2008, s. 24
  • Joachim Arndt, Alt-Breslau in der Niehmener Heide, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2009, s. 24, nr. 4/2009, s. 29 i nr. 6/2009, s. 22
  • Alfred Bardosseck, Bericht über meine Jugendjahre 1945-46, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2010, s. 22; nr. 2/2010, s. 25-27; nr. 3/2010, s. 31; nr. 4/2010, s. 25-26 i nr. 5/2010, s. 29
  • Alfred Bardosseck, Reichsautobahn – Ohlebrücke, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2010, s. 22
  • Joachim Arndt, Urkunden aus der Kirchturmspitze und andere historische Daten von Niehmen, Bonn 2011, s. 62
  • Alfred Bardosseck, Die Flurnamen der Gemeinde Niehmen / Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2011, s. 30-33
  • Joachim Arndt, Pfarrer Paul Geihe, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2011, s. 26 i nr. 4/2011, s. 25
  • Alfred Bardosseck, Der Rohrwald, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2011, s. 25
  • Alfred Bardosseck, Die Mühl-Linde, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2012, s. 25
  • Alfred Bardosseck, Einladung zur Taufe am 12.8.1878 in Jauer, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/2013, s. 25
  • Alfred Bardosseck, Die Kirche in Niehmen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2016, s. 28
  • Alfred Bardosseck, Niehmener Heide, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2017, s. 23
  • Alfred Bardosseck, Gute und schlechte Zeiten in Niehmen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2017, s. 24-26 i nr. 8/2017, s. 20-22

Linki zewnętrzne

Gmina Oława
Wsie
Osady
Przysiółki

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya