Zabardowice

Zabardowice

wieś
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	oławski
Gmina	Oława
Liczba ludności (III 2011)	218[2]
Strefa numeracyjna	71
Kod pocztowy	55-200[3]
Tablice rejestracyjne	DOA
SIMC	0879653
Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława Zabardowice
Położenie na mapie Polski Zabardowice
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego Zabardowice
Położenie na mapie powiatu oławskiego Zabardowice
50°57′24″N 17°13′19″E/50,956667 17,221944[1]

Zabardowice (niem. Seiffersdorf)^[4] – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.^[5]

Wieś znajduje się 5 kilometrów od Oławy.^[4]

W okresie pruskim Zabardowice były siedzibą gminy, a we wsi znajdował się urząd stanu cywilnego.^[4] Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,^[6] a od 1919 r. na terenie wydzielonej prowincji Dolny Śląsk.^[7] Do 1928 r. Zabardowice podzielone były na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk).^[4][6][7] W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Zabardowice (Seiffersdorf) został połączony z wsią gminną o tej samej nazwie.^[7][8]

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś wchodziła w skład gminy Wierzbno.^[9] W latach 1954-1972 wieś wchodziła w skład gromady Marcinkowice.^[10][11] Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej Oława.^[12][13][14] Do 1975 r. Zabardowice znajdowały się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.^[15] W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.^[16]

Wieś typu ulicówka, powstała na terenie dwóch starosłowiańskich osad „Bachowitz” i „Barowici” w XIII w. Po raz pierwszy jest wspomniana w 1253 r. jako własność Bertholda i Siffrida z rodu Suevi. W 1253 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim. W 1360 r. we wsi znajdował się folwark o powierzchni 7 łanów. W 1425 r. wieś miała powierzchnię 9 łanów. Przed 1536 r. wieś znajdowała się w posiadaniu Leonharda von Rasselwitza, który utracił majątki w wyniku kary nałożonej przez księcia oławskiego z powodu dokonanych przez Leonharda oszustw. Po 1536 r. właścicielem wsi stał się Hans Czettritz. W 1585 r. i 1614 r. właścicielem wsi był ród von Poser.^[4] Ród von Poser posiadał oprócz Zabardowic też Grodziszów (Rohrau)^[17].

W 1626 r. wieś znajdowała się w posiadaniu rodu von Czyrn.^[4] Następnie do ok. 1680 r. znajdowała się w rękach rodu von Pein, który oprócz Zabardowic posiadał wsie Żerniki Wielkie i Wysoka^[17]. W 1680 r. wieś należała do rodu von Prittwitz^[4]. Wieś należała następnie pod koniec XVII i przez większość XVIII w. do rodów von Riedel und Löwenstern, von Königsdorff i von Paczynsky^[17]. W 1783 r. wieś należała do rodu Grund. W 1819 i 1830 r. majątek we wsi posiadał królewski radny sądowy (Königl. Justizrath) Vitzthum von Eckstädt z Teodorowa (Theuderau). W 1845 r. majątek był w posiadaniu porucznika Rudolpha Wilhelma Josepha Hoffmanna^[4][17], który przed 1856 r. sprzedał majątek kupcom Schneiderowi i Müllerowi. W 1861 r. wśród właścicieli jest wspomniany tylko Schneider, który przed 1866 r. sprzedał majątek w Zabardowicach Wilhelmowi Schillerowi^[17], który jest wspomniany jako właściciel dóbr rycerskich we wsi w 1894 r^[4].

Przed 1902 r. Wilhelm Schiller sprzedał majątek ziemski w Zabardowicach cukrowni „Zuckerfabrik Neugebauer & Co.” z Brzegu (Brieg)^[17]. Cukrownia ta jest wspomniana jako właścicielka dóbr rycerskich we wsi w 1937 r^[4]. Po II wojnie światowej majątek w Zabardowicach został zajęty przez Armię Czerwoną (Armię Radziecką), która posiadała majątek do ok. 1952 r., a następnie został przejęty przez państwowe gospodarstwo rolne w Polwicy^[17][18].

W okresie PRL-u około 1955–1957 r. we wsi powstała szkoła podstawowa z trzema, a później czterema klasami. Ze względu na małą liczebność uczniów w klasach szkoła podstawowa w Zabardowicach została później zlikwidowana, a uczniowie przeniesieni do szkoły podstawowej w Sobocisku^[19].

W nocy z 13 na 14 kwietnia 2019 r. we wsi wybuchł pożar, który zniszczył pałac w Zabardowicach^[20][21][22]. Pożar gasiło około 80 strażaków z powiatu oławskiego, wrocławskiego i strzelińskiego^[23].

W ciągu swojego istnienia Zabardowice nosiły następujące nazwy^[4]:

• do 1253 r.: Bachowitz i Barowici
• 1253 r.: Siffridowe
• 1350 r.: Siffridisdorph
• 1360 r.: Siffridiuilla
• 1612 r.: Seyffersdorf
• ok. 1783–1871 r.: Seifersdorf
• 1871–1945 r.: Seiffersdorf (niemiecka nazwa wsi)
• od 1945 r. pierwotnie Gorazdów,^[24] a potem Zabardowice (nazwy nadane po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku)^[4].

W 1783 r. we wsi oprócz pałacu rodowego znajdował się folwark i młyn. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma, młyn i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi oprócz pałacu rodowego i folwarku znajdowały się dwa młyny z wiatrakami, browar, gorzelnia, kuźnia, zakład krawiecki i sklep. We wsi odnotowano hodowlę 1200 owiec merynosów, uprawę rzepaku i działalność pszczelarską^[4].

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej (Landgemeinde) wynosiła 64 ha, z czego pola uprawne stanowiły 60 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 23,89 marek niemieckich za hektar pola. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 390 ha, z czego pola uprawne stanowiły 344 ha, łąki 12 ha, a lasy 19 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 26,24 marek niemieckich za hektar pola, 23,50 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 454,5 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 25,12 reichsmarek za hektar.^[4] Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach^[6].

W okresie PRL-u od 1952 r. i do 1993 r. we wsi działał zakład rolny należący do jednostki w Teodorowie będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w Polwicy^[18][25]. Zakład rolny we wsi miał powierzchnię 450 ha i do końca lat 50. XX w. korzystał z kolei folwarcznej łączącej folwark w Zabardowicach z stacją kolejową w Lizawicach. W zakładzie rolnym uprawiano przeważnie buraki cukrowe.^[18] W pałacu w Zabardowicach znajdowały się z kolei mieszkania dla pracowników PGR-u i biura firmy^[17].

Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.^[26]

We wsi znajduje się cmentarz komunalny,^[27] znajdujący się na terenie rzymskokatolickiej parafii św. Marcina Biskupa w Marcinkowicach dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej.^[28]

We wsi funkcjonuje od co najmniej 2021 r. klub piłki nożnej Zorza Zabardowice, który w sezonie 2026/27 uczestniczył w meczach klasy A w grupie Wrocław IV i w Pucharze Polski w grupie Dolnośląski ZPN - Wrocław.^[29]

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest^[30]:

• zespół pałacowy:
  • pałac, trzykondygnacyjny pałac murowany z kamienia łamanego i cegły został zbudowany na planie prostokąta w końcu XIX w., ale początki zabudowy pałacowej sięgają jeszcze XVI w. Budynek wielokrotnie zmieniał właścicieli^[31]. Przed 1902 r. pałac przejęła cukrownia Zuckerfabrik Neugebauer & Co. z Brzegu i prawdopodobnie do końca II wojny światowej kompleks był częścią majątku tej firmy. Potem wkroczyła tam Armia Czerwona, a od lat 50. XX wieku pałac wraz z przyległościami należał do Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Polwicy^[31]. Po upadku PGR-ów przejęła go najpierw Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, a następnie Agencja Nieruchomości Rolnych (ANR).^[17] Budynek pałacu nakrywa mansardowy dach z lukarnami i szczytami wolutowymi. Warto zwrócić uwagę na kamienne obramowania okien, które świadczą o renesansowym pochodzeniu obiektu. W dwóch salach w północnej części pałacu zachowały się sklepienia kolebkowe z lunetami. ANR w maju 2013 r. sprzedała kompleks pałacowo-parkowy^[31]. W nocy z 13 na 14 kwietnia 2019 r. pałac uległ zniszczeniu na skutek pożaru.^[20][21][22]
  • park, z drugiej połowy XIX w.^[30]

Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się (oprócz pałacu i parku pałacowego) następujące zabytki^[32]:

• historyczny układ ruralistyczny wsi
• cmentarz katolicki we wschodniej części wsi
• cmentarz ewangelicki (obecnie miejsce pocmentarne) w zachodniej części wsi
• dom mieszkalny, cztery obory, magazyn zbożowy, lodownia (obecnie chlew) oraz historyczna nawierzchnia z kostki kamiennej i pozostałościami torowiska kolejki folwarcznej w zespole pałacowym.
• dom mieszkalny nr 1

W 1783 r. wieś zamieszkiwało 198 osób. W 1819 r. w Zabardowicach mieszkało 271 osób, w 1830 r. 276 osób, a w 1845 r. 292 osoby. W 1871 r. wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) zamieszkiwało 188 osób, a obszar dworski (Gutsbezirk) 163 osoby. W 1885 r. wieś gminną i obszar dworski zamieszkiwało odpowiednio 161 i 161 osób, w 1895 r. 157 i 139 osób, a w 1905 r. 143 i 148 osób. W 1925 r. Zabardowice miały 362 mieszkańców, w 1935 r. 336 mieszkańców, a cztery lata później 347 mieszkańców.^[4] W 2001 r. wieś zamieszkiwało 225 osób,^[33] w 2011 r. 218 osób,^[2] w 2021 r. też 218 osób, a w 2025 r. 234 osoby.^[33]

W 1925 r. na 362 mieszkańców wsi 172 było mężczyznami, a 190 kobietami. We wsi mieszkało 170 ewangelików i 152 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Marszowicach (Marschwitz), a katolicy do parafii w Sobocisku (Zottwitz).^[4]

Liczba ludności Zabardowic (nota: dane dla lat 1871-1905 stanowią sumę ludności wsi gminnej i obszaru dworskiego)

• Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
• Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 140
• Paweł Szyler, Historia Zabardowic, Zabardowice 2021 (dostęp 2026-07-30)
• Paweł Poławski, Zuzanna Brzozowska, Marta Kiełkowska, Agata Komendant, Piotr Wieczorek, Monografia powiatu oławskiego [załącznik nr 2c w:] Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Rynki pracy na obszarach popegeerowskich. Raport z badań, Warszawa 2008 (dostęp 2026-07-30)

• Seiffersdorf w serwisie "Familienforschung Kreis Ohlau" (dostęp 2026-06-16)